Nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam: Cần giữ cốt cách chính trực và nhân văn của báo chí Hà Nội

- Thưa nhà báo Hồ Quang Lợi, từ trải nghiệm nhiều năm làm báo, quản lý báo chí và gắn bó với báo chí Thủ đô, theo ông điều gì làm nên cốt cách riêng của báo chí Hà Nội?

Nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Hà Nội. Ảnh: H.D

- Hà Nội là trung tâm báo chí, truyền thông hàng đầu của cả nước. Báo chí là gương soi xã hội và báo chí Hà Nội chính là tấm gương văn hóa, tấm gương tinh thần của Thăng Long - Hà Nội. Từ khi ra đời đến nay, báo chí Hà Nội đã phản ánh sinh động, sâu sắc bản lĩnh, trí tuệ, tâm hồn và khí phách của Thăng Long - Hà Nội; phản ánh sự tinh tế, hào hoa, thanh lịch, văn minh của người Hà Nội; thể hiện tình yêu thiết tha của người Hà Nội với đất nước và với Thủ đô.

Theo tôi, cốt cách của báo chí Hà Nội nằm ở hai giá trị cốt lõi là chính trực và nhân văn. Báo chí Hà Nội luôn khích lệ cái mới, đấu tranh với cái xấu, cái ác, tôn vinh cái tốt, cái đẹp; luôn đề cao tính chiến đấu và tính nhân văn. Chính trực và nhân văn chính là phẩm chất làm nên bản sắc riêng của báo chí Hà Nội.

- Thủ đô Hà Nội đang bước vào một giai đoạn phát triển và kiến tạo mới với những thay đổi rất lớn. Báo chí Hà Nội cần đảm nhận vai trò như thế nào trong quá trình này?

- Hà Nội đang tiến hành một cuộc kiến tạo có thể nói là sâu sắc và quy mô chưa từng có. Trong quá trình ấy sẽ xuất hiện nhiều vấn đề mới, có những việc có thể tìm thấy lời giải ngay nhưng cũng có những vấn đề rất khó, chưa có lời giải tức thời. Chính trong hoàn cảnh đó, báo chí phải phát huy vai trò của mình. Báo chí không thể dừng lại ở việc phản ánh sự kiện trên bề mặt mà phải đi sâu phân tích, cung cấp những thông tin chính xác, tin cậy nhất để người dân hiểu vì sao những việc Hà Nội đang làm lại quan trọng đối với sự phát triển của Thủ đô và đất nước, cũng như tác động trực tiếp đến đời sống của từng người dân.

Báo chí cần làm tốt chức năng phản biện xã hội với tinh thần xây dựng. Phản biện để tìm ra những giải pháp tốt nhất, khích lệ những động lực phát triển mới, đồng thời cảnh báo những rủi ro, nguy cơ và góp phần ngăn ngừa những sai lầm có thể xảy ra. Đặc biệt, báo chí phải là diễn đàn dân chủ, nơi tập hợp ý kiến của nhân dân, của giới trí thức, các nhà khoa học, văn nghệ sĩ và chuyên gia. Đó là nguồn lực rất quan trọng để Hà Nội phát triển bền vững.

- Theo ông, những vấn đề nào của Hà Nội hiện nay cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của báo chí?

- Có nhiều vấn đề lớn như quy hoạch, đất đai, đô thị hóa, giao thông, môi trường. Bên cạnh đó là những vấn đề thiết thân với đời sống người dân như việc làm, y tế, giáo dục. Hiện nay, Hà Nội đang triển khai nhiều dự án lớn với quy mô chưa từng có, tác động trực tiếp tới hàng triệu người dân. Báo chí cần giúp người dân hiểu rõ ý nghĩa của các dự án ấy, thấy được lợi ích lâu dài đối với diện mạo và tương lai của Thủ đô.

Tôi rất tâm đắc với quan điểm: Không được để ai trở thành nạn nhân của phát triển. Mọi người dân đều phải được thụ hưởng thành quả của đổi mới và kiến tạo. Khi xây dựng chính sách hay triển khai dự án, người dân phải thực sự là trung tâm của phát triển. Báo chí cần đồng hành để lan tỏa tinh thần ấy, đồng thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của người dân tới các cơ quan quản lý.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết tham quan gian trưng bày của Hội Nhà báo thành phố Hà Nội tại Hội báo Toàn quốc 2026.

- Trong bối cảnh mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, báo chí Hà Nội cần thay đổi như thế nào để giữ vai trò dẫn dắt thông tin?

- Chúng ta đang sống trong thời đại truyền thông số với những thay đổi rất sâu sắc. Phương thức làm báo phải đổi mới mạnh mẽ, nhưng lý tưởng nghề nghiệp, đạo đức nghề nghiệp và tâm thế làm nghề thì không được thay đổi. Người làm báo vẫn phải phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân và cộng đồng.

Ngày nay, người dân có rất nhiều lựa chọn để tiếp cận thông tin. Mạng xã hội là biển thông tin khổng lồ với cả mặt tích cực lẫn tiêu cực. Trong bối cảnh đó, báo chí càng phải khẳng định giá trị bằng khả năng kiểm chứng, thẩm định và cung cấp thông tin chính xác, đáng tin cậy.

Tôi vẫn thường nói rằng, mạng xã hội có thể nêu ra mọi vấn đề, nhưng báo chí phải là nơi đưa ra câu trả lời cho những vấn đề ấy. Khi xã hội dư thừa thông tin, thậm chí hỗn loạn thông tin, thì vai trò của báo chí càng trở nên cần thiết. Báo chí phải góp phần sắp xếp lại trật tự thông tin, giúp công chúng nhận diện sự thật, lẽ phải và những giá trị cần thiết cho cuộc sống.

