Nhân lực chất lượng cao: 'Chìa khóa vàng' đưa Việt Nam phát triển

Động lực phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia chỉ rõ thực tế “nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu”. Nghị quyết cũng nêu rõ nhiệm vụ, giải pháp: “Tăng cường đầu tư, đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 - 2030 cũng xác định rõ: nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực, ngành, nghề trọng điểm, chiến lược.

Nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò quan trọng thúc đẩy phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ảnh: VGP

Nhằm góp phần triển khai Nghị quyết 57 cũng như Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Báo Đại biểu Nhân dân phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải hội thảo khoa học cấp quốc gia chủ đề “Đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực trong kỷ nguyên mới: Thực trạng và giải pháp” vào sáng 10/4/2026.

Với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, các giảng viên và sinh viên đến từ các cơ quan Đảng, Nhà nước, các học viện, trường đại học, trường chính trị tỉnh, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu trên phạm vi cả nước, hội thảo không chỉ nhằm đánh giá đúng thực trạng mà còn hướng tới đề xuất các giải pháp đột phá, góp phần phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh với sự biến đổi của khoa học - công nghệ và thị trường lao động.

Để đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, “hiền tài - nguyên khí quốc gia” chắc chắn phải bao gồm đội ngũ chuyên gia công nghệ và những nhà quản trị, quản lý có năng lực tư duy số. Nguồn nhân lực số này chính là động lực thúc đẩy sự phát triển của “khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” - “chìa khóa vàng” của sự thịnh vượng đưa Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu.

Từ thực tế đó, trong các tham luận gửi tới hội thảo, các chuyên gia đề xuất một số giải pháp trọng tâm. Trước hết, phải có kế hoạch đào tạo lại và đào tạo thêm cho phần lớn (hơn 70%) sinh viên đã tốt nghiệp khi bước vào thị trường lao động. Đồng thời, phải có chính sách đối với một bộ phận không nhỏ nhân sự kỹ thuật có nguy cơ bị thay thế do không đủ kỹ năng (De-skilling), kể cả kỹ năng mềm và ngoại ngữ…

Bên cạnh đó, có chiến lược và chương trình nâng cao trình độ đối với nhóm nhân lực số tài năng, để Việt Nam nhanh chóng có đủ người có trình độ đảm trách vị trí quản lý hay quản trị tại các tập đoàn đa quốc gia hoặc dẫn dắt các dự án chuyên nghiệp…

Cần cú hích mạnh mẽ từ mô hình đào tạo

Yêu cầu đổi mới đang đặt ra đối với từng lĩnh vực đào tạo. Trong tham luận "Nâng cao hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành giao thông thông minh ở Việt Nam", theo bà Trần Thị Tâm, Trường Đại học Công nghệ giao thông vận tải, cần nhanh chóng chuẩn hóa chương trình đào tạo theo hướng tích hợp, kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống và các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn và an ninh mạng.

Việc xây dựng chuẩn đầu ra cần gắn với năng lực nghề nghiệp thực tế và tham chiếu các mô hình tiên tiến trên thế giới, nhằm giúp kỹ sư Việt Nam có thể làm việc trong môi trường toàn cầu. Song song đó, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và thúc đẩy liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp.

Trong lĩnh vực y tế, bài toán đào tạo nhân lực cũng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Trong tham luận "Chuyển đổi mô hình đào tạo nhân lực y tế trong kỷ nguyên mới ở Việt Nam: Từ lý luận đến thực tiễn", bà Lại Thị Thu, Bệnh viện Đa khoa Hòe Nhai (Hà Nội) cho biết, từ mô hình đào tạo nặng lý thuyết, hệ thống giáo dục y khoa đang từng bước chuyển sang mô hình đào tạo dựa trên năng lực, ứng dụng công nghệ số. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa ngành y tế, giáo dục và các cơ quan quản lý nhằm xây dựng hành lang pháp lý, cơ chế tài chính và huy động nguồn lực xã hội.

Yêu cầu đổi mới đang đặt ra cụ thể trong từng lĩnh vực đào tạo nhằm cung cấp nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Ảnh: VGP

Ở cấp độ hệ thống, mô hình đại học thông minh được xem là hướng đi tất yếu. Theo các tác giả Hoàng Thị Thuận, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; Đàm Thế Vinh, Học viện Kỹ thuật quân sự; Vũ Thị Kiều Ly, Trường Đại học Công nghệ giao thông vận tải, việc chuyển đổi từ mô hình đại học truyền thống sang đại học thông minh không chỉ là một xu thế tất yếu nhằm hiện thực hóa các đột phá về nguồn nhân lực. Đại học thông minh chính là mắt xích cốt lõi trong chuỗi cung ứng nhân lực chất lượng cao.

Để hiện thực hóa mô hình đại học thông minh, cần hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế quản trị. Nhà nước cần sớm ban hành các quy định cụ thể về quản trị dữ liệu lớn và quyền riêng tư trong môi trường giáo dục, phù hợp với các chuẩn mực về an ninh phi truyền thống.

Bên cạnh đó, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu dùng chung và liên minh nhà trường và doanh nghiệp. Việc phát triển hạ tầng kỹ thuật phải hướng tới xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu liên thông, xóa bỏ tình trạng "ốc đảo dữ liệu" giữa khu vực đào tạo và thị trường lao động.

Con người vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu cuối cùng của mô hình đại học thông minh. Do đó, việc nâng cao năng lực của đội ngũ giảng viên và người học phải được xem là khâu đột phá nhằm chuyển đổi triệt để từ tư duy "truyền thụ tri thức" sang "kiến tạo tri thức" trong môi trường số…

Xây dựng thành công đại học thông minh chính là lời giải cho bài toán chất lượng nhân lực, giúp rút ngắn khoảng cách phát triển và kiến tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia, đóng góp trực tiếp vào khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Thảo Nguyên