Những người mẹ chưa một ngày ngơi nghỉ

Ảnh minh họa

Tuổi già lầm lụi mưu sinh

Mỗi sáng, khi phố phường Hà Nội bắt đầu nhộn nhịp, bà Đới Thị Hòa (68 tuổi, quê Thanh Hóa) lại lặng lẽ mang theo những món hàng nhỏ rong ruổi khắp các tuyến phố để bán. Cái nắng mùa hè hay những cơn mưa bất chợt không làm bà dừng bước, bởi phía sau cuộc mưu sinh ấy là một gia đình còn nhiều gánh nặng.

Ra Hà Nội ngay sau Tết, bà Hòa thuê một căn phòng trọ cùng hai người đồng hương. Ba người chung nhau căn phòng rộng chưa đầy chục mét vuông với tiền thuê hơn 2,1 triệu đồng mỗi tháng. Ban ngày, họ đi bộ nhiều cây số len lỏi qua các khu dân cư, quán cà phê, chợ dân sinh để bán hàng rong.

"Nhiều hôm đi bộ đến chồn cả chân. Ngày nào bán được khoảng 200.000 đồng là mừng lắm. Nhưng cũng có hôm ế, tiền chỉ vừa đủ bữa cơm trưa", bà Hòa chia sẻ.

Ở tuổi gần 70, bà Hòa vẫn không cho phép mình nghỉ ngơi. Các con của bà đều đã trưởng thành, có gia đình riêng nhưng cuộc sống cũng còn nhiều chật vật. Điều khiến người phụ nữ ấy quyết định rời quê Thanh Hóa ra Hà Nội chính là đứa cháu nội mới hơn một tuổi đang điều trị ung thư. Bà muốn vừa tranh thủ bán hàng kiếm thêm thu nhập, vừa hỗ trợ con trai chăm cháu trong những ngày điều trị bệnh. Đồng tiền bà kiếm được chẳng đáng là bao nhưng lại giúp gia đình bớt đi phần nào gánh nặng viện phí, tiền ăn ở và sinh hoạt.

Bà Đới Thị Hòa mưu sinh trên phố với “gian hàng” di động

Ở tuổi xế chiều vẫn bươn bả ngược xuôi trên từng con phố thị thành nhưng bà Hòa không một lời than thân hay trách móc con cái. "Tôi không muốn phụ thuộc vào các con. Mình còn làm được thì cố làm, vừa lo cho bản thân vừa giúp được con cháu chút nào hay chút đó", bà nói.

Ở nhiều gia đình Việt Nam, hình ảnh những người bà, người mẹ già tiếp tục lao động không còn xa lạ. Họ coi việc được tự nuôi sống mình, được san sẻ khó khăn với con cháu là niềm vui hơn là sự vất vả. Đó cũng là lý do khiến nhiều người cao tuổi vẫn chấp nhận đánh đổi sức khỏe để tiếp tục mưu sinh.

Mỗi phận đời, một lựa chọn để không trở thành gánh nặng

Nếu như bà Hòa rong ruổi trên từng con phố thì màn đêm lại là thời điểm bà Nguyễn Thị Hồng (62 tuổi, Hà Nội) bắt đầu công việc của mình. Chiếc xe tự chế cũ kỹ chất đầy giấy vụn, vỏ lon, phế liệu chầm chậm lăn bánh qua các ngõ nhỏ.

"Cơm nước xong là tôi đi. Thường từ 7 giờ tối đến khoảng 11 giờ đêm, có hôm muộn hơn", bà Hòa kể. Trung bình mỗi tối, nếu may mắn, bà kiếm được khoảng 100.000 đồng. Có hôm số tiền còn ít hơn nhiều. Khoản thu nhập ít ỏi ấy lại là nguồn sống của cả gia đình. Chồng bà bị khuyết tật, mẹ chồng già yếu sống dựa vào trợ cấp. Một người con đã lập gia đình, người còn lại mắc vấn đề tâm lý nên gần như không thể lao động.

Bản thân bà Hòa từng bị ngã gãy xương sống, sức khỏe giảm sút nhưng vẫn không thể nghỉ ngơi. "Không đi thì lấy gì mà sống. Tôi chỉ biết bám vào cái xe này mà làm thôi", bà tâm sự.