- Hà Nội vừa thực hiện sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan báo chí thành Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Theo ông, điều gì cần được giữ gìn và điều gì cần thay đổi?

- Tôi cho rằng, đây là thời điểm rất quan trọng để Hà Nội xây dựng cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện. Đó là một mô hình báo chí hiện đại, chuyên nghiệp và phù hợp hơn với xu hướng phát triển của truyền thông số, tương xứng với vị thế của một trung tâm báo chí lớn của cả nước. Trong quá trình chuyển đổi mô hình, điều cần giữ lại trước hết là những giá trị truyền thống của báo chí Thủ đô, đó là tính chiến đấu, tính nhân văn và đặc biệt là niềm tin của công chúng.

Người dân tin vào báo chí vì họ tin đó là tiếng nói của sự thật, của lẽ phải, của công lý và của những điều thiết thực đối với cuộc sống. Đây là tài sản quý giá nhất mà bất kỳ mô hình báo chí nào cũng phải gìn giữ.

Còn điều cần thay đổi là phương thức hoạt động. Báo chí ngày nay không thể chỉ dựa vào những cách làm truyền thống. Phải đổi mới sáng tạo, phải làm chủ công nghệ, phải biết tạo ra các sản phẩm đa nền tảng có khả năng lan tỏa rộng, tương tác mạnh và đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng hiện đại.

- Ai sẽ bảo vệ nhà báo khi họ thực hiện nhiệm vụ khó khăn, nhất là trong giai đoạn sắp xếp, tinh gọn lại bộ máy như hiện nay, thưa nhà báo Hồ Quang Lợi?

- Làm báo là một lao động đặc biệt, cần có thể chế bảo vệ. Trước hết là luật pháp, phải tạo hành lang pháp lý để nhà báo yên tâm làm việc. Nhưng xã hội chỉ bảo vệ báo chí khi báo chí làm tốt, khi báo chí giữ được niềm tin của xã hội. Phải khẳng định, báo chí Hà Nội và báo chí Việt Nam có một phần thưởng cao quý nhất, quý giá nhất, đó là lòng tin của xã hội. Không có niềm tin đó, báo chí không thể thực hiện được nhiệm vụ của mình một cách trọn vẹn.

Việc sắp xếp, tổ chức lại hệ thống báo chí hiện nay, tôi nhìn thấy bên cạnh những yếu tố tích cực, cũng có những tác động không mong muốn. Chúng ta phải thực hiện một cách đúng đắn, chặt chẽ và có tính nhân văn, để những người chịu tác động không mong muốn vẫn cảm thấy tự hào về những năm tháng họ đã cống hiến cho báo chí, cho sự nghiệp cao quý này.

- Trước áp lực của mạng xã hội, AI và quá trình sắp xếp lại hệ thống báo chí, theo ông phẩm chất nào của người làm báo là quan trọng nhất?

- Thực ra những phẩm chất bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, khả năng kiểm chứng, trách nhiệm xã hội và tình yêu nghề đều rất quan trọng. Nhưng nếu phải chọn một giá trị cốt lõi thì tôi nghĩ đó là tinh thần tôn trọng sự thật. Người làm báo phải khách quan, công tâm, bảo vệ công lý và lẽ phải, phục vụ đất nước và nhân dân. Đó là giá trị xuyên suốt của báo chí cách mạng Việt Nam từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ hai.

AI có thể hỗ trợ rất nhiều cho hoạt động báo chí, từ tìm kiếm dữ liệu đến gợi ý đề tài, xây dựng đề cương. Nhưng nếu nhà báo lệ thuộc vào AI thì rất nguy hiểm. Khi ấy sẽ xuất hiện sự lười biếng nghề nghiệp, nhà báo xa rời thực tiễn và xa rời người dân. Chúng ta không nên hoảng sợ AI, nhưng cũng không được thần thánh hóa AI. Công nghệ rất quan trọng, song công nghệ không thể thay thế lao động đích thực của nhà báo.

Tôi cho rằng, nếu “nội dung là vua” thì “công nghệ là nữ hoàng”. Nhiều người nói, nội dung và công nghệ đồng hành với nhau, nhưng theo tôi như thế vẫn chưa đủ. Đó phải là một mối quan hệ hữu cơ, gắn bó chặt chẽ với nhau trong toàn bộ quá trình làm báo. Không thể hiểu rằng làm xong nội dung rồi mới đưa lên công nghệ là hoàn thành công việc. Nội dung và công nghệ không phải là hai phần việc tách rời nhau, cũng không phải là sự kết hợp mang tính cơ học. Chúng phải hòa nhập với nhau, được thực hiện đồng thời ngay trong quá trình sáng tạo sản phẩm báo chí. Đó cũng chính là sức sống mới của báo chí cách mạng Việt Nam nói chung và báo chí Hà Nội nói riêng trong thời đại ngày nay.

- Ông muốn gửi gắm điều gì tới những người làm báo Hà Nội hôm nay?

- Tôi luôn nghĩ rằng sứ mệnh thiêng liêng của báo chí là làm cho niềm tin vào sự thật và niềm tin vào lẽ phải trở thành ánh sáng trong đời sống xã hội. Khi báo chí tập hợp được sức mạnh của xã hội bằng ánh sáng của sự thật, của lòng nhân văn và tinh thần xây dựng, báo chí sẽ hoàn thành tốt nhất trách nhiệm của mình đối với đất nước, với nhân dân. Và đó cũng chính là con đường để báo chí Hà Nội tiếp tục giữ vững cốt cách chính trực, nhân văn đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

- Trân trọng cảm ơn nhà báo Hồ Quang Lợi!

Yên Nga