Điện Biên nâng giá trị nông sản chủ lực

Tiềm năng lớn nhưng giá trị gia tăng chưa tương xứng

Ngày 18/7, tại phường Điện Biên Phủ (tỉnh Điện Biên), Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên".

Toàn cảnh Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên". Ảnh: Thanh Nga

Tại Diễn đàn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên Lò Văn Cương nhận định, phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế. Với diện tích tự nhiên hơn 950.000ha, trong đó đất nông, lâm nghiệp chiếm hơn 90%, Điện Biên được đánh giá có nhiều điều kiện để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Những năm gần đây, tỉnh đã cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững; tập trung phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Đến nay, nhiều vùng sản xuất tập trung đã được hình thành. Các sản phẩm chủ lực như cà phê, macca, cao su, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc tiếp tục được mở rộng quy mô.

Ngoài thế mạnh về cây lương thực, địa phương còn nhiều dư địa phát triển các loại cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm có giá trị cao. TS. Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam, cho biết, cà phê Arabica là điểm sáng nổi bật, có tiềm năng xây dựng thành sản phẩm đặc sản và nâng cao giá trị. Cây chè cũng là lợi thế lớn khi khoảng 70% diện tích là giống chất lượng cao, việc cơ giới hóa trong chăm sóc, đốn, hái đang được đẩy mạnh.

Ngoài ra, các cây trồng như cao su, mắc ca, xoài, chuối, cam, bưởi, mận, lê cũng mở ra hướng phát triển đa dạng cho nông nghiệp địa phương.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, quy mô sản xuất của địa phương còn nhỏ lẻ; liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị chưa bền vững. Tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, số doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp chưa nhiều. Cùng với đó, biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế người dân khu vực phía Bắc. Đây là những điểm nghẽn khiến giá trị gia tăng của nông sản địa phương chưa cao và khả năng cạnh tranh còn hạn chế.

Đẩy mạnh chuyển đổi xanh, công nghệ và liên kết chuỗi giá trị

Trong bối cảnh đó, Điện Biên xác định việc thu hút doanh nghiệp không dừng ở mở rộng diện tích vùng nguyên liệu mà hướng tới đầu tư toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, bảo quản đến tiêu thụ và xuất khẩu.

Tỉnh mong muốn tiếp nhận các giải pháp khoa học và kinh nghiệm thực tiễn để phát triển bền vững các ngành hàng chủ lực; đồng thời áp dụng các mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và giảm phát thải đã được kiểm chứng, phù hợp với điều kiện các tỉnh miền núi.

Ông Lò Văn Cương cho biết, một trong những trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong sản xuất. Phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường được xác định là điều kiện quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản.

Song song với đó, thời gian tới, tỉnh sẽ hoàn thiện mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm phát triển vùng nguyên liệu ổn định, tạo đầu ra bền vững và giảm rủi ro trong tiêu thụ nông sản. Tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án để rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục và tháo gỡ khó khăn phát sinh.

Nhấn mạnh việc phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp là yêu cầu cấp thiết nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng, TS. Lê Văn Đức đề xuất phát triển kinh tế vườn tuần hoàn trên nền tảng mô hình VAC (vườn - ao - chuồng) truyền thống nhưng được nâng cấp bằng khoa học công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật. Tại Điện Biên, một số mô hình nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch trải nghiệm đã bước đầu hình thành.

Đồng thời, cần tập trung xây dựng mô hình VAC tuần hoàn thích ứng biến đổi khí hậu, quản lý hiệu quả nguồn nước, chuyển đổi cây trồng vật nuôi phù hợp, tăng liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Đẩy mạnh số hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc, phát triển OCOP, nâng cao vai trò hợp tác xã và hoàn thiện cơ chế hỗ trợ để nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Về giải pháp nâng cao giá trị nông sản, PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch cho rằng, tỉnh cần ứng dụng đồng bộ các công nghệ sau thu hoạch như xử lý bằng chế phẩm sinh học, ozone, plasma lạnh kết hợp bảo quản trong môi trường khí quyển điều khiển (CA) và bao gói khí biến đổi (MAP) nhằm kéo dài thời gian bảo quản, hạn chế hao hụt và giữ chất lượng nông sản.

Ở khâu chế biến, các công nghệ chế biến như sấy bơm nhiệt, sấy thăng hoa, chiên chân không, cấp đông siêu tốc, sản xuất puree trái cây và trích ly hoạt chất có thể giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Để các công nghệ phát huy hiệu quả, ông Tuấn nhấn mạnh, Điện Biên cần phát triển đồng bộ từ vùng nguyên liệu, lựa chọn công nghệ phù hợp với từng nhóm sản phẩm đến đầu tư hệ thống chế biến, bảo quản và xây dựng chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Đây sẽ là giải pháp quan trọng giúp giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị cho các sản phẩm chủ lực.

Hạnh Nhung