Phát triển công nghiệp trong mô hình đô thị di sản

Nghề đan lát đệm bàng vẫn được duy trì ở Phong Bình (Phong Dinh). Ảnh: Hoài Thương

Thách thức của một đô thị di sản

Khác với nhiều địa phương khác, Huế là một đô thị có mật độ di sản đặc biệt dày đặc. Hệ thống di tích lịch sử - văn hóa của Huế trải dài từ khu vực Hoàng thành, các lăng tẩm Triều Nguyễn, hệ thống chùa chiền, phủ đệ, đến các phố cổ, làng cổ, nhà vườn và những không gian văn hóa truyền thống gắn với sông Hương và cảnh quan tự nhiên.

Chính vì vậy, phát triển công nghiệp ở Huế không thể tách rời khỏi nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Nếu không có một cách tiếp cận thận trọng và khoa học, quá trình công nghiệp hóa có thể tạo ra những áp lực lớn đối với không gian di sản, cảnh quan đô thị và môi trường sinh thái. Điều cần thiết là phải xây dựng một mô hình phát triển trong đó công nghiệp không đối lập với di sản, mà phải phục vụ cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Trong thực tiễn, điều này đòi hỏi phải có những công cụ quản lý mới, như việc phân vùng không gian phát triển công nghiệp gắn với các khu vực nhạy cảm về di sản, thiết lập các tiêu chí đánh giá tác động của các dự án công nghiệp đối với cảnh quan và không gian văn hóa, cũng như xây dựng các tiêu chuẩn phát triển đô thị phù hợp với đặc trưng của Huế.

Công nghiệp văn hóa - động lực phát triển mới

Trong bức tranh phát triển công nghiệp của Huế, công nghiệp văn hóa có thể xem là một trong những lĩnh vực có nhiều lợi thế nhất.

Huế từ lâu được xem là một trong những trung tâm văn hóa lớn của Việt Nam. Những giá trị văn hóa đặc sắc của Huế thể hiện qua hệ thống di sản cung đình, nghệ thuật biểu diễn truyền thống, các lễ hội, hệ thống làng nghề, mỹ thuật, kiến trúc và đặc biệt là nghệ thuật ẩm thực.

Đây chính là những nguồn tài nguyên văn hóa vô cùng quý giá để phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo.

Thực tế cho thấy, nhiều lĩnh vực có tiềm năng trở thành những ngành công nghiệp văn hóa quan trọng của Huế, như: Nghệ thuật biểu diễn, tổ chức lễ hội và festival, thiết kế sáng tạo dựa trên di sản, thời trang áo dài, du lịch văn hóa, sản xuất nội dung số từ di sản, mỹ thuật - triển lãm, thủ công mỹ nghệ và ẩm thực. Nếu được tổ chức và khai thác một cách bài bản, các lĩnh vực này không chỉ góp phần bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống, mà còn có thể tạo ra những giá trị kinh tế lớn, đóng góp quan trọng cho sự phát triển của thành phố.

Trong bối cảnh đó, công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận không chỉ như một hoạt động hỗ trợ cho du lịch, mà phải trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế Huế trong tương lai.

Xây dựng hệ sinh thái sáng tạo

Để công nghiệp văn hóa có thể phát triển mạnh mẽ, Huế cần từng bước hình thành một hệ sinh thái sáng tạo với sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau. Trong hệ sinh thái đó, nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, các nhà sáng tạo trẻ và cộng đồng thực hành di sản cần được xem là lực lượng trung tâm. Bên cạnh đó là sự tham gia của doanh nghiệp, các tổ chức nghiên cứu, các cơ sở đào tạo và các trung tâm sáng tạo.

Việc phát triển các không gian sáng tạo, trung tâm thiết kế, trung tâm sản xuất nội dung số, cũng như các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo sẽ góp phần tạo ra môi trường thuận lợi để các ý tưởng sáng tạo được hình thành và phát triển.

Một yếu tố quan trọng khác là việc xây dựng và bảo hộ thương hiệu văn hóa Huế, từ các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, sản phẩm thiết kế sáng tạo, đến các sản phẩm ẩm thực và quà tặng văn hóa.

Những năm vừa qua, Huế đã có nhiều nỗ lực và đạt được những thành tựu đáng kể trong việc tạo lập, quản lý, bảo vệ và phát triển tài sản trí tuệ, xây dựng, đăng ký, bảo hộ nhãn hiệu tập thể cho một số sản phẩm tiêu biểu của địa phương như áo dài, nón lá, kẹo mè xửng, tôm chua, sâm Hoàng gia, bún bò Huế, đúc đồng Huế, sen Huế, rau má Huế, đệm bàng Phò Trạch…

Trong thời đại kinh tế sáng tạo, những giá trị văn hóa nếu được tổ chức tốt có thể trở thành những sản phẩm có giá trị kinh tế cao và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Huế đang đứng trước một cơ hội lớn để khẳng định vị thế của mình như một đô thị di sản tiêu biểu của Việt Nam và khu vực. Con đường phát triển của Huế không phải là con đường của một đô thị công nghiệp theo nghĩa truyền thống, mà là con đường của một đô thị văn hóa - sáng tạo, nơi các giá trị di sản trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững.

PHAN THANH HẢI