Người mua được lợi gì khi doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu?

Ảnh minh họa

Bộ Công Thương vừa hoàn thiện dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu (phiên bản ngày 20.7), trong đó đề xuất sửa đổi cơ chế điều hành giá theo hướng tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp và giảm sự can thiệp trực tiếp của Nhà nước.

Theo dự thảo, thương nhân đầu mối được quyền quyết định giá bán buôn và giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình theo quy định của pháp luật về giá và cơ chế thị trường. Đối với thương nhân phân phối không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, doanh nghiệp cũng được quyền quyết định giá bán.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không được tự định giá theo ý muốn. Giá bán vẫn phải được xác định theo công thức quy định, gồm giá mua xăng dầu cộng chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế theo quy định.

Sau khi điều chỉnh giá, doanh nghiệp phải thực hiện kê khai giá với cơ quan quản lý và kết nối dữ liệu để phục vụ công tác giám sát theo quy định của Bộ Công Thương.

Vì sao phải thay đổi cơ chế điều hành?

Theo Bộ Công Thương, cơ chế hiện hành quy định Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ, còn doanh nghiệp được quyết định giá bán nhưng không được vượt quá mức giá điều hành.

Tuy nhiên, giá cơ sở hiện được tính trên dữ liệu chi phí bình quân của quý trước nên luôn tồn tại độ trễ so với diễn biến thực tế của thị trường. Khi giá dầu thế giới biến động mạnh, chi phí kinh doanh tăng nhưng chưa được phản ánh kịp thời vào giá bán, nhiều doanh nghiệp đầu mối phải cắt giảm, thậm chí đưa mức chiết khấu dành cho hệ thống bán lẻ về 0 đồng để duy trì hoạt động, khiến nhiều cửa hàng bán lẻ gặp khó khăn.

Để khắc phục tình trạng này, dự thảo đề xuất bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, Nhà nước chỉ công bố chi phí kinh doanh định mức để làm căn cứ tham chiếu, còn doanh nghiệp chủ động xây dựng và công bố giá bán theo quy định của pháp luật về giá.

Theo Bộ Công Thương, cơ chế mới sẽ tăng tính minh bạch, nâng cao quyền tự chủ của doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm vai trò quản lý thông qua hoạt động kê khai giá, thanh tra, kiểm tra và giám sát.

Người mua xăng dầu được lợi gì?

Nếu được thông qua, thay đổi lớn nhất đối với người tiêu dùng là giá xăng dầu có thể phản ánh nhanh hơn diễn biến của thị trường thay vì phụ thuộc vào kỳ điều hành như hiện nay.

Do doanh nghiệp được chủ động điều chỉnh giá theo biến động chi phí đầu vào, giá bán có thể được cập nhật kịp thời hơn khi giá dầu thế giới tăng hoặc giảm, góp phần giảm độ trễ của cơ chế điều hành hiện hành.

Một điểm đáng chú ý khác là cạnh tranh trên thị trường được kỳ vọng sẽ rõ nét hơn. Khi các doanh nghiệp được chủ động xây dựng chính sách giá, những đơn vị có lợi thế về nguồn cung, logistics hoặc quản trị chi phí có thể đưa ra mức giá cạnh tranh hơn để thu hút khách hàng.

Đối với thương nhân phân phối, dự thảo cũng cho phép doanh nghiệp ký hợp đồng mua xăng dầu với một hoặc nhiều thương nhân cung cấp theo hình thức mua đứt bán đoạn.

Đồng thời, thương nhân phân phối và thương nhân bán lẻ được tự thỏa thuận mức chiết khấu theo quan hệ cung - cầu.

Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống phân phối linh hoạt hơn, hạn chế tình trạng chiết khấu quá thấp khiến nhiều cửa hàng bán lẻ gặp khó khăn như từng xảy ra trước đây.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm quyền lợi của các thương nhân phân phối do mình cung cấp xăng dầu, qua đó góp phần ổn định hoạt động của hệ thống bán lẻ.

Nhà nước vẫn giữ vai trò giám sát

Dù trao thêm quyền quyết định giá cho doanh nghiệp, dự thảo vẫn duy trì nhiều công cụ quản lý.

Theo đó, doanh nghiệp phải công bố giá trước thời điểm điều chỉnh và thực hiện kê khai giá trong thời hạn một ngày làm việc sau khi điều chỉnh. Dữ liệu kê khai cũng phải được kết nối với cơ quan quản lý để phục vụ công tác giám sát.

Đối với các địa bàn xa cảng, xa kho đầu mối hoặc xa cơ sở sản xuất, nơi phát sinh thêm chi phí vận chuyển, thương nhân đầu mối được phép áp dụng mức giá cao hơn để bù đắp chi phí thực tế nhưng không được vượt quá 2% so với giá bán lẻ do chính doanh nghiệp công bố tại cùng thời điểm.

Trong khi đó, thương nhân phân phối hoạt động độc lập tại các địa bàn này cũng không được bán vượt quá mức giá bán lẻ cao nhất do thương nhân đầu mối công bố trên cùng địa bàn và cùng thời điểm. Quy định này nhằm bảo đảm nguồn cung và hạn chế tình trạng giá bán tăng quá cao ở khu vực khó khăn.

Theo Bộ Công Thương, việc sửa đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu hướng tới mô hình vận hành theo tín hiệu thị trường nhưng vẫn đặt dưới sự giám sát của Nhà nước.

Nếu được ban hành, đây sẽ là một trong những thay đổi lớn nhất của thị trường xăng dầu trong nhiều năm qua, với kỳ vọng tăng tính cạnh tranh, nâng cao hiệu quả phân phối và giúp giá bán phản ánh sát hơn diễn biến của thị trường.

ĐỨC AN