Vì sao người bệnh béo phì chưa chủ động thăm khám, tìm sự hỗ trợ của bác sĩ?

Đây là chia sẻ của PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết - Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM tại chương trình tọa đàm với chủ đề "20 triệu lý do hành động vì béo phì tại Việt Nam", diễn ra ngày 4/3 tại TPHCM.

Theo PGS.TS.BS Trần Quang Nam, béo phì là một bệnh lý mạn tính, tái phát và tiến triển. Béo phì là một trong những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến các bệnh mạn tính nghiêm trọng, bao gồm đái tháo đường típ 2, tim mạch, đột quỵ, chứng ngưng thở khi ngủ, thoái hóa khớp và hội chứng buồng trứng đa nang. Bên cạnh đó, người bệnh béo phì cũng rất dễ bị kỳ thị, kể cả trong công việc và cuộc sống.

Theo bác sĩ Nam, có nhiều yếu tố gây nên béo phì như tình trạng ít vận động, sử dụng thức ăn không lành mạnh, mất ngủ, xem màn hình máy tính và điện thoại quá nhiều. Ngoài ra, còn có yếu tố về di truyền, sinh học, tâm lý.

PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết - Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM chia sẻ thông tin tại chương trình

Ngày 4/3 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới phòng chống béo phì nhằm kêu gọi cộng đồng toàn cầu nâng cao nhận thức, chia sẻ kiến thức và thúc đẩy các hành động thiết thực trong phòng ngừa, kiểm soát thừa cân, béo phì.

Nhiều người béo phì không nhận ra mình đang mắc bệnh. Bên cạnh đó, đa số người bệnh béo phì cho rằng việc giảm cân hoàn toàn là trách nhiệm của bản thân và tự giảm cân như tập thể thao, thay đổi chế độ ăn uống, mà không tìm sự hỗ trợ của bác sĩ.

"Khi chỉ số khối cơ thể tăng quá cao, biến chứng quá nhiều thì lúc này việc điều trị sẽ gặp rất nhiều khó khăn và rất tốn kém. Nếu chúng ta không cung cấp thông tin đến cộng đồng để có hành động sớm thì sẽ gây ra nhiều hệ lụy, nhiều người sẽ không thể điều trị do chi phí cao", Trưởng khoa Nội tiết - Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM nhấn mạnh và nói thêm rằng, hiện có ít người đi khám về thừa cân, béo phì. Đa số người bệnh đi khám vì những lý do khác mà không nghĩ rằng những vấn đề sức khỏe bản thân đang mắc phải xuất phát từ thừa cân – béo phì.

Theo ThS.BS Phạm Thị Minh Châu, Bộ môn Tâm thần - Đại học Y Dược TPHCM, ngoài gánh nặng về sức khỏe và tài chính, người thừa cân - béo phì còn chịu những áp lực và tổn thương về mặt tinh thần từ chính sự kỳ thị của những người xung quanh và cả tâm lý tự trách bản thân. Những người béo phì có nguy cơ bị trầm cảm gấp 2 lần những người không bị béo phì.

Có nhiều lý do khiến người bệnh không thảo luận về cân nặng với nhân viên y tế. Trong đó, có thể kể đến như bản thân người bệnh nghĩ rằng họ có trách nhiệm tự quản lý cân nặng của mình, nhân viên y tế không thể giúp cải thiện tình trạng; hoặc do người bệnh không đủ tài chính để được hỗ trợ y tế cho việc giảm cân.

Các chuyên gia thảo luận tại sự kiện hưởng ứng Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về bệnh béo phì

Cũng theo bác sĩ Châu, về điều trị cho người bệnh béo phì, bác sĩ sẽ tránh các loại thuốc có nguy cơ gây tăng cân; đồng thời khuyến khích người bệnh trong suốt quá trình điều trị, đặc biệt là việc vận động, tập thể thao.

Ông Erik Wiebols, Tổng giám đốc Novo Nordisk Việt Nam, cho biết, về tình trạng béo phì tại Việt Nam, khi nhìn ra thế giới, chúng ta có thể xem đó như một "cửa sổ tương lai", bởi ở nhiều quốc gia khác, béo phì đã trở thành vấn đề nghiêm trọng từ sớm hơn rất nhiều

Ví dụ như tại Mỹ, tỷ lệ béo phì đã gia tăng liên tục trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, lần đầu tiên sau rất nhiều năm, tỷ lệ này không chỉ ổn định mà còn bắt đầu có xu hướng giảm. Sự thay đổi này đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là sự hiểu biết rộng rãi hơn rằng béo phì là một bệnh lý cần được can thiệp. Bên cạnh đó là những nỗ lực nghiên cứu sâu hơn về sinh lý bệnh của béo phì, cách giải quyết các nguyên nhân nền tảng, cũng như việc thúc đẩy thảo luận cởi mở hơn trong xã hội để người bệnh có thể chủ động hành động.

Cũng theo ông Erik Wiebols, hiện nay, người bệnh được trao quyền nhiều hơn để đưa ra các quyết định có hiểu biết. Vì sao điều này xảy ra? Một phần lớn là do mạng xã hội đóng vai trò quan trọng, khi người bệnh chủ động tìm kiếm thông tin qua các kênh riêng của mình. Bên cạnh đó, hệ thống y tế cũng có những cải thiện đáng kể. Một hệ thống chăm sóc ban đầu vững mạnh – nơi bệnh nhân có thể tiếp cận sớm trước khi xuất hiện biến chứng – là vô cùng quan trọng. Nếu người bệnh chỉ đến bệnh viện khi đã có nhiều biến chứng, có thể đã quá muộn. Tiếp cận sớm sẽ giúp giảm tiến triển bệnh và cải thiện kết quả điều trị.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam có khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) đang sống chung với thừa cân béo phì (BMI >= 25 kg/m2). Đáng chú ý, tỷ lệ thừa cân – béo phì ở Việt Nam đang tăng khoảng 38%, thuộc mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á. Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia (NIN), tỷ lệ thừa cân và béo phì của trẻ em trong độ tuổi đi học từ 5-19 tuổi đã tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020, trong đó tỷ lệ béo phì ở khu vực thành thị đạt 26,8%, cao hơn đáng kể so với 18,3% tại khu vực nông thôn.

Theo một báo cáo vừa được công ty nghiên cứu thị trường Decision Lab công bố, trong hơn 1.000 người Việt Nam tham gia khảo sát, 83% cho biết họ nhận thức được béo phì là một bệnh lý có nguy cơ kéo theo nhiều bệnh mạn tính. Tuy nhiên, việc can thiệp sớm vẫn còn hạn chế do lối sống ít vận động đã trở nên phổ biến, hệ quả sức khỏe của béo phì thường diễn ra chậm và các quan niệm sai lầm còn ăn sâu trong văn hóa.

Đông Quân