Nỗ lực giữ nhịp xuất khẩu, hướng tới mục tiêu xuất siêu năm 2026

Ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương cho biết: Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu quý I ước đạt gần 250 tỷ USD, tăng hơn 22% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng đáng chú ý, phản ánh sự phục hồi rõ nét của hoạt động thương mại sau giai đoạn nhiều biến động.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD. Dù vậy, lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu cho rằng không nên nhìn nhận đây là tín hiệu tiêu cực một cách đơn thuần.

Nhập siêu trong quý I mang tính chất "đầu tư" cho tăng trưởng hơn là biểu hiện mất cân đối thương mại. Việc gia tăng nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho sản xuất, từ đó thúc đẩy xuất khẩu trong các quý tiếp theo.

Thực tế, quý I hằng năm thường không phải giai đoạn xuất siêu cao. Đây là thời điểm doanh nghiệp tăng cường nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị để phục vụ sản xuất cho cả năm. Đặc biệt, trong bối cảnh dòng vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh từ năm 2025, nhiều dự án bước vào giai đoạn triển khai, kéo theo nhu cầu nhập khẩu đầu vào gia tăng.

Số liệu thống kê cho thấy, nhập khẩu linh kiện điện tử tăng khoảng 50%, máy móc, thiết bị và phụ tùng tăng hơn 20%. Bên cạnh đó, các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Đây đều là những yếu tố đầu vào trực tiếp cho sản xuất và xuất khẩu.

Tuy nhiên, theo ông Hải, áp lực không vì thế mà giảm đi. Khi lượng hàng nhập khẩu lớn cần được chuyển hóa thành sản phẩm xuất khẩu, năng lực sản xuất và khả năng tận dụng thị trường của doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quyết định. Nếu không kịp thời tăng tốc, mục tiêu xuất siêu cả năm sẽ gặp nhiều thách thức.

Ông Hải nhận định: Bước sang quý II, bối cảnh quốc tế được dự báo tiếp tục có nhiều biến động. Một trong những yếu tố đáng chú ý là xu hướng tiêu dùng toàn cầu có dấu hiệu chững lại. Dù căng thẳng địa chính trị tại một số khu vực đã hạ nhiệt, nhưng tác động kéo dài của lạm phát và giá cả cao vẫn khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu nhập khẩu hàng hóa từ các thị trường lớn.

Cùng với đó, rủi ro về nguồn cung nguyên liệu, đặc biệt là dầu mỏ, vẫn hiện hữu. Đây là yếu tố đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất như hóa chất, nhựa, phân bón. Nếu giá năng lượng biến động mạnh hoặc nguồn cung bị gián đoạn, chi phí sản xuất sẽ tăng, kéo theo áp lực lên giá thành xuất khẩu.

Một yếu tố khác cũng đang gia tăng là chi phí logistics. Sau thời gian tương đối ổn định, giá cước vận tải quốc tế có dấu hiệu nhích lên, khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu phải tính toán lại bài toán chi phí. Với những ngành có biên lợi nhuận thấp, áp lực này càng trở nên rõ rệt.

Dù đối mặt nhiều thách thức, triển vọng xuất khẩu vẫn có những điểm sáng. Nếu tình hình địa chính trị tiếp tục ổn định và giá dầu hạ nhiệt, áp lực chi phí đầu vào và vận chuyển có thể giảm bớt, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu.

"Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là doanh nghiệp phải nâng cao khả năng thích ứng. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường, cũng như cải thiện năng lực cạnh tranh sẽ là những yếu tố then chốt giúp duy trì đà tăng trưởng", ông Hải nói, và nhấn mạnh:

Việc chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh, bền vững, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu cũng sẽ quyết định khả năng trụ vững của doanh nghiệp trong dài hạn.

Trong khi đó, nhóm hàng nông, lâm, thủy sản đạt gần 10 tỷ USD, tăng hơn 6%, duy trì sự ổn định trong bối cảnh thị trường còn nhiều rào cản kỹ thuật.

Trong quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23,2% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt khoảng 122,9 tỷ USD, tăng 19,1%. Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 87,8 tỷ USD, tăng 20%, cho thấy sự phục hồi tích cực của khu vực sản xuất.

Kim Oanh