Vì sao nhà đầu tư vẫn đặt cược giá dầu giảm?

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tấn công các cây cầu và nhà máy điện của Iran để đáp trả các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz. Trong khi đó, lực lượng Houthi ở Yemen tuyên bố phong tỏa Biển Đỏ nhằm ngăn hoạt động xuất khẩu dầu của Arab Saudi.

Cùng lúc, dự trữ dầu của Mỹ đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ đầu những năm 1980, khiến giá dầu Brent có thời điểm vượt 100 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày 24/7.

Dù vậy, thị trường dầu mỏ vẫn phát đi tín hiệu khá lạc quan về triển vọng trung hạn, theo New York Times.

Nhà đầu tư vẫn bình tĩnh

Phần lớn giao dịch dầu thô được thực hiện thông qua hợp đồng tương lai, trong đó người mua và người bán thỏa thuận trước mức giá giao hàng tại một thời điểm trong tương lai. Vì vậy, giá hợp đồng đáo hạn gần phản ánh tâm lý trước mắt của thị trường, còn các hợp đồng kỳ hạn dài cho thấy kỳ vọng của nhà đầu tư về diễn biến sau này.

Trong tháng này, giá hợp đồng tương lai gần nhất của dầu Brent đã tăng gần 40%. Giá dầu Brent duy trì trên mốc 100 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày 24/7 và hướng tới tuần tăng thứ tư liên tiếp, theo Reuters.

Tuy nhiên, đối với các hợp đồng giao vào tháng 12, giá Brent chỉ tăng chưa đến 20%, lên khoảng 86 USD/thùng. Ngay cả trong phiên 23/7, khi giá dầu giao ngay tăng hơn 6% vì căng thẳng Mỹ - Iran leo thang, hợp đồng tháng 12 chỉ nhích khoảng 2,4%.

Theo các nhà đầu tư và chuyên gia phân tích, khoảng cách giữa giá hiện tại và giá kỳ hạn cho thấy thị trường tin rằng giao tranh và nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông sẽ không kéo dài.

"Tôi cho rằng thị trường đang mặc định rằng ít nhất một trong hai bên, hoặc cả hai, đều không muốn để xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát nếu còn có thể tránh được", ông Stuart Kaiser, Trưởng bộ phận chiến lược giao dịch cổ phiếu của Citi, nhận định.

Hợp đồng dầu kỳ hạn cuối năm chỉ tăng nhẹ so với giá giao ngay, phản ánh kỳ vọng xung đột Mỹ - Iran sẽ không kéo dài và nguồn cung dầu sớm được ổn định. Ảnh: Reuters.

So với giai đoạn chiến sự bùng phát cuối tháng 2, mức tăng của giá dầu hiện nay cũng chỉ bằng khoảng một nửa. Khi đó, giá dầu từng tăng hơn 60% và đạt đỉnh vào cuối tháng 3.

Nhiều nhà phân tích cho rằng lượng tồn kho dầu ở mức thấp cùng sức ép từ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ có thể buộc chính quyền Tổng thống Trump phải tìm cách hạ nhiệt căng thẳng với Iran, tương tự những nỗ lực từng được triển khai hồi tháng 4.

Tuy nhiên, nếu nhà đầu tư bắt đầu tin rằng xung đột đang mất kiểm soát và không còn khả năng hạ nhiệt, giá các hợp đồng dầu kỳ hạn có thể tăng mạnh trở lại.

Việc giá dầu kỳ hạn dài vẫn tương đối ổn định cũng giúp thị trường chứng khoán duy trì tâm lý tích cực. Thay vì tập trung vào chiến sự, nhiều nhà đầu tư tiếp tục đặt kỳ vọng vào kết quả kinh doanh quý của doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty hưởng lợi từ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI).

"Cuối cùng, điều quan trọng nhất đối với nhà đầu tư vẫn là lợi nhuận doanh nghiệp sẽ diễn biến ra sao", ông JJ Kinahan, Giám đốc phụ trách mở rộng mảng nhà đầu tư cá nhân và sản phẩm đầu tư thay thế tại Cboe Global Markets, cho biết.

Dầu ế khách giữa lúc nguồn cung dồi dào

Việc eo biển Hormuz phần lớn được mở lại trong 3 tuần đã giúp hơn 200 triệu thùng dầu từ Vịnh Ba Tư nhanh chóng quay trở lại thị trường. Tuy nhiên, trái với kỳ vọng, lượng dầu này lại không tìm được nhiều người mua.

