Đắk Lắk nâng tầm sầu riêng: Từ 'bán quả' đến xây dựng chuỗi giá trị

Chương trình Gặp gỡ, giao thương, kết nối hợp tác chuỗi cung ứng sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc, tỉnh Đắk Lắk năm 2026 thu hút hơn 60 doanh nghiệp tham dự. Ảnh: Thanh Nga.

Đắk Lắk hiện có khoảng 45.000 ha sầu riêng, sản lượng năm 2026 dự kiến đạt khoảng 500.000 tấn, tập trung thu hoạch từ tháng 8 đến tháng 11. Đất đỏ bazan màu mỡ, khí hậu phù hợp, nguồn nước dồi dào cùng kinh nghiệm sản xuất cây lâu năm của người dân tạo lợi thế để địa phương phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn.

Không chỉ dừng ở phạm vi tỉnh, lợi thế này còn có thể kết nối với Gia Lai, Lâm Đồng, Khánh Hòa và các vùng sản xuất lân cận, mở ra khả năng hình thành không gian liên kết vùng về nguyên liệu, chế biến, kho lạnh và logistics.

Thế nhưng, quy mô lớn không đồng nghĩa với giá trị lớn. Đây chính là bài toán mà ngành sầu riêng Đắk Lắk đang đặt ra.

Đắk Lắk hiện có khoảng 45.000 ha sầu riêng. Ảnh: Thanh Nga.

Trung Quốc hiện là thị trường tiêu thụ chủ lực, chiếm khoảng 70% tổng sản lượng sầu riêng của Đắk Lắk. Toàn tỉnh có 280 vùng trồng với khoảng 7.500 ha và 41 cơ sở đóng gói quả tươi được phê duyệt mã số xuất khẩu; nhiều mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói khác đang chờ phía Trung Quốc phê duyệt.

Dư địa thị trường còn lớn, nhưng đi cùng với đó là những yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, mở rộng diện tích không còn là lời giải duy nhất.

Ngành sầu riêng Đắk Lắk đang chuyển từ tư duy “trồng bao nhiêu, bán bấy nhiêu” sang “thị trường cần gì thì sản xuất cái đó”. Chất lượng, tính đồng đều, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc được đặt vào vị trí trung tâm của chuỗi sản xuất.

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk phát biểu tại chương trình. Ảnh: Thanh Nga.

Theo ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, thị trường Trung Quốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với người trồng và doanh nghiệp sầu riêng Việt Nam. Tuy nhiên, tăng trưởng thị trường không thể là nền tảng duy nhất để ngành hàng phát triển bền vững.

“Muốn đi nhanh có thể dựa vào cơ hội thị trường, nhưng muốn đi xa phải dựa vào chất lượng, uy tín và niềm tin của đối tác”, ông Trung nhấn mạnh.

Từ quan điểm này, Đắk Lắk mong muốn quan hệ với các doanh nghiệp Trung Quốc vượt khỏi những giao dịch mua bán theo mùa vụ, tiến tới hợp tác sâu hơn trong toàn bộ chuỗi giá trị: vùng nguyên liệu, chế biến, bảo quản sau thu hoạch, kho lạnh, logistics, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc, khoa học - công nghệ và xây dựng thương hiệu.

Đây cũng là hướng mở để hai bên bổ sung thế mạnh cho nhau. Đắk Lắk có vùng nguyên liệu, nông dân, hợp tác xã và hệ thống doanh nghiệp ngày càng hoàn thiện; trong khi doanh nghiệp Trung Quốc có lợi thế về thị trường, công nghệ, phân phối và kinh nghiệm thương mại.

Đại diện Tập đoàn Chứng nhận và Giám định Trung Quốc phát biểu. Ảnh: Thanh Nga.

Đại diện Tập đoàn Chứng nhận và Giám định Trung Quốc (CCIC) cũng cho rằng chuỗi sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc đang đứng trước cơ hội chuyển từ giao dịch thương mại đơn thuần sang hợp tác tổ chức và nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị. Theo đó, cần chuẩn hóa vùng nguyên liệu, tăng cường giám sát bằng công nghệ số, đầu tư chuỗi lạnh, số hóa truy xuất nguồn gốc, mở rộng hệ thống phân phối và xây dựng thương hiệu sầu riêng Việt Nam trên thị trường Trung Quốc.

Một trong những thông điệp đáng chú ý tại chương trình là thay đổi cách đo lường thành công của ngành sầu riêng.

Tương lai của sầu riêng Đắk Lắk không thể chỉ tính bằng thêm bao nhiêu hecta, bao nhiêu tấn sản phẩm, mà phải được nhìn từ giá trị tạo ra trên từng hecta, từng kilogram và trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Muốn vậy, từ sản xuất đến tiêu thụ phải được tổ chức lại theo hướng chuyên nghiệp hơn. Vùng trồng phải được chuẩn hóa; chất lượng phải được kiểm soát từ đầu vào; khâu phân loại, bảo quản, chế biến và vận chuyển cần ứng dụng công nghệ; truy xuất nguồn gốc phải trở thành yêu cầu bắt buộc; đồng thời phải xây dựng thương hiệu để nâng giá trị sản phẩm.

Nếu trước đây doanh nghiệp Trung Quốc chủ yếu đến Đắk Lắk vào mùa thu hoạch để tìm nguồn hàng, thì mục tiêu mới được đặt ra là cùng tham gia xây dựng chuỗi giá trị. Những cuộc gặp gỡ, giao thương vì thế không chỉ nhằm tìm kiếm đơn hàng trước mắt, mà hướng tới những dự án hợp tác có tầm nhìn 5-10 năm.

Thanh Nga