Những rủi ro về sức khỏe khi trẻ thừa cân, béo phì

1. Những rủi ro sức khỏe trước mắt và lâu dài ở trẻ béo phì

Béo phì ở trẻ em không đơn giản là câu chuyện về ngoại hình mà là một vấn đề cần được đặc biệt quan tâm can thiệp sớm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, béo phì ảnh hưởng tiêu cực đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể trẻ em, đặc biệt là nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tim mạch.

Hệ tim mạch chịu áp lực sớm

Trẻ béo phì có nguy cơ cao bị tăng huyết áp và tăng mỡ máu (cholesterol). Hai yếu tố trên chính là nguyên nhân âm thầm dẫn đến các bệnh lý tim mạch nguy hiểm khi trẻ trưởng thành.

Nguy cơ mắc đái tháo đường type 2

Chế độ ăn thừa calo và nhiều đường khiến cơ thể trẻ giảm nhạy cảm với insulin dẫn đến nguy cơ cao mắc bệnh đái tháo đường type 2.

Đái tháo đường type 2 không chỉ gia tăng áp lực lên hệ tim mạch mà còn kéo theo nhiều biến chứng mạn tính nguy hiểm suốt đời.

Béo phì gây nhiều rủi ro sức khỏe trước mắt và tương lai lâu dài của trẻ.

Dậy thì sớm và xáo trộn nội tiết

Sự rối loạn hormone do tích tụ mỡ thừa có thể kích thích quá trình dậy thì diễn ra sớm hơn bình thường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn làm hạn chế chiều cao trung bình khi trẻ trưởng thành.

Ảnh hưởng đến xương khớp và gan

Cân nặng quá ngưỡng chịu đựng làm gia tăng áp lực lên hệ xương khớp còn đang phát triển của trẻ, đặc biệt là khớp gối, cổ chân và cột sống, dễ gây biến dạng xương hoặc đau nhức mạn tính.

Lượng mỡ dư thừa không chỉ tích dưới da mà còn đọng lại tại gan gây ra bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, lâu dần có thể tiến triển thành viêm gan hoặc xơ gan.

Vấn đề về hô hấp và giấc ngủ

Trẻ thừa cân dễ gặp các vấn đề về đường hô hấp, trong đó nguy cơ mắc và bùng phát cơn hen suyễn cao hơn đáng kể.

Lớp mỡ thừa tích tụ quanh vùng cổ cũng làm hẹp đường thở gây ra hội chứng ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Tình trạng này khiến trẻ ngủ không sâu giấc, hay giật mình và mệt mỏi vào ban ngày.

2. Giải pháp can thiệp và kiểm soát cân nặng lành mạnh

Ngoài một số ít yếu tố di truyền, phần lớn nguyên nhân gây béo phì bắt nguồn từ lối sống ít vận động và chế độ ăn thiếu cân đối, đặc biệt là thói quen tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu calo, đường cùng chất béo không lành mạnh.

Để hạn chế tối đa các rủi ro sức khỏe, việc kiểm soát cân nặng cho trẻ cần sự đồng hành kiên trì của gia đình và hỗ trợ chuyên môn.

Đưa trẻ đi khám chuyên khoa

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khám tại các chuyên khoa Nhi, Dinh dưỡng và Tâm lý để xác định chính xác mức độ béo phì, tìm nguyên nhân và xây dựng phác đồ can thiệp phù hợp.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng

Cắt giảm thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường, bánh kẹo ngọt và đồ ăn nhanh... Tăng cường ăn rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm lành mạnh.

Tăng cường vận động thể chất

Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động thể thao ngoài trời (đá bóng, bơi lội, đạp xe, cầu lông, bóng rổ...) đồng thời hạn chế tối đa thời gian sử dụng thiết bị điện tử. Trẻ em xem ti vi lâu hơn một giờ mỗi ngày có xu hướng có chỉ số khối cơ thể (BMI) cũng như huyết áp cao hơn.

Tạo thói quen sinh hoạt khoa học

Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc và đúng giờ. Cha mẹ cần luôn quan tâm, động viên khích lệ trẻ. Tâm lý thoải mái từ gia đình sẽ giúp trẻ giảm bớt áp lực và hợp tác tốt hơn trong quá trình giảm cân.

Theo World Obesity Atlas 2025 (Bản đồ béo phì thế giới), Việt Nam có tốc độ gia tăng béo phì cao nhất Đông Nam Á (38%). Đáng chú ý, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở học sinh đã tăng gấp đôi sau một thập kỷ, từ 8,5% lên 19% (riêng các đô thị lớn chạm mốc 26%). Dự báo đến năm 2030, một nửa người trưởng thành tại Việt Nam sẽ bị thừa cân, với tỷ lệ béo phì ước tính đạt 17% ở nam và 22% ở nữ.

BS. Hoàng Huyền