Nguồn cung siết chặt, nhà máy nhiệt điện khó nhập than

Nhiệt điện gặp khó vì than, điện khí chịu áp lực nguồn cung

Thông tin này được ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết tại cuộc họp bàn giải pháp vận hành hệ thống điện mùa khô 2026, ngày 17/3.

Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO).

Theo ông Trung, mỗi năm hệ thống điện đều phải giải một "bài toán" khác nhau. Nếu năm 2023 đối mặt nguy cơ thiếu điện, năm 2024 chịu ảnh hưởng của bão Yagi, thì năm 2025 ghi nhận tới 15 cơn bão cùng 4 hoàn lưu, gây áp lực lớn lên vận hành.

Bước sang năm 2026, phụ tải điện được dự báo tăng khoảng 8%. Tuy nhiên, tín hiệu đáng lo là trong dịp Tết, khi phụ tải công nghiệp giảm, phụ tải sinh hoạt lại tăng tới 10%.

"Điều này khiến áp lực vận hành trong các đợt nắng nóng kéo dài 6-7 ngày tới đây sẽ rất vất vả, nhất là tại miền Bắc", ông Trung nói.

Ở phía nguồn cung, các loại hình phát điện như nhiệt điện than, tuabin khí, thủy điện và năng lượng tái tạo đều đang chịu những sức ép riêng. Trong đó, nhiệt điện than và điện khí đối mặt khó khăn lớn về nhiên liệu.

Sau xung đột tại Trung Đông, giá nhiên liệu tăng mạnh, đặc biệt khi khu vực eo biển Hormuz bị ảnh hưởng. Các nhà máy nhiệt điện gặp khó trong việc tiếp nhận than, trong khi một số quốc gia xuất khẩu có xu hướng hạn chế nguồn cung.

Với điện khí, nguồn khí tự nhiên trong nước đang suy giảm, tác động trực tiếp tới các nhà máy, nhất là khu vực Đông Nam Bộ, qua đó ảnh hưởng đến khả năng cung cấp điện cho khu vực phía Nam.

Theo NSMO, những khó khăn này có thể chưa bộc lộ rõ trong năm 2026 nhưng sẽ trở nên hiện hữu trong giai đoạn 2027-2028, buộc các đơn vị vận hành và phân phối điện phải chủ động tính toán từ sớm.

Năng lượng tái tạo tăng nhanh, bài toán điều độ ngày càng phức tạp

Bên cạnh áp lực nhiên liệu, hệ thống điện còn đối mặt thách thức lớn từ sự gia tăng nhanh của năng lượng tái tạo. Hiện tổng công suất nguồn này đạt khoảng 21.000MW, trong đó một nửa là nguồn phân tán phía phụ tải, với hơn 125.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Ông Huỳnh Quang Thịnh, Phó Giám đốc Công ty Truyền tải điện 3.

Sự phát triển này làm thay đổi căn bản cách thức vận hành hệ thống, vốn trước đây phụ thuộc chủ yếu vào các nguồn lớn, ổn định như than và khí. Bài toán hiện nay là làm sao điều hành hiệu quả các nguồn phân tán có tính bất định cao.

Theo NSMO, việc trang bị hệ thống giám sát, điều khiển và thu thập dữ liệu (SCADA) tới từng nguồn nhỏ là không khả thi về chi phí và kỹ thuật, trong khi cũng không thể tập trung quyền điều khiển. Điều này khiến công tác vận hành trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi các cơ chế giám sát và điều độ linh hoạt.

Đây không chỉ là thách thức riêng của Việt Nam mà là xu hướng chung của nhiều quốc gia khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao. NSMO đang tích cực nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đồng thời xây dựng các cơ chế mới để theo dõi và điều hành hiệu quả hơn.

Ở góc độ truyền tải, ông Huỳnh Quang Thịnh, Phó Giám đốc Công ty Truyền tải điện 3 (PTC3) cho biết, tỷ trọng lớn của năng lượng tái tạo khiến lưới điện thường xuyên phải vận hành trong các phương thức không cơ bản, tiềm ẩn nguy cơ quá tải cục bộ.

Để ứng phó, PTC3 đã triển khai đồng bộ các giải pháp như xây dựng kịch bản vận hành theo từng tình huống, đẩy nhanh bảo dưỡng trước mùa khô, chuẩn bị vật tư dự phòng và tăng cường phối hợp với điều độ.

Đồng thời, đơn vị cũng kiến nghị đẩy nhanh các phương án phân bổ công suất và thử nghiệm thao tác xa tại các trạm biến áp trọng điểm.

Trong khi đó, đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng dự báo phụ tải, kiểm soát chặt các nguồn điện phân tán và đẩy nhanh tiến độ các công trình lưới điện phục vụ mùa khô.

Hồng Hạnh