Theo ông Homayoun Falakshahi, Giám đốc phân tích dầu thô của Kpler, các nhà xuất khẩu lớn như QatarEnergy và ADNOC (UAE) đã phải giảm giá từ 6-9 USD/thùng mới có thể thu hút khách hàng tại Đông Nam Á. Dù vậy, vẫn còn hơn 18 triệu thùng dầu từ các quốc gia ngoài Iran đang nằm trên các tàu chở dầu ngoài Vịnh Ba Tư chờ tiêu thụ, cao gấp 2,5 lần so với trước khi xung đột nổ ra.

Iran cũng không khá hơn. Sau khi đạt được bản ghi nhớ với Mỹ, Tehran đã xuất khoảng 70 triệu thùng dầu qua eo biển Hormuz. Dù Washington tạm thời nới lỏng một số lệnh trừng phạt, Trung Quốc gần như là khách hàng lớn duy nhất sẵn sàng mua dầu Iran, theo CNN.

Tuy nhiên, ngay cả Bắc Kinh cũng thu hẹp đáng kể lượng nhập khẩu. Dữ liệu của Kpler cho thấy lượng dầu Iran xuất sang Trung Quốc trong tháng trước giảm từ khoảng 1,5 triệu thùng/ngày xuống còn 630.000 thùng/ngày.

Theo các chuyên gia, sự sụt giảm này không chỉ phản ánh tác động của chiến sự mà còn xuất phát từ những thay đổi mang tính cơ cấu trong nhu cầu năng lượng của Trung Quốc.

Trong thời gian qua, doanh số xe điện tăng mạnh, số lượng xe điện lưu thông tăng khoảng một phần ba, trong khi Bắc Kinh cũng siết công suất các nhà máy lọc dầu để hạn chế sản xuất xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không.

Bên cạnh đó, Trung Quốc còn có lợi thế nhờ lượng dự trữ dầu lớn. Goldman Sachs ước tính nước này hiện còn khoảng 1,9 tỷ thùng dầu, tương đương 117 ngày tiêu thụ, và đang rút kho với tốc độ khoảng 2 triệu thùng/ngày.

Vì vậy, mức giảm nhu cầu thực tế chỉ khoảng 1,2 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với mức giảm gần 5 triệu thùng/ngày của lượng dầu nhập khẩu, theo Signal Ocean Research.

Không chỉ Trung Quốc, nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu cũng chưa phục hồi. JPMorgan ước tính thế giới hiện tiêu thụ ít hơn khoảng 4 triệu thùng/ngày so với thời điểm trước khi chiến sự bùng phát.

Một trong những nguyên nhân chính là công suất lọc dầu trên toàn cầu đã gần chạm giới hạn, đặc biệt sau khi nhiều nhà máy lọc dầu tại Trung Đông bị ảnh hưởng bởi xung đột, khiến lượng dầu thô dư thừa không thể nhanh chóng được chế biến thành các sản phẩm phục vụ thị trường.

Khi nào nhu cầu dầu sẽ phục hồi?

Giới phân tích nhận định nhu cầu dầu có thể phục hồi khi Trung Quốc bắt đầu bổ sung trở lại kho dự trữ. Đây sẽ là yếu tố có thể đẩy giá dầu tăng đáng kể, theo CNN.

Không chỉ Trung Quốc, nhiều nền kinh tế khác, đặc biệt là Mỹ, cũng sẽ phải tái tích trữ dầu trong thời gian tới. Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ hiện đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 1983. Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng đã giải phóng lượng dầu dự trữ khẩn cấp kỷ lục 400 triệu thùng, tạo ra khoảng trống nguồn cung cần được lấp đầy trong tương lai.

Một tàu chở dầu mang cờ Trung Quốc đang neo đậu tại một cảng dầu ở cảng Thanh Nghĩa, Hong Kong (Trung Quốc) vào tháng 3/2026. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, thời điểm nhu cầu phục hồi vẫn là câu hỏi chưa có lời giải. Goldman Sachs cho rằng điều này có thể diễn ra sớm, trong khi IEA dự báo nhu cầu dầu sẽ giảm trong năm 2026. Ngược lại, OPEC dự báo nhu cầu tiếp tục tăng, còn JPMorgan cho rằng thị trường sẽ đi ngang.

Theo ông Neil Atkinson, chuyên gia của Trung tâm Phân tích Năng lượng Quốc gia, triển vọng thị trường thay đổi gần như mỗi ngày do tình hình tại eo biển Hormuz biến động liên tục.

Trong bối cảnh chiến sự vẫn diễn biến khó lường, nhiều quốc gia tiếp tục lựa chọn sử dụng lượng dầu dự trữ thay vì tăng mua trên thị trường. Các chuyên gia của Capital Economics cho rằng nhu cầu chỉ có thể phục hồi rõ rệt khi Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận đủ bền vững để tạo niềm tin rằng căng thẳng sẽ thực sự hạ nhiệt.

Phương Linh