Chỉ cần ăn kiêng, tập luyện nghiêm ngặt sẽ không còn béo phì có đúng không?

Những thông tin trên được PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào, Chủ tịch Hội Nội tiết và Đái tháo đường TP. Hồ Chí Minh đưa ra tại chương trình trao đổi trực tuyến với chủ đề "8 tỷ lí do để hành động chống béo phì. Chúng ta đều có những lý do riêng để thay đổi béo phì. Lý do của bạn là gì?" do Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam và Novo Nordisk Việt Nam tổ chức nhằm tuyên truyền về bệnh lý béo phì tại Việt Nam.

Tỷ lệ béo phì tại Việt Nam gia tăng nhanh

Thông tin tại chương trình cho thấy, trên toàn cầu, gánh nặng béo phì đang gia tăng nhanh chóng với hơn 1 tỷ người đang sống chung với căn bệnh mạn tính này. Ước tính đến năm 2035, hơn 50% dân số toàn cầu sẽ mắc béo phì.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, Việt Nam có khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) bị thừa cân – béo phì (BMI >= 25 kg/m2). Ước tính đến năm 2035, tỷ lệ người trưởng thành mắc béo phì có tốc độ tăng ở mức 6,3%/năm và ở trẻ em, con số này thậm chí lên đến 9,8%/năm.

Sự gia tăng béo phì đang tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ, đồng thời làm gia tăng các bệnh mạn tính không lây trong suốt quá trình phát triển.

Không chỉ tác động đến sức khỏe cá nhân khi có thể dẫn đến đến nhiều bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như đái tháo đường, ung thư, tim mạch, hô hấp… béo phì còn làm giảm chất lượng sống và ảnh hưởng tới các mối quan hệ xã hội của người bệnh.

Đồng thời, căn bệnh mạn tính này cũng đang tạo áp lực ngày càng lớn đến nền kinh tế của quốc gia. Theo World Obesity Atlas 2023, tổng chi phí kinh tế liên quan đến bệnh béo phì tại Việt Nam dự kiến tăng từ 4 tỷ USD (2020) lên hơn 16 tỷ USD (2035). Riêng chi phí chăm sóc y tế dự kiến tăng từ 372 triệu USD lên 1,27 tỷ USD trong cùng giai đoạn.

Chia sẻ tại chương trình, ThS.BS Trương Lê Vân Ngọc - Trưởng phòng nghiệp vụ, Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho hay béo phì đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại, đặc biệt tại các đô thị lớn.

ThS Ngọc dẫn chứng tại một số khu vực đô thị, tỉ lệ thừa cân, béo phì đã ở mức rất cao. Ví dụ, tại TP.HCM tỉ lệ đã vượt trên 50%, còn tại Hà Nội khoảng 41%.

"Với những địa phương có tỉ lệ cao như vậy, cần những biện pháp can thiệp mạnh mẽ và quyết liệt hơn"- ThS Vân Ngọc nói và cho rằng: Trẻ em sinh ra đều xứng đáng có một khởi đầu công bằng và cơ hội phát triển như mọi người dân. Tuy nhiên, sự gia tăng béo phì đang tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ, đồng thời làm gia tăng các bệnh mạn tính không lây trong suốt quá trình phát triển.

Rất ít người béo phì chấp nhận mình đang mắc một bệnh

Chia sẻ tại chương trình, PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào, Chủ tịch Hội Nội tiết và Đái tháo đường TP. Hồ Chí Minh cho biết, béo phì không chỉ đơn thuần là kết quả của việc ăn vào nhiều hơn năng lượng tiêu hao. Bên cạnh đó có các yếu tố môi trường, văn hóa, kinh tế – xã hội, thời gian ngủ, tình trạng căng thẳng, thói quen ăn thức ăn không lành mạnh và lối sống ít vận động...

BS Đào cũng thẳng thắn cho hay, "khi trao đổi với bệnh nhân, chúng tôi nhận thấy nhiều người không công nhận mình béo phì mà chỉ cho rằng 'hơi thừa cân một chút'. Cụ thể, 30% chỉ công nhận là thừa cân, trong khi 56% thực tế đã ở mức béo phì theo định nghĩa y khoa, bao gồm cả béo phì nặng. Rất ít người chấp nhận mình đang mắc một bệnh".

PGS.TS Hồ Thị Kim Thanh - Giám đốc Trung tâm Y học gia đình và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết thêm, một trong những rào cản lớn trong phòng chống béo phì là nhận thức chưa đúng của cộng đồng.

"Phần lớn người thừa cân, béo phì ở Việt Nam cho rằng đây chỉ là vấn đề hình thể và có thể tự quản lý. Nhiều người tự tìm cách điều trị dựa trên truyền miệng hoặc mách bảo lẫn nhau, trong khi hiệu quả và độ an toàn của các phương pháp này không được kiểm chứng"- BS Thanh nói.

Nhiều người cho rằng chỉ cần ăn kiêng và tập luyện nghiêm ngặt sẽ giải quyết được tình trạng béo phì.

Một lầm tưởng khác được chuyên gia chỉ ra là nhiều người cho rằng chỉ cần ăn kiêng và tập luyện nghiêm ngặt sẽ giải quyết được tình trạng béo phì. Thực tế khi lượng năng lượng nạp vào giảm mạnh, cơ thể có thể kích hoạt cơ chế thích nghi để tiết kiệm năng lượng. Khi quay lại chế độ ăn bình thường, cân nặng dễ tăng trở lại, hiện tượng thường được gọi là "hiệu ứng quả lắc".

Trong khi theo các chuyên gia, béo phì tồn tại những thích ứng chuyển hóa và sinh học khiến bệnh trở nên dai dẳng. Khi đã mắc béo phì, cơ thể sẽ kích hoạt nhiều cơ chế đáp ứng khác nhau làm thúc đẩy tăng cân trở lại. Với mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe như vậy, có lẽ rất ít bệnh lý nào có tầm tác động rộng lớn như béo phì.

"Vì vậy, người ta coi đây là một bệnh lý mạn tính và nghiêm trọng và quản lý béo phì lâu dài cần các biện pháp can thiệp có khả năng giải quyết những thích ứng chuyển hóa này"- PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào nêu quan điểm.

Thái Bình