Nhiệt điện Phả Lại trước bài toán môi trường và bảo đảm an ninh năng lượng

Đóng góp hơn 160 tỷ kWh cho hệ thống điện quốc gia

Trong hơn bốn thập kỷ qua, Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại do Công ty CP Nhiệt điện Phả Lại (Hải Phòng) quản lý và vận hành luôn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống điện quốc gia, đặc biệt đối với khu vực miền Bắc. Từ khi tổ máy đầu tiên đi vào vận hành đầu những năm 1980 đến nay, nhà máy đã cung cấp hơn 160 tỷ kWh điện cho nền kinh tế, góp phần bảo đảm nguồn điện cho sản xuất công nghiệp, phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân.

Trong hơn 40 năm qua, Nhiệt điện Phả Lại đã đóng góp cho hệ thống điện quốc gia hơn 160 tỷ kWh

Nếu như dây chuyền 1 (4x110 MW) hay còn gọi là Phả Lại 1 đặt nền móng cho sự phát triển của ngành nhiệt điện than ở Việt Nam, thì việc đưa dây chuyền 2 (2x300MW) - Phả Lại 2 đưa vào vận hành từ năm 2003 đã giúp nâng công suất và sản lượng phát điện của nhà máy lên một tầm mới. Từ đó đến nay, trung bình mỗi năm, Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại cung cấp khoảng 5 tỷ kWh điện cho hệ thống, trở thành một trong những nguồn điện nền quan trọng của miền Bắc, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Không chỉ có ý nghĩa về sản lượng, vị trí kết nối của Nhiệt điện Phả Lại trong lưới điện quốc gia cũng đặc biệt quan trọng. Nhà máy nằm tại khu vực trung tâm của hệ thống truyền tải Đông Bắc, kết nối trực tiếp với các cấp điện áp 220 kV và 110 kV, đóng vai trò như một “nút” quan trọng trong việc bảo đảm vận hành ổn định của lưới điện khu vực.

Bước sang năm 2026, trong bối cảnh phụ tải điện tiếp tục tăng trưởng và hệ thống điện vẫn đối mặt với nhiều thách thức về cân đối nguồn - phụ tải, Nhiệt điện Phả Lại tiếp tục được huy động ở mức cao.

Ông Nguyễn Hoàng Hải – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nhiệt điện Phả Lại cho biết, hiện hai tổ máy S5 và S6 của dây chuyền Phả Lại 2 vẫn duy trì công suất khả dụng đúng theo mức công bố, lần lượt 295 MW và 300 MW, đáp ứng phương thức huy động của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO).

Công tác chuẩn bị nhiên liệu đảm bảo cho sản xuất điện năm 2026

“Các tổ máy của nhà máy hiện vận hành ổn định, bảo đảm đầy đủ các thông số kỹ thuật theo đăng ký với đơn vị điều độ. Chúng tôi sẵn sàng đáp ứng yêu cầu huy động tăng tải của hệ thống trong các thời điểm cao điểm phụ tải”- ông Hải khẳng định.

Theo kế hoạch sản xuất năm 2026, tổng sản lượng điện dự kiến của công ty đạt khoảng 4,8 tỷ kWh, góp phần quan trọng vào nhiệm vụ bảo đảm cung ứng điện cho miền Bắc trong mùa khô và cao điểm nắng nóng.

Để bảo đảm hoàn thành mục tiêu sản xuất điện, công tác chuẩn bị nhiên liệu được nhà máy đặc biệt chú trọng. Ngay từ đầu năm, công ty đã chủ động phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) ký kết các hợp đồng cung cấp than, bảo đảm nguồn nhiên liệu ổn định cho vận hành.

Việc đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng phương án phối trộn than phù hợp cũng được triển khai nhằm bảo đảm chất lượng nhiên liệu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của các tổ máy. Đây là yếu tố quan trọng giúp nhà máy duy trì vận hành ổn định, hạn chế rủi ro kỹ thuật và tối ưu hiệu quả sản xuất điện.

Theo các chuyên gia trong ngành, trong bối cảnh một số nguồn điện mới vẫn đang trong quá trình triển khai, các nhà máy nhiệt điện hiện hữu như Phả Lại vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đặc biệt đối với khu vực miền Bắc.

Hoàn thiện giải pháp công nghệ xử lý khí thải dây chuyền 2

Song song với nhiệm vụ sản xuất điện, Nhiệt điện Phả Lại hiện đang đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường. Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, do được xây dựng từ nhiều giai đoạn khác nhau nên hệ thống xử lý khí thải của nhà máy có sự khác biệt giữa hai dây chuyền. Trong đó, Phả Lại 1 được thiết kế từ những năm 80 của thế kỷ trước nên không có hệ thống khử lưu huỳnh và khử NOx, đồng thời điều kiện kết cấu và mặt bằng hiện nay cũng không cho phép lắp đặt bổ sung đầy đủ các hạng mục xử lý này.

Ông Nguyễn Hoàng Hải (thứ 2 từ phải sang) chia sẻ về công tác sản xuất điện năm 2026 và chuẩn bị cho dự án nâng cấp hệ thống xử lý khí thải dây chuyền 2. Ảnh: Nam Nguyễn

Trong khi đó, Phả Lại 2 đã được trang bị hệ thống khử lưu huỳnh, khử NOx và lọc bụi, tuy nhiên các tiêu chuẩn thiết kế ban đầu được xây dựng theo quy chuẩn môi trường tại thời điểm xây dựng dự án vào cuối những năm 90 của thế kỷ trước.

