Sầu riêng trước yêu cầu nâng tầm giá trị xuất khẩu

Chuyển mạnh tư duy, nâng giá trị ngành hàng sầu riêng

Ngày 16/8, trong khuôn khổ Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026, tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội nghị Diễn đàn kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng.

Hội nghị Diễn đàn kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng trong khuôn khổ Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026. 

Sầu riêng Việt Nam tăng từ khoảng 38.000 ha năm 2015 lên 195.000 ha năm 2025; sản lượng năm 2024 đã vượt 1,5 triệu tấn. Đắk Lắk hiện có khoảng 41.000 ha, sản lượng dự kiến năm 2026 khoảng 500.000 tấn. Toàn tỉnh có 280 vùng trồng với khoảng 7.600 ha và 41 cơ sở đóng gói được cấp mã số.

Theo các tham luận tại diễn đàn, tốc độ tăng trưởng nhanh đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn; vùng sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, diện tích trồng xen nhiều; một bộ phận doanh nghiệp, người sản xuất còn coi mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói là điều kiện để xuất khẩu trước mắt, chưa chú trọng duy trì thường xuyên yêu cầu về kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn thị trường.

Ông Đỗ Hữu Huy, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, nhấn mạnh tỉnh yêu cầu chuyển từ “sản xuất nông nghiệp đơn thuần” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy chất lượng, hiệu quả, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực.

Ông Đỗ Hữu Huy, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk phát biểu khai mạc hội nghị.

Theo ông Đỗ Hữu Huy, người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp phải là trung tâm, chủ thể và mục tiêu phục vụ. Chính quyền Đắk Lắk cam kết chuyển từ quản lý sang phục vụ, kiến tạo; từ giải quyết phân tán sang quản trị bằng dữ liệu, lấy hiệu quả sản xuất, kinh doanh và sự thịnh vượng của người dân làm thước đo.

Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk yêu cầu các sở, ngành, địa phương đề cao trách nhiệm người đứng đầu, quyết liệt tháo gỡ điểm nghẽn, đơn giản hóa thủ tục hành chính, không để rào cản pháp lý làm lỡ cơ hội đầu tư; đồng thời xử lý nghiêm tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Tại diễn đàn, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và đại diện các chủ thể trong chuỗi ngành hàng tập trung trao đổi về quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho rằng, trước áp lực tăng trưởng nóng, ngành sầu riêng cần chuyển từ tư duy mùa vụ sang tư duy ngành hàng; từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và xây dựng thương hiệu quốc gia.

Thứ trưởng đề nghị triển khai hiệu quả Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục liên quan đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với trách nhiệm.

Cùng với giữ vững thị trường Trung Quốc và mở rộng các thị trường như Ấn Độ, ngành hàng sầu riêng cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chế biến sâu và logistics nhằm nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị diện tích.

Tháo gỡ rào cản, đa dạng hóa thị trường sầu riêng

Xuất khẩu sầu riêng tăng mạnh sau khi Việt Nam ký Nghị định thư với Trung Quốc tháng 7/2022. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 3,86 tỷ USD, tăng hơn 20% so với năm 2024. Tuy nhiên, Trung Quốc chiếm trên 90% kim ngạch.

Hội nghị Diễn đàn kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng thu hút hàng ngàn đại biểu trong và ngoài nước.

6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc đạt xấp xỉ 987,88 triệu USD, tăng 43,1%, chiếm 91% tổng kim ngạch; lượng xuất khẩu đạt trên 288.000 tấn, tăng 50,7%, nhưng giá xuất khẩu bình quân giảm 5%, còn 3.430 USD/tấn.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, mức độ phụ thuộc quá lớn vào một thị trường dẫn đến rủi ro biến động cao; chỉ cần thị trường Trung Quốc có sự thay đổi nhỏ về chính sách hoặc nhu cầu tiêu thụ thì kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Vì vậy, các tác nhân trong chuỗi giá trị cần chủ động tăng cường năng lực, tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật và kiểm soát nghiêm ngặt mọi công đoạn để đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Về giải pháp, ông Nguyễn Anh Sơn đề nghị sớm hoàn thiện Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 38/2026/NĐ-CP, quy định rõ cơ chế giám sát sau cấp mã, phân cấp quản lý cho địa phương, quy trình xử lý vi phạm, tạm dừng, thu hồi và khôi phục mã số.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) chỉ ra những tồn tại và hướng giải quyết của ngành hàng sầu riêng.

Cùng với đó, cần xây dựng quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm đối với sầu riêng tươi xuất khẩu; rà soát danh mục phân bón nhằm hạn chế cadimi; hoàn thiện quy trình canh tác, hướng dẫn sử dụng phân bón hợp lý và cải tạo đất để giảm khả năng hấp thụ cadimi.

Ông Sơn cũng yêu cầu tăng công suất phòng thử nghiệm; đồng thời làm việc với Trung Quốc nhằm giảm tần suất kiểm tra và mở rộng hệ thống phòng thử nghiệm được chấp thuận; tổ chức đoàn công tác cấp Bộ sang Trung Quốc để tháo gỡ rào cản kỹ thuật…

Về dài hạn, cần hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa tiêu chuẩn và quy trình kỹ thuật; quy định rõ trách nhiệm doanh nghiệp trong kiểm soát chất lượng; nâng cấp cơ sở dữ liệu kết nối mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói với địa phương và cửa khẩu.

Đồng thời, địa phương cần quy hoạch lại vùng nguyên liệu, thúc đẩy liên kết chuỗi minh bạch, xây dựng hệ thống cảnh báo dịch hại và rủi ro an toàn thực phẩm; nhà vườn, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp chủ động kiểm tra cadimi, vàng O và các chỉ tiêu khác.

Về thị trường, ông Sơn cho rằng cần tiếp tục đàm phán mở rộng thị trường (Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Canada, Hàn Quốc, Úc…), xúc tiến thương mại tại Anh, Pháp, Hà Lan, UAE và tổ chức các sự kiện quảng bá tại thị trường mục tiêu.

Một hướng đi quan trọng là tăng tỷ trọng đông lạnh và chế biến sâu như múi cấp đông, sầu riêng sấy, bột sầu riêng, qua đó giảm phụ thuộc xuất khẩu tươi và nâng giá trị gia tăng. Cùng với đó là phát triển logistics lạnh, kho bảo quản, xây dựng thương hiệu quốc gia gắn với vùng trồng và lợi thế mùa vụ. Củng cố liên kết giữa vùng trồng – cơ sở đóng gói – kiểm dịch – xuất khẩu; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư trở lại vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng truy xuất nguồn gốc và bảo đảm tuân thủ yêu cầu thị trường.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan cho rằng Đắk Lắk cần chuyển từ tư duy “chuỗi ngành hàng” sang “hệ sinh thái ngành hàng”, với sự tham gia của nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học, ngân hàng, bảo hiểm và chính quyền. Trong đó, chính quyền giữ vai trò kết nối, dẫn dắt các chủ thể cùng xây dựng thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk và Việt Nam, hướng tới phát triển bền vững.Theo ông Lê Minh Hoan, đây là bước ngoặt trong tổ chức ngành hàng, giúp các chủ thể cùng vận hành theo một định hướng chung, tạo nền tảng để sầu riêng Đắk Lắk phát triển bền vững trong những năm tới.

Cao Nguyên