Nông nghiệp xanh-hướng đi tạo đột phá cho Điện Biên

Với lợi thế quỹ đất lớn, nhiều vùng tiểu khí hậu, Điện Biên có nhiều tiềm năng để phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn. Ảnh: Bích Nguyên

Dư địa lớn để phát triển nền nông nghiệp xanh

Với hơn 950.000ha diện tích tự nhiên, trong đó, trên 90% là đất nông, lâm nghiệp, Điện Biên được đánh giá là một trong những địa phương còn nhiều dư địa phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, hàng hóa và bền vững. Đây không chỉ là lợi thế về tài nguyên đất đai mà còn là nền tảng để địa phương hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Sau nhiều năm tái cơ cấu, nhiều vùng sản xuất tập trung đã từng bước hình thành. Hiện, toàn tỉnh Điện Biên có trên 10.000ha lúa chất lượng cao, hơn 10.800ha cà phê, khoảng 12.400ha mắc ca và gần 5.000ha cây ăn quả các loại. Đáng chú ý, Điện Biên hiện đứng thứ hai cả nước về diện tích mắc ca và đứng thứ ba về diện tích cà phê Arabica, sau Lâm Đồng và Sơn La. Tuy nhiên, tiềm năng lớn vẫn chưa được khai thác tương xứng. Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Xuân Cảnh, Điện Biên vẫn còn khoảng 300.000ha đất trống cùng nhiều diện tích trồng lúa, ngô, sắn có thể chuyển đổi sang các cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn.

Đi cùng tiềm năng là không ít thách thức đối với Điện Biên trong phát triển nông nghiệp hàng hóa. Đó là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị thiếu bền vững, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp; hệ thống mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và hạ tầng phục vụ xuất khẩu mới ở giai đoạn đầu. Trong bối cảnh các thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về giảm phát thải, sản xuất xanh và phát triển bền vững, những "điểm nghẽn" này cần sớm được tháo gỡ nếu Điện Biên muốn chuyển lợi thế tài nguyên thành lợi thế cạnh tranh.

Phát triển cà phê Arabica thành ngành hàng chiến lược

Trong các ngành hàng chủ lực, cà phê Arabica được nhiều chuyên gia đánh giá là sản phẩm có khả năng tạo đột phá cho nông nghiệp Điện Biên. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu trồng mới khoảng 6.000ha cà phê. Xa hơn, Điện Biên hướng tới mục tiêu xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 20.000ha Arabica.

Cơ hội phát triển cà phê của Điện Biên không chỉ đến từ lợi thế đất đai, khí hậu mà còn từ xu hướng của thị trường thế giới. Tiến sĩ Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên cho biết, nhiều nghiên cứu quốc tế dự báo đến năm 2050, diện tích trồng Arabica tại nhiều quốc gia truyền thống có thể giảm mạnh do biến đổi khí hậu. Đây sẽ là cơ hội để những vùng sản xuất mới như Điện Biên mở rộng thị phần nếu xây dựng được vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn.

Không chỉ mở rộng diện tích, nhiều chuyên gia cho rằng, Điện Biên cần đi theo con đường của cà phê đặc sản thay vì chỉ tăng sản lượng. Ông Lê Đức Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê-Ca cao Việt Nam nhận định, với quy mô vùng trồng còn chưa quá lớn, Điện Biên có lợi thế của "người đi sau", hoàn toàn có thể trở thành địa phương đầu tiên xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ cho toàn bộ ngành cà phê. Việc số hóa vùng nguyên liệu ngay từ đầu sẽ tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc, đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đồng thời nâng cao giá trị thương hiệu. Theo ông Huy, chất lượng phải được kiểm soát thống nhất từ giống, quy trình canh tác đến chế biến, bảo quản. Cùng với đó, việc kết hợp phát triển cà phê với du lịch trải nghiệm, văn hóa Tây Bắc và các giá trị lịch sử của Điện Biên sẽ mở ra hướng phát triển mới, gia tăng giá trị cho sản phẩm và địa phương.

Cán bộ Đồn Biên phòng Thanh Luông, Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên hướng dẫn người dân bản Pa Sáng, xã Thanh Nưa canh tác cà phê. Ảnh: Anh Dũng

Phát triển cây ăn quả và nâng cao giá trị nông sản

Bên cạnh cà phê Arabica, cây ăn quả và một số cây trồng có lợi thế khác sẽ là động lực quan trọng trong quá trình tái cơ cấu nông nghiệp của Điện Biên. Với địa hình đa dạng, nhiều tiểu vùng khí hậu và quỹ đất còn lớn, địa phương có điều kiện phát triển các vùng sản xuất chuyên canh gắn với công nghiệp chế biến và thị trường xuất khẩu.

Ông Lê Văn Đức, Hội Làm vườn Việt Nam đánh giá, Điện Biên có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng sinh học cao cùng nhiều giống cây trồng bản địa có giá trị. Ngoài cây lương thực, tỉnh còn có lợi thế phát triển các loại cây công nghiệp, cây ăn quả như xoài, chuối, cam, bưởi, mận, lê... Đây là nền tảng quan trọng để hình thành nền nông nghiệp đa giá trị, kết hợp giữa sản xuất hàng hóa, bảo tồn sinh thái và phát triển du lịch.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Ngọc Thành, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (Doveco) cho biết, Điện Biên có nhiều điều kiện phát triển vùng nguyên liệu dứa phục vụ chế biến và xuất khẩu. Doanh nghiệp sẵn sàng cung cấp giống, chuyển giao kỹ thuật và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm nhằm giúp nông dân yên tâm sản xuất.

Không chỉ vậy, với hơn 4.000ha, cánh đồng Mường Thanh có địa hình bằng phẳng, chủ động nguồn nước, Điện Biên có thể nghiên cứu chuyển đổi một phần diện tích sang trồng rau màu, ngô ngọt hoặc các loại cây phục vụ chế biến. Đây là hướng đi giúp nâng cao giá trị sử dụng đất, tăng thu nhập trên cùng đơn vị diện tích và đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm nông nghiệp.

Đầu tư công nghệ, xây dựng chuỗi giá trị để phát triển bền vững

Trong bối cảnh yêu cầu của thị trường ngày càng khắt khe, lợi thế về đất đai sẽ không còn đủ để tạo sức cạnh tranh nếu thiếu công nghệ và chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Do đó, “Điện Biên cần ưu tiên đầu tư công nghệ bảo quản, chế biến sau thu hoạch phù hợp với từng ngành hàng. Với lúa gạo là hệ thống sấy và bảo quản hiện đại; với cà phê cần phát triển chế biến đặc sản, rang xay, lên men có kiểm soát; đối với cây ăn quả cần đầu tư kho lạnh, cấp đông nhanh, sấy lạnh, sấy thăng hoa nhằm kéo dài thời gian bảo quản và giữ chất lượng sản phẩm”-Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch góp ý.

Nhìn một cách tổng thể, muốn hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải, bảo vệ tài nguyên và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, Điện Biên cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng nguyên liệu; đầu tư vào chế biến sâu; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ. Đồng thời, cần phát triển các sản phẩm OCOP, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn gắn với du lịch trải nghiệm, qua đó gia tăng giá trị cho nông sản và tạo thêm sinh kế cho người dân.

Bích Nguyên