'Khát' nhân lực khu vực công

Để tuyển chọn nhân lực cao cho khu vực công, TPHCM cần có chính sách “đi tắt đón đầu” từ giai đoạn giáo dục đào tạo cấp phổ thông và đại học.

V“Chìa khóa” nhưng cũng là “điểm nghẽn”

Sau sắp xếp đơn vị hành chính 2 cấp, TPHCM đang định hình là siêu đô thị với diện tích hơn 6.700 km², dân số trên 14 triệu người, trong đó có khoảng 7,5 triệu lao động. Quy mô này đi kèm tham vọng lớn: phát triển các ngành mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, vi mạch, tài chính quốc tế, logistics, cảng biển và giáo dục.

Mặc dù vậy, theo Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM Lượng Thị Tới, chính sự phát triển nhanh này lại đang bộc lộ một nghịch lý: cơ cấu lao động chưa theo kịp cơ cấu tăng trưởng. Nếu không sớm cải thiện, đây sẽ trở thành “điểm nghẽn” lớn nhất cản trở đà phát triển của thành phố.

Thực tế cho thấy, nhu cầu nhân lực kỹ thuật cao đang tăng mạnh, trong khi nguồn cung chưa đáp ứng cả về số lượng lẫn chất lượng. Đặc biệt, khu vực công – nơi đóng vai trò dẫn dắt và hoạch định chính sách – lại đang rơi vào tình trạng “khát” nhân tài.

Không chỉ thiếu người giỏi, khu vực công còn đối diện bài toán khó hơn: làm sao giữ chân và phát huy được năng lực của những người đã thu hút được. Bởi trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh khốc liệt, khu vực tư nhân luôn sẵn sàng trả mức đãi ngộ cao hơn để thu hút nhân lực chất lượng.

Trước thực trạng này, TPHCM đã và đang triển khai nhiều chính sách mang tính đột phá, nhằm thu hút nhân lực chất lượng cao vào khu vực công. Theo bà Tới, các nghị quyết, cơ chế, chính sách về thu hút chuyên gia, nhà khoa học, sinh viên xuất sắc đã được thành phố ban hành, tập trung vào những lĩnh vực trọng điểm như trung tâm tài chính quốc tế, công nghệ bán dẫn, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, năng lượng mới... Thành phố cũng chủ động “mời gọi” đội ngũ chuyên gia, trí thức trong và ngoài nước, đặc biệt là người Việt Nam ở nước ngoài.

Không chỉ dừng ở chính sách, cách tiếp cận cũng được thay đổi. Việc bố trí, sử dụng cán bộ được yêu cầu theo nguyên tắc “đúng người – đúng việc”, lấy hiệu quả công việc và sản phẩm cụ thể làm thước đo đánh giá, thay vì nặng về bằng cấp hay thâm niên. Các cơ quan, đơn vị cũng được yêu cầu rà soát lại đội ngũ hiện có, mạnh dạn điều động, luân chuyển hoặc biệt phái cán bộ có năng lực đến những vị trí cần thiết.

Mở cơ chế đặc thù cho thu hút “chất xám”

Một điểm đáng chú ý trong chính sách thu hút nhân lực của TPHCM là việc mở rộng đối tượng, không chỉ dừng ở cán bộ, công chức mà còn hướng tới các chuyên gia ngoài hệ thống, trong đó có giới luật sư.

Nghị quyết 98/2025/NQ-HĐND của thành phố đã tạo cơ chế để luật sư tham gia sâu hơn vào hoạt động của cơ quan Nhà nước, từ góp ý xây dựng văn bản pháp luật, tư vấn chính sách đến tham gia xử lý các vụ việc phức tạp.

Hiến kế cơ chế, chính sách để thu hút nhân tài cho khu vực công, TS Trương Thị Minh Sâm, Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế và Quản lý TPHCM cho rằng, nghị quyết 98 hiện nay có điểm lợi rất lớn là mở ra bước đi mang tính đột phá trong thu hút nhân lực cao vào hệ thống cơ quan hành chính nhà nước. Bởi thực tế lâu nay, trong nhiều vụ việc tranh chấp hoặc vấn đề pháp lý phức tạp, cơ quan Nhà nước thường “lép vế” so với doanh nghiệp do thiếu đội ngũ tư vấn chuyên sâu.

Không chỉ khu vực công, bài toán nhân lực của TPHCM còn đặt ra với toàn bộ thị trường lao động. Theo ông Trần Anh Tuấn, nguyên Phó Giám đốc Thường trực Trung tâm Dự báo nhân lực và thông tin thị trường lao động TPHCM, thành phố đặt mục tiêu tạo 180.000 việc làm trong năm 2026 và khoảng 900.000 việc làm trong giai đoạn 2026-2030. Để đạt được mục tiêu này, hệ thống kết nối cung – cầu lao động sẽ được hoàn thiện thông qua các sàn giao dịch việc làm, cơ sở dữ liệu thị trường lao động và cơ chế liên thông vùng.

Cũng theo ông Tuấn, gần đây, cuộc cách mạng số và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mang đến nhiều cơ hội nghề nghiệp, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức. Làn sóng di chuyển lao động quốc tế có khả năng chiếm lĩnh các vị trí việc làm đòi hỏi trình độ cao đối với thị trường lao động trong nước. Đồng thời, những đổi mới và tiến bộ của cách mạng công nghiệp 4.0 đã tạo ra công nghệ tự động hóa và robot thay thế sức lao động của con người. Khi đó, nhân lực trình độ thấp sẽ bị dư thừa nếu không trang bị khả năng vận dụng khoa học công nghệ và kỹ năng mềm.

Xu hướng này, buộc TPHCM phải tính toán dài hơi cho nhân lực khu vực công. Trong đó, chú trọng đến nguồn nhân lực số cho khu vực công. Đây phải là nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, chắc về chuyên môn, kỹ năng thực hành, vững về đạo đức, có năng lực làm chủ công nghệ, có tính sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh với sự biến đổi của công nghệ trong nền kinh tế bối cảnh cạnh tranh quốc tế.

Về phía Sở Nội vụ TPHCM, bà Lượng Thị Tới cho biết, hiện nay Sở đang tham mưu cho UBND thành phố để phát triển nguồn nhân lực cho khu vực công và coi đây là nhiệm vụ thường xuyên của cả thành phố, chứ không thể là nhiệm vụ của riêng một cơ quan. Đây là bài toán liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo dục, khoa học – công nghệ, công thương và doanh nghiệp. Trong đó, ngành giáo dục đóng vai trò định hướng và đào tạo; khoa học – công nghệ thúc đẩy đổi mới sáng tạo; còn doanh nghiệp là nơi hấp thụ và sử dụng lao động. Quan trọng hơn, cần thay đổi nhận thức xã hội về giá trị của nguồn nhân lực chất lượng cao, từ đó tạo động lực cho người lao động nâng cao trình độ, kỹ năng.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các đô thị trong khu vực, nhân lực không chỉ là nguồn lực mà còn là lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Nếu không giải được bài toán này, mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của TPHCM sẽ khó thành hiện thực.

Thành Luân