Phát triển nông nghiệp xanh: Khơi thông chuỗi giá trị, nâng tầm nông sản chủ lực

Phát triển nông nghiệp xanh, bền vững. (Nguồn: TTXVN)

Theo giới chuyên gia, phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải, ứng dụng khoa học công nghệ và xây dựng chuỗi giá trị bền vững đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với ngành nông nghiệp trong bối cảnh mới.

Trong đó, với nhiều lợi thế về đất đai, khí hậu và hệ sinh thái, Điện Biên (thuộc vùng Tây Bắc) đang từng bước chuyển đổi mô hình tăng trưởng, hướng tới nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại, nâng cao giá trị các sản phẩm chủ lực, tạo sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Hình thành nhiều vùng sản xuất quy mô lớn

Sáng 18/7, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, cùng Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên.”

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Lò Văn Cương - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Nhân dân tỉnh Điện Biên nhấn mạnh trong xu thế toàn cầu hiện nay, phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu không còn là sự lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Theo ông Cương, những cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu đối với chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, phát triển bền vững đã và đang tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung và tỉnh Điện Biên nói riêng.

Ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Nhân dân tỉnh Điện Biên phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: BTC cung cấp)

Là tỉnh miền núi biên giới nằm ở cực Tây của Tổ quốc, ông Cương nhấn mạnh tỉnh Điện Biên có nhiều tiềm năng, lợi thế về đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu, tài nguyên sinh thái và bản sắc văn hóa để phát triển nông nghiệp hàng hóa, nông nghiệp xanh và nông nghiệp hữu cơ, bền vững.

Những năm qua, ngành nông nghiệp tỉnh Điện Biên đã có nhiều chuyển biến tích cực; tỉnh đang tập trung, quyết liệt triển khai thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững; lấy phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị làm trọng tâm để nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người dân.

“Đến nay, tỉnh Điện Biên đã hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn với trên 10.000 ha lúa chất lượng cao, hơn 10.800 ha càphê, khoảng 12.400 ha mắcca, gần 5.000 ha cây ăn quả,” ông Lò Văn Cương chia sẻ.

Với diện tích tự nhiên trên 954.000ha, trong đó đất nông nghiệp và lâm nghiệp chiếm khoảng 93% diện tích tự nhiên, tỉnh Điện Biên có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với đó, công tác xây dựng thương hiệu nông sản cũng đạt nhiều kết quả với với 2 chỉ dẫn địa lý 9 nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận được bảo hộ. Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư năm 2026, tỉnh đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác với 8 nhà đầu tư, doanh nghiệp để nghiên cứu, đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, trang trại chăn nuôi tập trung và chế biến nông sản; nhiều dự án đang được triển khai.

Tuy vậy, ông Cương cho biết tỉnh Điện Biên cũng nhận thấy rằng quá trình phát triển nông nghiệp của tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức như: Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ; liên kết chuỗi giá trị chưa thực sự bền vững; tỷ lệ chế biến sâu còn hạn chế; việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp chưa tương xứng với tiềm năng.

Bên cạnh đó, yêu cầu về chuyển đổi xanh, giảm phát thải, đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường trong nước và quốc tế đang đặt ra những nhiệm vụ mới cần có sự chung tay của các cấp, các ngành, các nhà khoa học, sự vào cuộc cộng đồng doanh nghiệp và đặc biệt là sự tích cực, chủ động tham gia của người dân.

Trong bối cảnh đó, ông Lò Văn Cương nhấn mạnh việc tổ chức Hội thảo hôm nay có ý nghĩa hết sức quan trọng để tỉnh Điện Biên lắng nghe những ý kiến tư vấn, hiến kế của các chuyên gia, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và các địa phương; đồng thời tăng cường kết nối hợp tác, xúc tiến đầu tư, phát triển thị trường, nâng cao chuỗi giá trị đối với các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh.

Khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế về du lịch sinh thái, cảnh quan. (Ảnh: Quốc Khánh/TTXVN)

Đánh thức tiềm năng nông nghiệp đa giá trị

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại Diễn đàn là định hướng phát triển nông nghiệp đa giá trị dựa trên lợi thế sinh thái và kinh tế tuần hoàn.

Theo Tiến sỹ Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam, tỉnh Điện Biên là địa phương giàu tiềm năng với nguồn tri thức bản địa phong phú, tạo nền tảng quan trọng để phát huy giá trị đa dạng sinh học và phát triển nền nông nghiệp đặc trưng. Ông Đức đánh giá càphê Arabica là một điểm sáng nổi bật, có tiềm năng xây dựng sản phẩm đặc sản và nâng cao giá trị.

Cùng với đó, cây chè cũng là một lợi thế lớn đối với tỉnh Điện Biên khi khoảng 70% diện tích là các giống chè chất lượng cao, việc cơ giới hóa trong chăm sóc, đốn, hái đang được đẩy mạnh. Bên cạnh các cây công nghiệp, nhiều loại cây ăn quả như xoài, chuối, cam, bưởi, mận, lê cũng đang mở ra hướng phát triển đa dạng cho nông nghiệp địa phương.