Câu nói ngắn gọn ấy phản ánh thực tế của không ít người cao tuổi hiện nay. Với họ, lao động không đơn thuần là kiếm tiền mà còn là cách duy nhất để duy trì cuộc sống của cả gia đình. Tuy nhiên, không phải ai tiếp tục làm việc khi về già cũng vì hoàn cảnh khó khăn.

Tại một cửa hàng thiết bị điện nước ở phường Hoàng Liệt (Hà Nội), bà Trần Thị Hằng (65 tuổi) vẫn đều đặn có mặt mỗi ngày để quản lý cửa hàng cùng hai con trai. Đây là cơ nghiệp mà bà và chồng gây dựng từ hai bàn tay trắng sau nhiều năm tần tảo.

Hiện nay, hai người con đảm nhiệm việc lấy hàng, giao hàng và lắp đặt, còn bà phụ trách bán hàng, quản lý sổ sách và điều hành hoạt động kinh doanh. "Tôi biết, tuổi này đáng lẽ mình nghỉ ngơi rồi nhưng còn sức khỏe, còn kinh nghiệm thì vẫn muốn giúp các con. Giao hết cho chúng tự lo thì cũng chưa yên tâm", bà Hằng cười chia sẻ.

Khác với bà Hòa hay bà Hồng, việc tiếp tục lao động với bà Hằng không xuất phát từ áp lực kinh tế mà là mong muốn được đồng hành cùng các con, truyền lại kinh nghiệm và duy trì giá trị mà cả gia đình đã vun đắp suốt nhiều năm.

Để những người mẹ không phải gồng mình ở tuổi xế chiều

Theo bác sỹ Mai Xuân Phương, chuyên gia truyền thông về Dân số, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông & Giáo dục - Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số Bộ Y tế), những hình ảnh ấy phản ánh một thực tế ngày càng phổ biến trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số. Nhiều người cao tuổi vẫn lựa chọn hoặc buộc phải tiếp tục lao động sau tuổi nghỉ hưu, không chỉ vì nhu cầu kinh tế mà còn bởi mong muốn được sống có ích, được đồng hành cùng gia đình và không trở thành gánh nặng cho con cháu.

Bác sỹ Mai Xuân Phương

"Từ góc độ sức khỏe cộng đồng, điều đáng quý là nhiều người cao tuổi vẫn duy trì được tinh thần lao động tích cực. Tuy nhiên, điều đó chỉ thực sự bền vững khi họ có đủ sức khỏe và được gia đình cũng như xã hội tạo điều kiện phù hợp. Người cao tuổi cần được chăm sóc sức khỏe định kỳ, có chế độ dinh dưỡng, vận động hợp lý và được làm những công việc phù hợp với thể trạng, tránh lao động quá sức trong thời gian dài", bác sĩ Mai Xuân Phương chia sẻ.

Ông cho rằng, thích ứng với già hóa dân số không chỉ là xây thêm các cơ sở chăm sóc người cao tuổi hay mở rộng chính sách an sinh, mà còn bắt đầu từ cách mỗi gia đình nhìn nhận về cha mẹ mình. "Nhiều người lớn tuổi không mong con cháu chu cấp hoàn toàn. Điều họ cần là được tôn trọng, được lắng nghe và được cảm thấy mình vẫn còn có giá trị. Khi còn sức khỏe, được tiếp tục làm việc, được đóng góp cho gia đình cũng là một nhu cầu rất tự nhiên của người cao tuổi", ông nói.

Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, cùng với việc khuyến khích người cao tuổi sống năng động, xã hội cũng cần xây dựng môi trường thân thiện hơn với nhóm dân số này: từ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, phục hồi chức năng, đến những mô hình việc làm phù hợp để người cao tuổi có thể tiếp tục lao động nếu có nhu cầu mà vẫn đảm bảo an toàn sức khỏe.

Bà Hòa, bà Hồng, bà Hằng chỉ là vài hình ảnh cụ thể đại diện cho biết bao nhiêu người phụ nữ cao tuổi vẫn lặng lẽ mưu sinh trong dòng đời hối hả. Họ là những người mẹ, người bà cả cuộc đời chẳng có khái niệm nghỉ ngơi, tuổi trẻ lo nuôi con,về già lại lo chăm cháu. Vất vả đấy, nhọc nhằn đấy nhưng họ tình nguyện để đổi lấy ấm êm gia đình. Bởi phía sau mỗi bước chân chậm chạp, mỗi giọt mồ hôi rơi, là một trái tim người mẹ, người bà chưa bao giờ ngừng yêu thương. 

Trường Lê