Nguồn nước - 'gót chân Achilles' của vùng Vịnh giữa chiến sự Iran

Các nhà máy khử mặn trở thành mục tiêu mới trong chiến sự

Các cuộc tấn công trả đũa qua lại giữa các bên trong cuộc xung đột liên quan đến Mỹ-Israel và Iran đang làm dấy lên lo ngại mới khi hai cơ sở khử mặn nước biển tại khu vực Vùng Vịnh bị nhắm mục tiêu, đe dọa đến hạ tầng thiết yếu của nhiều quốc gia.

Chính phủ Bahrain ngày 8/3 cho biết một máy bay không người lái của Iran đã gây hư hại một nhà máy khử mặn nước biển. Bahrain cho biết vụ việc không ảnh hưởng đến nguồn cung nước và mô tả đây là một cuộc tấn công “không phân biệt mục tiêu”.

Một ngày trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói rằng một cơ sở khử mặn ở miền Nam nước này cũng đã bị tấn công. “Mỹ đã tạo ra tiền lệ này, không phải Iran”, ông viết trên mạng xã hội.

Các nhà máy khử mặn trở thành mục tiêu mới trong chiến sự Iran. Ảnh minh họa: Adobe Stock

Các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc rất lớn vào việc xử lý nước biển để đáp ứng nhu cầu của dân số ngày càng tăng trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, nơi nhiệt độ mùa hè có thể vượt 50°C và hầu như không có sông ngòi thường xuyên.

Điều này khiến các nhà máy khử mặn trở thành một trong những cơ sở hạ tầng quan trọng nhất trong khu vực. Trước đó, nhiều mục tiêu chiến lược khác như sân bay, cảng biển, trung tâm dữ liệu, nhà máy lọc dầu và cơ sở sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng cũng đã bị tấn công trong bối cảnh xung đột leo thang.

Mặc dù Iran cũng sử dụng công nghệ khử mặn để cung cấp nước, mức độ phụ thuộc của nước này thấp hơn đáng kể so với các quốc gia Arab bên kia Vịnh Ba Tư. Tại nhiều nước trong khu vực, các nhà máy khử mặn thường được đặt gần nhà máy điện do nhu cầu năng lượng lớn. Điều này khiến chúng dễ bị tổn thương nếu cơ sở hạ tầng năng lượng bị tấn công. Các chuyên gia cảnh báo nếu nguồn cung nước bị nhắm mục tiêu, điều này có thể trở thành mối đe dọa mang tính sống còn đối với những quốc gia khô hạn.

Tuy nhiên, lãnh đạo các nhà máy khử mặn cho rằng phải xảy ra sự gián đoạn quy mô lớn và kéo dài mới có thể ảnh hưởng đáng kể đến nguồn nước uống.

Tập đoàn Metito Utilities có trụ sở chính tại Dubai và nhiều chi nhánh ở Trung Đông, châu Phi và châu Á, cho biết Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hiện duy trì lượng dự trữ nước chiến lược đủ dùng khoảng 45 ngày. Tổng giám đốc Rami Ghandour nói rằng nếu một nhà máy bị gián đoạn, các cơ sở khác vẫn có thể tiếp tục vận hành.

“Việc chuẩn bị cho các rủi ro tiềm tàng là cần thiết, nhưng nhiều lo ngại hiện nay đang bị phóng đại và có thể gây hoang mang không cần thiết”, ông Ghandour nói, đồng thời cho biết trong trường hợp khẩn cấp, những nhu cầu không thiết yếu như tưới tiêu sẽ là lĩnh vực đầu tiên bị cắt giảm.

Tại UAE, phần lớn nhu cầu nước liên quan đến nông nghiệp, tưới cảnh quan và hoạt động công nghiệp.

“Gót chân Achilles” của vùng Vịnh

Theo Ngân hàng Thế giới, khu vực Trung Đông và Bắc Phi là nơi khan hiếm nước nhất thế giới. Lượng nước bình quân đầu người mỗi năm chỉ khoảng 480 m³, thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu khoảng 5.500 m³.

Ngân hàng Thế giới ước tính khoảng 60% lượng nước khử mặn tại khu vực Trung Đông - Bắc Phi được dùng để uống, mặc dù tỷ lệ này tại các nước vùng Vịnh có thể thấp hơn. Biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm tình trạng này khi lượng mưa trở nên thất thường và khả năng trữ nước giảm. Tăng trưởng dân số, đặc biệt là làn sóng nhập cư lớn vào các nền kinh tế đang phát triển nhanh trong khu vực, cũng làm gia tăng áp lực đối với nguồn nước.

Trong nhiều năm qua, các chính phủ và doanh nghiệp đã đầu tư hàng tỷ USD vào công nghệ khử mặn, bao gồm phương pháp lọc nước biển qua màng siêu mịn hoặc đun nóng để tách muối.

Nhà kinh tế Iran Ehsan Moslemi cho rằng việc phá hủy cơ sở hạ tầng thiết yếu không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào. “Sẽ tốt hơn cho tất cả các bên nếu tránh phá hủy cơ sở hạ tầng quan trọng. Những người sống trong nhà kính thì không nên ném đá vào tường của người khác”, ông Moslemi viết trên Telegram.

Saudi Arabia hiện là quốc gia sản xuất nước khử mặn lớn nhất thế giới, với hơn 7,4 triệu m³ nước ngọt mỗi ngày. Thủ đô Riyadh là thành phố đông dân nhất vùng Vịnh, nơi có các bể chứa lưu trữ nước khổng lồ được bơm từ qua hệ thống đường ống từ các nhà máy khử mặn dọc bờ biển.

Tuy nhiên, chiến lược nước quốc gia năm 2018 cho thấy với mức tiêu thụ trung bình 263 lít/người/ngày (so với 136,5 lít/người/ngày ở Anh), dự trữ nước chiến lược của Saudi Arabia khi đó chỉ đủ dùng chưa đến nửa ngày. Kể từ đó, nước này đã tăng cường công suất khử mặn và xây dựng thêm nhiều hồ chứa nước chiến lược.

Các chuyên gia nhận định, việc nhắm mục tiêu vào các nhà máy khử mặn - nguồn cung cấp nước quý giá của khu vực - sẽ là bước leo thang nghiêm trọng đối với cả hai phía trong xung đột.

Nhà khoa học Iran Kaveh Madani, người đứng đầu Viện Nước thuộc Đại học Liên Hợp Quốc, cảnh báo rằng các cuộc tấn công vào nhà máy khử mặn có thể vi phạm luật chiến tranh quốc tế. “Nếu việc tấn công bệnh viện hay trường tiểu học được coi là tội ác chiến tranh, thì tấn công nhà máy khử mặn cũng vậy. Hàng triệu người có thể bị ảnh hưởng”, ông nói.

Điều 54 của Công ước Geneva 1949 cấm các cuộc tấn công nhằm vào “các cơ sở và nguồn cung nước uống cũng như hệ thống thủy lợi” với mục đích tước đi nguồn sống của dân thường hoặc quốc gia đang bị tấn công.

Ông Robert Mogielnicki, chuyên gia tại Viện Các quốc gia Vùng Vịnh, cho biết các quốc gia vùng Vịnh đang nỗ lực “làm việc suốt ngày đêm” để hạn chế tác động tiêu cực. Ông cảnh báo rằng nếu Iran cố ý nhắm vào cơ sở hạ tầng khử mặn tại các quốc gia láng giềng vùng Vịnh, đây sẽ là bước đi mà các nước trong khu vực “khó có thể bỏ qua”.

Hoàng Phạm/VOV.VN