Iran vẫn còn đòn 'tất tay' nhắm vào 'tử huyệt' của vùng Vịnh?

Hôm 8-3, Bahrain cáo buộc Iran nhắm mục tiêu vào một trong những nhà máy khử muối. Trước đó, Iran cho biết Mỹ không kích vào cơ sở hạ tầng tương tự của nước này, khẳng định chính Washington tạo tiền lệ.

Những vương quốc nước mặn

Hàng trăm nhà máy khử muối nằm dọc theo bờ biển vịnh Ba Tư. Tại Kuwait, khoảng 90% nước uống đến từ quá trình khử muối. Con số này ở Oman là 86% và Ả Rập Saudi là 86%. Công nghệ này loại bỏ muối khỏi nước biển - thường bằng cách đẩy nước qua màng lọc siêu mịn, được gọi là quá trình thẩm thấu ngược.

Các nhà máy tạo ra nước ngọt cung cấp cho các thành phố, khách sạn, ngành công nghiệp và một số ngành nông nghiệp trên khắp một trong những khu vực khô hạn nhất thế giới.

Ả Rập Saudi là quốc gia sản xuất nước khử muối nhiều nhất thế giới. Ảnh: Arab News

Với người sống bên ngoài khu vực Trung Đông, mối quan tâm chính trong cuộc chiến Iran là tác động đến giá năng lượng. Vùng Vịnh sản xuất khoảng 1/3 lượng dầu thô xuất khẩu của thế giới và doanh thu từ năng lượng là trụ cột của nền kinh tế quốc gia.

Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng cung cấp nước uống cũng dễ bị tổn thương không kém. Các nhà máy khử muối nằm trong tầm bắn của tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran.

“Mọi người thường nghĩ về Ả Rập Saudi và các nước láng giềng là những quốc gia phụ thuộc vào dầu mỏ. Song tôi gọi họ là những vương quốc nước mặn, những siêu cường do con người tạo ra, cung cấp năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch. Đây vừa là thành tựu vĩ đại của thế kỷ XX, vừa là điểm yếu nhất định” - ông Michael Christopher Low, giám đốc Trung tâm Trung Đông tại Đại học Utah, nói với AP.

Đòn bất đối xứng của Iran

Nhiều nhà máy khử muối ở vùng Vịnh được tích hợp với nhà máy điện, đồng nghĩa cơ sở hạ tầng điện bị hư hại cũng cản trở sản xuất nước. Ngay cả khi các nhà máy được kết nối với lưới điện quốc gia với tuyến cung cấp dự phòng, sự gián đoạn vẫn có thể lan rộng khắp hệ thống liên kết - theo ông David Michel, chuyên gia cao cấp về an ninh nguồn nước tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế.

“Đây là chiến thuật bất đối xứng. Iran không có khả năng đáp trả mạnh mẽ Mỹ và Israel song lại có thể gây tổn thất cho các quốc gia vùng Vịnh buộc họ can thiệp hoặc kêu gọi ngừng bắn” - ông nói thêm.

Các chính phủ vùng Vịnh và quan chức Mỹ từ lâu đã nhận thức được rủi ro nếu các nhà máy khử muối lớn ngừng hoạt động. Một phân tích của CIA năm 2010 cảnh báo các cơ sở khử muối bị tấn công có thể dẫn tới khủng hoảng cấp quốc gia ở một số nước vùng Vịnh và tình trạng mất điện thậm chí kéo dài nhiều tháng nếu thiết bị quan trọng bị phá hủy.

Báo cáo cho biết hơn 90% lượng nước khử muối ở vùng Vịnh đến từ 56 nhà máy. Dù quan trọng tới vậy, Ed Cullinane - biên tập viên khu vực Trung Đông tại Global Water Intelligence - cho biết không có tài sản nào được bảo vệ ngang những khu vực đô thị.

Một bức điện ngoại giao bị rò rỉ năm 2008 của Mỹ cảnh báo thủ đô Riyadh của Ả Rập Saudi “sẽ phải sơ tán trong vòng một tuần” nếu nhà máy khử muối Jubail trên bờ biển vùng Vịnh hoặc các đường ống dẫn nước hay cơ sở hạ tầng điện liên quan bị hư hại nghiêm trọng.

Kể từ đó, Ả Rập Saudi, cùng với UAE, đầu tư vào mạng lưới đường ống dẫn, hồ chứa và các hệ thống dự phòng khác để giảm thiểu tác động từ những gián đoạn ngắn hạn. Nhưng các quốc gia nhỏ hơn như Bahrain, Qatar và Kuwait lại có ít nguồn cung dự trữ hơn.

Phương Linh