Nhận diện lợi thế cạnh tranh mới, phát triển vì con người

ThS.KTS. Phạm Xuân Na, Viện trưởng Viện Quy hoạch - Kiến trúc Thanh Hóa:

PV: Vừa qua, UBND tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức hội nghị công bố điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Việc công bố Quy hoạch tỉnh là bước khởi đầu đặc biệt quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để tổ chức quản lý phát triển, huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Ông cho biết quá trình xây dựng, hoàn thiện điều chỉnh quy hoạch đã được tỉnh triển khai như thế nào?

ThS.KTS. Phạm Xuân Na: Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được xem là một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với giai đoạn phát triển mới của tỉnh. Vì vậy, quá trình thực hiện được triển khai với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm và cầu thị, trên cơ sở rà soát toàn diện các điều kiện phát triển, đánh giá khách quan những kết quả đạt được cũng như những vấn đề mới đặt ra trong thực tiễn.

Trước yêu cầu đề ra, UBND tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo các cấp, các ngành, trong tỉnh, trong đó có Viện Quy hoạch - Kiến trúc Thanh Hóa với vai trò vừa là đơn vị sự nghiệp của tỉnh, vừa là đơn vị tư vấn đứng đầu liên danh tư vấn triển khai công việc lập điều chỉnh Quy hoạch tỉnh một cách khẩn trương, quyết liệt với tinh thần trách nhiệm cao để hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian, tiến độ.

Nội dung điều chỉnh quy hoạch đã được nghiên cứu, rà soát kỹ lưỡng với sự tham gia ý kiến bằng nhiều hình thức của các cấp, các ngành, địa phương; các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh; các chuyên gia trong nước và quốc tế cũng như đông đảo các tầng lớp Nhân dân trong tỉnh. Các ý kiến tham gia đều được ghi nhận đầy đủ, tiếp thu nghiên cứu trong quá trình lập điều chỉnh quy hoạch và tổng hợp bằng văn bản, thực hiện công khai theo quy định.

Kết quả lấy ý kiến cho thấy cộng đồng dân cư, các tổ chức, cá nhân, các chuyên gia và giới tri thức trong tỉnh rất quan tâm đến quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch tỉnh, đã đóng góp nhiều ý kiến quan trọng để làm rõ hơn các vấn đề quy hoạch cần điều chỉnh, bổ sung, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh.

PV: Những thay đổi đáng chú ý về tư duy quy hoạch và định hướng phát triển được thể hiện ra sao trong lần điều chỉnh Quy hoạch tỉnh này, thưa ông?

ThS.KTS. Phạm Xuân Na: Trên nguyên tắc cơ bản kế thừa quy hoạch được duyệt, điểm đáng chú ý của điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 không chỉ là việc tái định vị không gian hay chỉ tiêu phát triển mà còn là sự thay đổi về tư duy quy hoạch, tư duy phát triển.

Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh đã tô đậm, làm sắc nét hơn yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu cốt lõi tăng trưởng chất lượng cao dựa trên khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Điều chỉnh quy hoạch tỉnh lần này đã thay đổi tư duy từ “công nghiệp hóa” sang “công nghiệp hóa gắn với đổi mới sáng tạo và kinh tế số”. Xác định rõ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển chủ đạo. Bổ sung các nội dung phát triển kinh tế số, công nghiệp dữ liệu, trung tâm dữ liệu, khu kinh tế số, khu công nghệ cao. Chuyển từ tăng trưởng dựa vào vốn và tài nguyên sang tăng trưởng dựa vào tri thức, công nghệ và năng suất.

Cùng với đó, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh đã làm rõ hơn nội dung phát triển từ kinh tế xanh thành “kinh tế xanh - tuần hoàn - phát thải thấp” với các ý tưởng về kinh tế tuần hoàn; kinh tế các-bon thấp; tín chỉ các-bon; công nghiệp xanh; nông nghiệp sinh thái; kinh tế không gian tầm thấp. Đồng thời, chuyển từ tư duy phát triển kinh tế ngành riêng lẻ sang phát triển các hệ sinh thái kinh tế tích hợp đa ngành, như: nông nghiệp gắn với du lịch, chế biến, thương mại; công nghiệp gắn với logistics, cảng biển, năng lượng, hạ tầng số...

Thay đổi về tư duy phát triển không gian từ “phân vùng, tầng bậc” sang “mạng lưới, đa cực, đa điểm” phù hợp với chuyển đổi số và hoạt động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo đó, các không gian đô thị, nông thôn, khu chức năng có mối liên kết trực tiếp lẫn nhau thay vì qua các cấp trung gian; tạo điều kiện cho việc phát triển nhanh hơn, linh hoạt hơn trên cơ sở phân cấp, phân quyền cho các địa phương trong việc triển khai thực hiện quy hoạch.

