Phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt

Sáng 28/7, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị.

Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực

Trình bày tờ trình tóm tắt, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Theo Bộ trưởng, việc ban hành Luật là cần thiết để thể chế hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng (nhất là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới và các chỉ đạo liên quan của cấp có thẩm quyền ).

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng (Ảnh: Media Quốc hội).

Cùng với đó, kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù được quy định tại các Nghị quyết có liên quan của Quốc hội đã được thực tiễn kiểm nghiệm; Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn còn nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh, quản trị và liên kết vùng, cần một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo động lực phát triển mới.

Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề khung, nguyên tắc và chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Đồng thời, trao không gian chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm cơ chế mới; tham khảo hợp lý Luật Thủ đô để bảo đảm tính đồng bộ chung trong một số vấn đề cốt lõi, nền tảng về quản lý, phát triển giữa hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; kế thừa các nghị quyết đặc thù và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 Điều, trong đó tập trung vào 2 nhóm nội dung chủ yếu: phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình.

Đồng thời, thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực phát triển, liên kết vùng và phát triển kinh tế biển…

Dự án Luật bao gồm một số chính sách đáng chú ý như: Trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn.

Việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, qua đó bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.

Đảng ủy Chính phủ cũng đã báo cáo và tại Văn bản số 3839-CV/VPTW ngày 20/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng thông báo ý kiến của Bộ Chính trị, Bộ Chính trị cơ bản đồng ý nội dung phân quyền xây dựng thể chế cho đô thị đặc biệt trong dự thảo Luật.

Chú trọng cải cách thủ tục hành chính thông qua cơ chế xã hội hóa hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính; cho phép điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, trong triển khai các dự án đầu tư, gắn với chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền Thành phố.

Tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của Thành phố, như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình được thiết kế để bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả. Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Chính phủ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép bổ sung dự án Luật vào Chương trình kỳ họp Quốc hội tháng 8/2026 để xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, giám sát

Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng và tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu (Ảnh: Media Quốc hội).

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cơ bản tán thành với việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt, giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các thành phố còn lại và khu kinh tế đặc biệt.

Để đảm bảo tính khả thi, đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng.

Làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong việc thực hiện giữa các Bộ, ngành, địa phương; xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình xây dựng, ban hành và thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù; đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các địa phương cùng được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế; bổ sung trách nhiệm định kỳ đánh giá của Chính phủ và Ủy ban nhân dân Thành phố.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị và đánh giá cao Chính phủ, Bộ Tư pháp, Thành phố Hồ Chí Minh, các cơ quan đã phối hợp tích cực, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, quy mô, kỹ lưỡng để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo đúng quy định.

Trên tinh thần xem xét một cách kỹ lưỡng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng thống nhất dự án luật đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét và nếu được đồng thuận cao sẽ thông qua theo trình tự thủ tục rút gọn tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI trong tháng 8.

Hoàng Thị Bích