Quản trị rủi ro từ cơ sở, sẵn sàng ứng phó thiên tai

Ảnh tư liệu - minh họa: Đặng Tuấn/TTXVN

Tỉnh Khánh Hòa đã rà soát vùng xung yếu, chuẩn bị địa điểm sơ tán, củng cố lực lượng tại chỗ đến bổ sung phương tiện cứu hộ, hệ thống thông tin và cảnh báo sớm, địa phương đang chuyển mạnh từ ứng phó khi thiên tai xảy ra sang chủ động quản trị rủi ro từ cơ sở. Đây cũng là giải pháp của tỉnh Khánh Hòa nhằm thực hiện Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Bài học lịch sử

Trận mưa lũ lịch sử cuối năm 2025 vẫn là bài học lớn đối với phòng, chống thiên tai của Khánh Hòa. Mưa lớn kéo dài đã gây ngập lụt trên diện rộng, nhiều khu vực bị cô lập, chia cắt; giao thông, điện, nước, viễn thông và nhiều công trình hạ tầng bị ảnh hưởng. Tổng thiệt hại ước tính hơn 6.000 tỷ đồng, chưa kể nhiều tài sản của người dân, hơn 100.000 hộ dân chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Thực tế đó cho thấy, khi thiên tai diễn biến nhanh, cực đoan, những hạn chế về thông tin liên lạc, phương tiện tại chỗ, khả năng tiếp cận vùng bị chia cắt hay việc tổ chức sơ tán dân có thể trở thành những “điểm nghẽn” trong những giờ đầu ứng phó.

Sau thiên tai, Khánh Hòa tập trung khắc phục hậu quả, ổn định đời sống người dân. Đến nay, tỉnh đã hoàn thành xây dựng mới 89 nhà bị sập, sửa chữa 290 nhà bị hư hỏng. Hơn 347 tỷ đồng được phân bổ hỗ trợ khôi phục sản xuất nông nghiệp; 1.579 tỷ đồng được bố trí sửa chữa các công trình hạ tầng thiết yếu.

Nhưng điều quan trọng hơn là những bài học từ trận lũ đã được đưa trở lại các phương án phòng, chống thiên tai năm 2026.

Ông Trịnh Minh Hoàng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, cho rằng qua trận lũ lịch sử năm 2025, tỉnh nhận diện rõ hơn những vấn đề phải chuẩn bị ngay từ cơ sở. Trong số đó, đặc biệt quan trọng là khả năng duy trì thông tin liên lạc khi xảy ra chia cắt và năng lực cứu hộ, cứu nạn trong điều kiện nước sâu, dòng chảy lớn.

Từ thực tế này, tỉnh đã xây dựng các kịch bản xử lý chi tiết hơn cho từng cấp; đồng thời bổ sung bộ đàm, thiết bị lặn và phương tiện phục vụ cứu hộ, cứu nạn. Mục tiêu là khi thiên tai xảy ra, cơ sở có thể xử lý tình huống ban đầu mà không phải chờ lực lượng từ bên ngoài tiếp cận.

Đây cũng là bước thay đổi quan trọng trong tư duy phòng, chống thiên tai của địa phương: không chờ thiên tai xảy ra mới ứng phó, mà phải hình dung trước tình huống xấu nhất để chuẩn bị lực lượng, phương tiện và cách xử lý.

"4 tại chỗ" phải thực chất từ cơ sở

Theo ông Nguyễn Duy Quang, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa, tỉnh đã xây dựng phương án ứng phó thiên tai theo từng cấp độ rủi ro, tập trung vào các loại hình có nguy cơ cao như bão, mưa lớn, ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất.

Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh được kiện toàn; các địa phương đồng thời rà soát lại phương án theo phương châm "4 tại chỗ": chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện - vật tư tại chỗ và hậu cần tại chỗ.

Từ cuối tháng 7 đến đầu tháng 8/2026, lực lượng chức năng đã khảo sát các khu vực trọng điểm, kiểm tra những địa bàn có nguy cơ ngập sâu, sạt lở hoặc bị cô lập khi mưa lớn. Hơn 60 lớp tập huấn được tổ chức cho khoảng 2.100 thành viên lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai. Các địa phương tổ chức nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, kiểm tra hệ thống tiêu thoát nước. Các trạm đo mưa được lắp đặt nhằm tăng khả năng theo dõi lượng mưa tại những khu vực có nguy cơ.

Đối với hệ thống hồ chứa, toàn bộ 64 hồ chứa nước trên địa bàn được kiểm tra an toàn theo quy định. Đây là một trong những nhiệm vụ được tỉnh đặc biệt quan tâm bởi trong điều kiện mưa cực đoan, an toàn hồ đập và khả năng vận hành, điều tiết nước có ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực hạ du.

