Đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ có hay không tình trạng dự án chậm triển khai dẫn đến đội vốn

Làm rõ nghịch lý: Gỉai ngân cao nhưng vẫn xảy ra lãng phí

Phát biểu thảo luận về Báo cáo của Chính phủ đối với kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025, đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá báo cáo được chuẩn bị công phu, toàn diện, phản ánh khá đầy đủ bức tranh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong một năm có nhiều biến động, mang tính bản lề.

Chủ tọa điều hành phiên thảo luận tại tổ đại biểu Quốc hội Đoàn Hà Nội chiều 9-4. Ảnh: Thịnh An

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng báo cáo vẫn chưa làm rõ trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành, địa phương. Từ đó, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị Chính phủ tập trung làm rõ và có giải pháp căn cơ đối với 3 vấn đề cốt lõi.

Đại biểu đặc biệt lưu ý nghịch lý giữa tỷ lệ giải ngân đầu tư công rất cao nhưng tình trạng lãng phí, chậm tiến độ và xử lý tài sản công vẫn còn tồn tại. Dù tỷ lệ giải ngân đạt tới 96,7% với quy mô hơn 875 nghìn tỷ đồng, nhiều địa phương vượt kế hoạch song thực tế vẫn có không ít dự án kéo dài, đội vốn, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát.

Đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ có hay không tình trạng “giải ngân trên giấy” hoặc giải ngân nhanh nhưng chất lượng công trình không bảo đảm, gây lãng phí nguồn lực dài hạn. Đồng thời, cần công khai danh sách các bộ, ngành, địa phương chậm trễ trong xử lý tài sản công dôi dư.

Liên quan đến việc tháo gỡ 5.203 dự án tồn đọng, đại biểu Đoàn thành phố Hà Nội cho rằng đây là kết quả tích cực nhưng cần thiết lập cơ chế giám sát hậu kiểm để bảo đảm các dự án thực sự phát huy hiệu quả.

Đáng chú ý, qua thanh tra 563 dự án chậm tiến độ, cơ quan chức năng đã phát hiện sai phạm kinh tế hàng nghìn tỷ đồng và kiến nghị xử lý nhiều trường hợp nghiêm trọng. Một số dự án lớn như Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2 đã bộc lộ dấu hiệu lãng phí nghiêm trọng, với số tiền vi phạm lên tới khoảng 1.200 tỷ đồng.

“Những con số này cho thấy sự chênh lệch giữa “thành tích vĩ mô” và hiệu quả vi mô, đòi hỏi phải siết chặt kỷ luật tài chính, tăng cường ứng dụng công nghệ, dữ liệu lớn trong quản lý đầu tư công”, đại biểu nêu quan điểm.

Quang cảnh buổi thảo luận tại tổ đại biểu Quốc hội Đoàn Hà Nội chiều 9-4. Ảnh: Thịnh An

Đại biểu cũng chỉ ra một dạng lãng phí nghiêm trọng nhưng ít được nhìn thấy rõ, đó là lãng phí cơ hội trong quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước và quản lý tài nguyên. Mặc dù thể chế đã được hoàn thiện song tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước vẫn chậm; hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ. Bên cạnh đó, việc quản lý đất đai, tài nguyên nước, rừng còn thiếu tính liên kết vùng, sử dụng chưa hiệu quả.

Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong việc chậm trễ cổ phần hóa; đồng thời cần có chế tài mạnh, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm của người đứng đầu.

Một vấn đề khác được đại biểu nhấn mạnh là kỷ luật, kỷ cương công vụ chưa nghiêm; tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm vẫn chưa được khắc phục triệt để. Đại biểu cho rằng lãng phí thời gian và cơ hội do sự trì trệ của cán bộ là loại lãng phí nguy hiểm nhất. Vì vậy, cần sớm hoàn thiện cơ chế pháp lý để lượng hóa, xác định rõ hành vi né tránh trách nhiệm như một dạng gây lãng phí có thể xử lý.

Đồng thời, khi Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, Chính phủ cần cam kết ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn, tạo cơ sở pháp lý đủ mạnh để xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu ngay trong năm 2026.

