Kinh tế số và cơ hội tái định vị giá trị di sản Huế trong kỷ nguyên mới

Học sinh Trường THCS Nguyễn Tri Phương thích thú tìm hiểu di sản bằng ứng dụng công nghệ số. Ảnh: Liên Minh

Khai thác chiều sâu

Đối với thành phố Huế, một đô thị di sản đặc biệt của Việt Nam, việc tham gia vào dòng chảy của kinh tế số không đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà sâu xa hơn, đó là cơ hội để tái định vị giá trị của văn hóa và di sản trong cấu trúc kinh tế mới.

Điểm đáng chú ý là, nếu như các địa phương công nghiệp có lợi thế ở trụ cột kinh tế số lõi, hay các đô thị lớn mạnh về kinh tế nền tảng số, thì Huế lại sở hữu một “lợi thế độc bản” ở trụ cột thứ ba, kinh tế số hóa các ngành. Đây chính là không gian mà văn hóa, di sản và sáng tạo có thể trở thành nguồn lực trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cao.

Huế không có những khu công nghiệp công nghệ cao quy mô lớn, cũng chưa phải là trung tâm của các nền tảng số hàng đầu, nhưng Huế có một kho tàng di sản văn hóa cung đình, dân gian và cảnh quan văn hóa đặc sắc, được tích lũy qua hàng trăm năm lịch sử. Trong bối cảnh kinh tế số, chính những giá trị tưởng chừng “tĩnh” này lại có khả năng chuyển hóa thành những tài sản số động, có thể lan tỏa không giới hạn về không gian và thời gian.

Thực tiễn cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số vào di sản đang mở ra những cách tiếp cận hoàn toàn mới. Công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), mô hình 3D hay dữ liệu lớn đã cho phép phục dựng không gian kiến trúc, tái hiện nghi lễ, âm nhạc và đời sống cung đình một cách sống động. Du khách không chỉ “xem” di sản mà có thể “trải nghiệm” di sản theo những cách trước đây chưa từng có. Điều này không chỉ nâng cao giá trị của một tấm vé tham quan, mà còn kéo dài chuỗi giá trị du lịch, tạo ra các sản phẩm dịch vụ số có khả năng sinh lợi bền vững.

Quan trọng hơn, số hóa di sản không dừng lại ở việc phục vụ du lịch. Khi các hoa văn áo dài cung đình, các bản Nhã nhạc, các tri thức ẩm thực hay kiến trúc truyền thống được chuyển hóa thành dữ liệu số có bản quyền, chúng trở thành nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sáng tạo. Từ thời trang, điện ảnh, trò chơi điện tử đến thiết kế số, các giá trị văn hóa Huế hoàn toàn có thể tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, tạo ra nguồn thu từ “xuất khẩu văn hóa số”, một lĩnh vực mà nhiều quốc gia đã và đang khai thác rất hiệu quả.

Ở góc độ này, có thể nói rằng, kinh tế số đang giúp giải quyết một trong những bài toán lớn nhất của Huế: Làm thế nào để vừa bảo tồn di sản, vừa phát triển kinh tế. Thay vì khai thác di sản theo chiều rộng, tức là tăng số lượng khách, tăng mật độ sử dụng không gian, chuyển đổi số cho phép Huế khai thác theo chiều sâu, gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị di sản mà không làm tổn hại đến tính nguyên gốc.

Bên cạnh đó, kinh tế số còn mở ra một hướng đi quan trọng khác, đó là phát triển giáo dục di sản trên nền tảng số. Các khóa học trực tuyến về lịch sử Triều Nguyễn, nghệ thuật cung đình, ẩm thực Huế hay ca Huế hoàn toàn có thể tiếp cận người học trên toàn thế giới. Khi đó, Huế không chỉ là một điểm đến du lịch, mà còn trở thành một trung tâm cung cấp tri thức văn hóa, góp phần nâng cao vị thế của thành phố trong không gian văn hóa toàn cầu.

Thay đổi tư duy quản lý

Một điểm sáng đáng ghi nhận là việc xây dựng các nền tảng số tích hợp như Hue-S, nơi kết nối các dịch vụ đô thị, du lịch, văn hóa trên một hệ sinh thái thống nhất. Khi dữ liệu về hành vi, nhu cầu và trải nghiệm của du khách được thu thập và phân tích một cách có hệ thống, chính quyền có thể đưa ra các quyết sách chính xác hơn, doanh nghiệp có thể phát triển sản phẩm phù hợp hơn và toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ được vận hành hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, để kinh tế số thực sự trở thành động lực cho lĩnh vực văn hóa và di sản, Huế cần một cách tiếp cận bài bản và dài hạn. Trước hết, cần xác định rõ di sản không chỉ là đối tượng bảo tồn, mà còn là tài sản kinh tế, một loại “tài nguyên mềm” có khả năng sinh lợi nếu được quản trị đúng cách. Điều này đòi hỏi phải xây dựng các cơ chế về bản quyền số, chia sẻ lợi ích và bảo vệ chủ quyền dữ liệu di sản.

Tiếp theo, cần đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng số và nguồn nhân lực. Số hóa di sản không thể chỉ dừng ở việc quét 3D hay lưu trữ dữ liệu, mà cần phát triển các sản phẩm, dịch vụ cụ thể có khả năng thương mại hóa. Muốn vậy, Huế cần thu hút các doanh nghiệp công nghệ, các nhà sáng tạo, các studio thiết kế và nội dung số cùng tham gia vào quá trình này.

Cuối cùng, điều quan trọng không kém là phải thay đổi tư duy quản lý. Trong kinh tế số, giá trị không chỉ nằm ở tài sản hữu hình, mà nằm ở dữ liệu, ở trải nghiệm và ở khả năng kết nối. Một di sản chỉ thực sự “sống” khi nó được kể lại, được tái hiện và được chia sẻ trong những không gian mới, không gian số.

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định rõ: Văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực nội sinh cho phát triển. Trong bối cảnh mới, kinh tế số chính là công cụ quan trọng để hiện thực hóa quan điểm này. Đối với Huế, đây không chỉ là một cơ hội, mà còn là một yêu cầu tất yếu để thành phố có thể phát triển bền vững trên nền tảng di sản. Nếu biết tận dụng đúng hướng, Huế hoàn toàn có thể trở thành một hình mẫu về “kinh tế di sản số” - nơi mà quá khứ không chỉ được gìn giữ, mà còn được chuyển hóa thành động lực cho tương lai.

TS. Phan Thanh Hải