PV: Trong bối cảnh các địa phương đều đẩy mạnh thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng và đô thị, Thanh Hóa sẽ tạo khác biệt bằng điều gì trong điều chỉnh quy hoạch lần này để không rơi vào cạnh tranh đồng dạng?

ThS.KTS. Phạm Xuân Na: Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh lần này được xây dựng trên cơ sở nhận diện lại các lợi thế cạnh tranh của Thanh Hóa trong bối cảnh mới. Thay vì tiếp tục dựa vào những lợi thế mang tính quy mô như diện tích, dân số hay nguồn lực truyền thống, quy hoạch tập trung xác định những lợi thế có khả năng tạo khác biệt và sức cạnh tranh dài hạn.

Trước hết là lợi thế về vị trí địa kinh tế và kết nối vùng. Thanh Hóa là địa phương duy nhất trên cả nước hiện nay có khả năng tiếp cận tới 5 không gian kinh tế, gồm Bắc Trung bộ, Đồng bằng sông Hồng, Trung du và miền núi phía Bắc, không gian biển và Bắc Lào. Cùng với hệ thống giao thông đa phương thức, đặc biệt là Cảng nước sâu Nghi Sơn, Cảng Hàng không Thọ Xuân và Cửa khẩu quốc tế Na Mèo, đây là nền tảng quan trọng để tỉnh trở thành đầu mối giao thương, trung chuyển hàng hóa và liên kết vùng; lợi thế hiếm có về giao thương quốc tế, mở ra dư địa lớn để phát triển logistics, công nghiệp, thương mại và dịch vụ...

Thứ hai là lợi thế về văn hóa và nguồn lực nội sinh. Dấu mốc 1.000 năm Danh xưng Thanh Hóa vào năm 2029 không chỉ mang ý nghĩa lịch sử mà còn mở ra cơ hội để tỉnh khẳng định bản sắc riêng, chuyển hóa các giá trị văn hóa, truyền thống và khát vọng của con người xứ Thanh thành động lực phát triển. Đây cũng là cơ hội để đầu tư các công trình văn hóa, du lịch và hạ tầng xã hội có tính biểu tượng, góp phần nâng cao chất lượng sống và sức hấp dẫn của địa phương.

Thứ ba là lợi thế từ chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Với định hướng trở thành trung tâm năng lượng quốc gia và trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo lớn của khu vực, Thanh Hóa có điều kiện để phát triển các ngành công nghiệp xanh, logistics xanh và kinh tế các-bon thấp. Đồng thời, lợi thế về hạ tầng năng lượng cũng tạo nền tảng để thu hút các lĩnh vực mới như trung tâm dữ liệu, công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

Tôi cho rằng, chính sự kết hợp giữa lợi thế vị trí, bản sắc văn hóa và các động lực tăng trưởng mới sẽ tạo nên khác biệt cho Thanh Hóa trong giai đoạn phát triển tới, thay vì cạnh tranh bằng những lợi thế mang tính truyền thống hay ngắn hạn.

PV: Thưa ông, nhiều quan điểm cho rằng: một bản quy hoạch thành công không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng hay những công trình lớn. Vậy điều chỉnh Quy hoạch tỉnh lần này có những định hướng cụ thể nào nhằm nâng cao chất lượng sống của người dân, để người dân thực sự trở thành trung tâm và mục tiêu của quá trình phát triển?

ThS.KTS. Phạm Xuân Na: Một bản quy hoạch thành công không chỉ được đánh giá bằng quy mô kinh tế, tốc độ tăng trưởng hay số lượng công trình được xây dựng, mà quan trọng hơn là mức độ cải thiện chất lượng sống của người dân. Chính vì vậy, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa lần này xác định rõ quan điểm xuyên suốt là lấy con người làm trung tâm, lấy hạnh phúc và sự phát triển toàn diện của người dân làm thước đo cho hiệu quả phát triển.

Tinh thần đó được thể hiện trong toàn bộ các định hướng của quy hoạch, từ việc phát triển kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội; thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền; xây dựng hệ thống đô thị và nông thôn xanh, thông minh, đáng sống; nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội; tạo việc làm, nâng cao thu nhập, mở rộng cơ hội khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo...

Đồng thời, quy hoạch cũng đặt mục tiêu phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử và con người xứ Thanh như một nguồn lực nội sinh quan trọng; đẩy mạnh chuyển đổi số để người dân được tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ công và thành quả của khoa học công nghệ.

Nói cách khác, tất cả các mục tiêu tăng trưởng, các định hướng phát triển ngành, lĩnh vực hay tổ chức không gian trong quy hoạch đều hướng tới một đích đến chung: để mỗi người dân Thanh Hóa có điều kiện sống tốt hơn, cơ hội phát triển nhiều hơn và được thụ hưởng đầy đủ hơn thành quả của quá trình phát triển.

PV: Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!

Hương Thảo (thực hiện)