Đại biểu Tạ Đình Thi tham gia thảo luận. Ảnh: Thịnh An

Chú trọng cả số lượng và chất lượng nguồn nhân lực

Thảo luận về Dự thảo Nghị quyết Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn đại biểu thành phố Hà Nội) bày tỏ cơ bản đồng tình với bố cục, định hướng lớn của Dự thảo, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng “2 con số” - một định hướng mang tính khát vọng, phù hợp với Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.

Để kế hoạch thực sự sát với chỉ đạo của Đảng và yêu cầu thực tiễn, đại biểu đề xuất cần có những điều chỉnh mạnh mẽ, mang tính đột phá, tập trung vào ba nhóm vấn đề trọng tâm. Theo đại biểu, dù dự thảo đã đề cập đến tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, song cần đổi mới mạnh mẽ hơn về tư duy quản trị. Với mục tiêu tăng trưởng trên 10%, hiệu quả sử dụng vốn cần được nâng cao, không chỉ dừng ở các chỉ số hiện tại.

Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đồng thời thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội không chỉ cho một số địa phương mà còn cho các “cực tăng trưởng” mới như trung tâm tài chính, khu thương mại tự do.

Đáng chú ý, trước mục tiêu tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 40% GDP, đại biểu đề nghị phải có giải pháp cụ thể để huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân, tránh tình trạng “vốn công chờ phân bổ, vốn tư chờ cơ chế”. Đồng thời, có cơ chế đủ mạnh để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong thực thi chính sách.

Đại biểu cho rằng mục tiêu tăng trưởng cao sẽ tạo áp lực lớn lên thị trường lao động, do đó cần chú trọng không chỉ số lượng mà cả chất lượng nguồn nhân lực. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và tự động hóa phát triển mạnh, cần có các chỉ tiêu cụ thể về kỹ năng số, đặc biệt đối với lao động khu vực nông thôn. Đồng thời, xây dựng kế hoạch đào tạo lại lực lượng lao động để thích ứng với yêu cầu mới của chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển từ lao động giản đơn sang lao động có kỹ năng.

Cần giải pháp tránh đứt gãy dịch vụ y tế khi chuyển đổi mô hình

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà cho rằng, báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025 đã có định hướng đúng về lĩnh vực y tế, tuy nhiên mới chỉ dừng ở việc ghi nhận công tác bảo vệ chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Đại biểu nhấn mạnh, cần bổ sung phụ lục tổng hợp chi tiết về các dự án y tế giai đoạn 2026-2030 (số lượng dự án khởi công, khánh thành, nguồn lực ngân sách dự kiến và tiến độ giải ngân), tránh đưa ra các ví dụ đơn lẻ để có bức tranh tổng thể, đánh giá thực chất nỗ lực và chiến lược của ngành Y tế.

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà phát biểu thảo luận. Ảnh: Thịnh An

Từ tháng 7-2025, thực hiện chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trạm y tế xã thuộc UBND xã quản lý thay vì trung tâm y tế huyện là một thay đổi rất lớn về cấu trúc. Khi trạm y tế thành đơn vị sự nghiệp thuộc cấp xã, năng lực điều phối các nhiệm vụ chuyên môn (tiêm chủng, phòng dịch, quản lý bệnh không lây nhiễm, cấp cứu ngoại viện...) sẽ gặp thách thức lớn.

Mặc dù Chính phủ đã chỉ đạo đưa 1.000 bác sĩ về hỗ trợ cho tuyến cơ sở, tuy nhiên đó chỉ là giải pháp tình thế. Chính phủ cần có cơ chế giám sát vận hành và phương án điều phối chuyên môn xuyên suốt để đảm bảo không có "khoảng trống", tránh đứt gãy trong cung ứng dịch vụ y tế khi thay đổi mô hình tổ chức.

Về nội dung khám sức khỏe định kỳ toàn dân và hồ sơ sức khỏe điện tử, Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã xác định mục tiêu từ năm 2026 người dân được khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần/năm.

Theo đại biểu, đây là tư duy đột phá nhưng tổ chức thực hiện đang có nhiều bất cập. Các địa phương triển khai thực hiện khác nhau, thiếu sự thống nhất, thiếu theo dõi sau khám khiến lãng phí nguồn lực. Vì thế, cần có gói khám cơ bản thống nhất trên toàn quốc, phân loại rõ theo nhóm tuổi và nhóm có nguy cơ; có quản lý, kiểm soát sau khám để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Thịnh An - Đình Hiệp