Được biết, đối với Phả Lại 1, công ty đang đề xuất phương án thay thế bằng dự án nhà máy điện linh hoạt công suất khoảng 1.200 MW, sử dụng công nghệ động cơ đốt trong (ICE). Dự án đã được đề xuất đưa vào quy hoạch phát triển điện lực, tuy nhiên việc triển khai sẽ cần thêm thời gian do quy mô đầu tư lớn và phải thực hiện theo lộ trình phù hợp.

Trong khi đó, Phả Lại 2 sẽ tập trung triển khai dự án nâng cấp hệ thống xử lý khí thải nhằm đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của QCVN 19:2024. Theo ông Hải, đây là nhiệm vụ cấp bách đối với nhà máy trong giai đoạn hiện nay.

Việc Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp nhiệt điện (QCVN 19:2024) được ban hành đã nâng cao đáng kể các yêu cầu về kiểm soát phát thải. Điều này đặt ra yêu cầu các nhà máy nhiệt điện, trong đó có Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại phải tiếp tục đầu tư nâng cấp hệ thống xử lý khí thải để đáp ứng tiêu chuẩn mới. Hiện công ty đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư và hoàn thiện hồ sơ lựa chọn nhà thầu, phấn đấu hoàn thành công tác đấu thầu, mua sắm thiết bị, vật tư trong năm 2026.

Phòng điều khiển trung tâm của Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại. Ảnh: Nam Nguyễn

“Mục tiêu của chúng tôi là vừa nâng cấp hệ thống xử lý khí thải để đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, vừa bảo đảm duy trì vận hành ổn định các tổ máy, đóng góp điện cho hệ thống. Vì vậy, quá trình triển khai dự án phải được tính toán hài hòa giữa yêu cầu môi trường và nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”, ông Hải nhấn mạnh.

Bên cạnh hệ thống xử lý khí thải, hiện các hạng mục bảo vệ môi trường khác của nhà máy cũng được duy trì vận hành nghiêm ngặt. Hệ thống quan trắc khí thải và nước thải được lắp đặt tự động, kết nối trực tuyến với cơ quan quản lý môi trường, cho phép theo dõi liên tục các thông số phát thải theo thời gian thực.

Đối với nước thải, nhà máy áp dụng quy trình xử lý khép kín. Sau khi xử lý đạt tiêu chuẩn, phần lớn lượng nước được tái sử dụng cho các hoạt động nội bộ, như vận hành hệ thống khử lưu huỳnh hoặc phục vụ vận chuyển tro xỉ, qua đó giảm thiểu lượng nước xả ra môi trường.

Tuy nhiên, việc triển khai các dự án môi trường tại các nhà máy nhiệt điện hiện hữu không phải là nhiệm vụ dễ dàng. Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, thách thức lớn nhất hiện nay là vấn đề nguồn vốn và cơ chế thu hồi chi phí đầu tư thông qua giá điện.

Với đặc thù là doanh nghiệp có vốn Nhà nước chi phối, việc triển khai các dự án đầu tư lớn cần tuân thủ nhiều quy định về cơ chế, thủ tục và huy động nguồn vốn. Do đó, quá trình triển khai đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ không chỉ trong nội bộ doanh nghiệp mà còn với các cơ quan quản lý và các đơn vị trong ngành năng lượng.

Quá trình triển khai dự án cũng đối mặt với nhiều rủi ro về chuỗi cung ứng thiết bị, logistics và nguồn nhân lực kỹ thuật, nhất là khi nhiều nhà máy nhiệt điện trên cả nước đang đồng loạt triển khai các dự án nâng cấp môi trường.

Cảnh quan môi trường trong Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại

Ông Nguyễn Hoàng Hải cho rằng, trong lộ trình dừng vận hành Phả Lại 1 và đầu tư dự án nguồn điện linh hoạt 1.200 MW thay thế cũng rất cần có sự xem xét của các cấp có thẩm quyền và cơ quan quản lý nhà nước để nghiên cứu cơ chế phù hợp, cho phép Phả Lại 1 tham gia cung ứng điện trong những giai đoạn nhất định, góp phần bảo đảm an ninh hệ thống điện quốc gia khi nguồn cung còn thiếu hụt.

“Chúng tôi phải đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ lớn: vừa bảo đảm phát điện ổn định cho hệ thống, vừa triển khai các dự án nâng cấp môi trường với yêu cầu kỹ thuật và tiến độ rất gấp, đây là những thách thức không nhỏ”, ông Hải cho biết.

Ông Nguyễn Hoàng Hải chia sẻ, việc cân bằng giữa mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt đang trở thành bài toán không dễ đối với nhiều nhà máy điện hiện hữu. Có thể nói đây là giai đoạn nhiều áp lực nhất đối với Nhiệt điện Phả Lại trong hơn 40 năm hoạt động. Tuy nhiên, tập thể cán bộ, người lao động của nhà máy đang nỗ lực tối đa để vừa bảo đảm sản xuất điện, vừa triển khai các giải pháp môi trường theo đúng quy định pháp luật.

Thu Hường