Phương án sơ tán dân cũng được cụ thể hóa hơn. Tại các khu vực xung yếu, địa phương rà soát nhà kiên cố, công trình bê tông cốt thép từ 2 tầng trở lên có thể sử dụng làm nơi tránh trú tạm thời. Vị trí di chuyển, tuyến đường, lực lượng hỗ trợ và phương tiện được thể hiện trực quan trên bản đồ.

Yêu cầu đặt ra là cán bộ cơ sở phải biết khu vực nào có nguy cơ, hộ dân nào phải di dời, di chuyển theo tuyến nào, đến đâu và ai chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Đây chính là điều kiện để phương châm "4 tại chỗ" đi vào thực chất, nhất là trong những giờ đầu khi mưa lũ gây chia cắt và lực lượng chi viện chưa thể tiếp cận.

Một vấn đề khác được Khánh Hòa đặc biệt quan tâm trong mùa mưa năm nay là nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo. Ông Lê Hữu Hùng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ nhận định mùa mưa năm nay có xu hướng kết thúc sớm. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa nguy cơ thiên tai giảm xuống. Những hình thái thời tiết cực đoan, mưa cường suất lớn trong thời gian ngắn vẫn có thể làm gia tăng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất; trong khi mùa mưa kết thúc sớm cũng đặt ra nguy cơ thiếu nước, hạn hán ở một số khu vực.

Theo ông Lê Hữu Hùng, tỉnh cần tiếp tục nâng cao năng lực dự báo, đầu tư hạ tầng kỹ thuật và duy trì liên tục các bản tin cảnh báo. Thông tin khí tượng thủy văn phải được chuyển nhanh đến chính quyền cơ sở và người dân để có đủ thời gian tổ chức phòng tránh.

Bài học từ năm 2025 cho thấy, trong thiên tai, khoảng thời gian từ khi phát hiện nguy cơ đến khi thông tin đến được người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cảnh báo đúng nhưng chậm vẫn có thể làm giảm hiệu quả phòng tránh.

Vì vậy, cùng với nâng cao năng lực dự báo, tỉnh đang đặt ra yêu cầu bảo đảm thông tin liên lạc trong mọi tình huống; chuẩn bị bộ đàm và các phương án thông tin thay thế khi mạng viễn thông thông thường bị gián đoạn.

Cùng với đó, Khánh Hòa cần rà soát lực lượng có khả năng điều khiển phương tiện thủy nội địa. Những người trực tiếp vận hành xuồng, ca nô phục vụ cứu hộ phải được đào tạo, cấp bằng theo quy định, tránh tình trạng có phương tiện nhưng khi cần lại thiếu người đủ điều kiện vận hành. Lực lượng y tế cũng phải được đưa vào phương án từ đầu. Danh sách y, bác sĩ, tổ cấp cứu cơ động, phương tiện và cơ số thuốc cần được xác định cụ thể để có thể huy động ngay khi xảy ra tình huống.

Với địa phương có đường bờ biển dài và hoạt động khai thác thủy sản, du lịch biển lớn như Khánh Hòa, quản lý tàu thuyền trước bão cũng là nhiệm vụ quan trọng. Các lực lượng chức năng phải nắm chắc số lượng phương tiện hoạt động trên biển, thông báo kịp thời diễn biến thời tiết, hướng dẫn tàu thuyền về nơi tránh trú an toàn và kiểm soát hoạt động trên biển khi thời tiết nguy hiểm.

Từ trận mưa lũ lịch sử năm 2025 đến những phương án đang được triển khai cho mùa mưa bão năm 2026 cho thấy Khánh Hòa đang từng bước thay đổi cách tiếp cận đối với thiên tai. Trọng tâm không còn chỉ là huy động lực lượng khi bão, lũ đã xảy ra, mà chuyển sang nhận diện nguy cơ, cảnh báo sớm, chuẩn bị trước và giảm thiểu rủi ro ngay từ cơ sở.

Quan điểm xuyên suốt được tỉnh Khánh Hòa xác định trong mùa mưa bão năm nay là bảo đảm an toàn tính mạng người dân phải được đặt lên hàng đầu. Mọi phương án phải được chuẩn bị từ sớm, từ xa và sát thực tế từng địa bàn. Tỉnh Khánh Hòa kiến nghị Trung ương quan tâm đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng hồ chứa nước Đồng Điền; đầu tư khu neo đậu tránh trú bão vịnh Cam Ranh; hỗ trợ củng cố các công trình phòng, chống thiên tai tại những khu vực có nguy cơ cao. Tỉnh cũng đề xuất hỗ trợ công nghệ cảnh báo sớm; đào tạo nghiệp vụ tìm kiếm cứu nạn, điều khiển phương tiện thủy cho lực lượng cấp xã; bổ sung ca nô, xuồng máy, máy phát điện, nhà bạt và các trang thiết bị cứu hộ cần thiết.

Đặng Tuấn (TTXVN)