Tiến sỹ Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam. (Ảnh: BTC cung cấp)

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu cũng đang tác động ngày càng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế người dân khu vực phía Bắc. Vì vậy, vị chuyên gia nhấn mạnh phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp là yêu cầu cấp thiết nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng.

Đại diện Hội Làm vườn Việt Nam cũng đề xuất giải pháp phát triển kinh tế vườn tuần hoàn trên nền tảng mô hình VAC truyền thống, nhưng được nâng cấp bằng khoa học công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật.

Theo đó, ông Đức đề xuất tỉnh Điện Biên cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm như: Thiết kế lại mô hình VAC tuần hoàn thích ứng với biến đổi khí hậu; quản lý hiệu quả nguồn nước; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp; tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Tỉnh Điện Biên cần số hóa toàn bộ quá trình sản xuất thông qua ghi chép nhật ký điện tử, cấp mã số vùng trồng, áp dụng QR Code truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm OCOP và nâng cao vai trò của các hợp tác xã.

Đặc biệt, để đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường, ông Đức kiến nghị tỉnh Điện Biên cần số hóa toàn bộ quá trình sản xuất thông qua ghi chép nhật ký điện tử, cấp mã số vùng trồng, áp dụng QR Code truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm OCOP và nâng cao vai trò của các hợp tác xã. Đây cũng là nội dung phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW, trong đó khẳng định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá chiến lược, giữ vai trò quyết định trong nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Ngoài ra, ông Đức cũng nhấn mạnh tới việc hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, huy động nguồn lực đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường đào tạo, tuyên truyền và nhân rộng các mô hình hiệu quả. Cũng như, xây dựng sổ tay phát triển kinh tế vườn tuần hoàn, tổ chức tập huấn tại các địa phương trọng, xây dựng mô hình mẫu.

Nông sản sạch. (Ảnh minh họa. Nguồn ảnh: TTXVN)

Ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao giá trị nông sản chủ lực

Tại diễn đàn, nhiều chuyên gia cũng cho rằng đổi mới giống cây trồng, ứng dụng công nghệ sau thu hoạch và phát triển chế biến sâu sẽ là chìa khóa nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh Điện Biên.

Theo Thạc sỹ Đinh Thị Tiếu Oanh (Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên), vùng Tây Bắc có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng rất phù hợp để phát triển càphê chè (Arabica). Kết quả nghiên cứu cho thấy các giống mới như TN1, TN2, TN6, TN7, TN9 và đặc biệt là THA1 đều đạt năng suất khoảng 3 tấn nhân/ha, có khả năng kháng bệnh gỉ sắt tốt và chất lượng hạt vượt trội.

Tuy nhiên, bên cạnh việc thay thế giống, bà Oanh cũng cho rằng tỉnh Điện Biên cần triển khai đồng bộ các giải pháp về nhân giống, quy trình canh tác, tưới nước tiết kiệm, thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý vùng trồng theo yêu cầu truy xuất nguồn gốc, không gây mất rừng theo quy định của thị trường xuất khẩu.

Thạc sỹ Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên. (Ảnh: BTC cung cấp)

Theo bà Oanh, việc tưới nước và bón phân đúng thời điểm còn giúp cây ra hoa đồng đều, quả chín tập trung, qua đó giảm chi phí thu hái do không phải thu hoạch nhiều đợt. Đồng thời, cần nâng cao năng lực sơ chế ngay tại vùng nguyên liệu để người dân chủ động hơn trong tiêu thụ, hạn chế tình trạng bị ép giá. Bà cũng đề xuất địa phương và doanh nghiệp xây dựng các điểm thu mua, sơ chế và chế biến tập trung, góp phần giải quyết tình trạng ùn ứ nông sản vào thời điểm thu hoạch chính vụ, nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê chè tại khu vực Tây Bắc.

Trong khi đó, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, cho rằng Điện Biên cần ưu tiên phát triển công nghệ bảo quản và chế biến hiện đại phù hợp với từng nhóm sản phẩm.

Đối với lúa gạo, ông Tuấn đề xuất Điện Biên đẩy mạnh công nghệ sấy, bảo quản bằng silo và chế biến gạo chất lượng cao. Với càphê, chè, địa phương cần phát triển chế biến đặc sản, rang xay, lên men có kiểm soát và chiết xuất các hoạt chất giá trị.

Cùng với đó, các sản phẩm cây ăn quả nên phát triển hệ thống kho lạnh, tiền làm lạnh, công nghệ bao gói khí biến đổi (MAP), cấp đông nhanh (IQF), sấy lạnh và sấy thăng hoa nhằm kéo dài thời gian bảo quản và giữ chất lượng. Đối với rau an toàn, ưu tiên hoàn thiện chuỗi lạnh, công nghệ bao gói và sơ chế, chế biến hiện đại.

Ngoài ra, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn đề xuất tỉnh Điện Biên đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong chế biến, tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm nông nghiệp nhằm gia tăng giá trị sản phẩm, phát triển chuỗi sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và hướng tới phát triển bền vững./.

Phát triển chuỗi sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và hướng tới phát triển bền vững. (Nguồn ảnh: TTXVN)/.

(Vietnam+)