Ngân hàng Nhà nước sẽ xem xét xử lý tổ chức tín dụng không tuân thủ chỉ đạo về lãi suất

Ngày 18/10/2026, NHNN ban hành Công văn số 9608/NHNN-CSTT về việc triển khai các giải pháp hoạt động của TCTD nhằm tiếp tục góp phần tích cực thực hiện mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và an toàn hệ thống ngân hàng.

Giảm lãi suất huy động và cho vay, không cạnh tranh huy động vốn thiếu lành mạnh

Theo công văn, NHNN yêu cầu các TCTD nghiêm túc thực hiện các quy định, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN về lãi suất; tập trung mọi nguồn lực, tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận và triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp giảm mặt bằng lãi suất.

Trước mắt, các TCTD phải điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi niêm yết tối thiểu 0,5%/năm đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên; tuyệt đối không đua tăng lãi suất huy động, cạnh tranh không lành mạnh gây bất ổn an ninh tài chính – tiền tệ. Đồng thời, các ngân hàng phải giảm lãi suất cho vay, trong đó tập trung giảm từ 1,5 - 2%/năm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên.

Cùng với yêu cầu giảm lãi suất, NHNN nhấn mạnh việc phát triển hài hòa, cân đối giữa huy động vốn và tín dụng. Các TCTD cần thường xuyên rà soát cơ cấu nguồn vốn theo loại tiền, kỳ hạn; đa dạng hóa kênh huy động, kiểm soát rủi ro thanh khoản và mất cân đối kỳ hạn, đặc biệt là việc sử dụng nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn. Việc tăng tỷ trọng nguồn vốn trung, dài hạn cũng được yêu cầu nhằm bảo đảm cân đối bền vững giữa nguồn vốn và sử dụng vốn.

Từ nay đến cuối năm 2026, đối với các TCTD không tuân thủ, không thực hiện nghiêm chỉ đạo về lãi suất hoặc có hành vi cạnh tranh không lành mạnh gây bất ổn thị trường, rủi ro trong hoạt động ngân hàng, NHNN sẽ căn cứ tính chất, mức độ rủi ro để xem xét áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định pháp luật. Trong đó, NHNN có thể xem xét lại chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng trong thời gian còn lại của năm 2026, giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng thấp trong năm 2027 hoặc yêu cầu thực hiện một hoặc một số tỷ lệ bảo đảm an toàn cao hơn mức quy định.

Kiểm soát chặt tín dụng, ngăn ngừa rủi ro

Về hoạt động tín dụng, NHNN yêu cầu các TCTD tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, hướng vốn vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng kinh tế. Tín dụng cần tập trung vào các công trình, dự án trọng điểm, khả thi phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và những ngành, lĩnh vực cần khuyến khích như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giáo dục và đào tạo, công nghiệp văn hóa…

Các ngân hàng được yêu cầu tăng cường hợp vốn để cấp tín dụng cho những dự án lớn, nhưng tuyệt đối không hạ chuẩn điều kiện cấp tín dụng, không đánh đổi chất lượng tín dụng để tăng quy mô cho vay.

NHNN đồng thời yêu cầu kiểm soát chặt hoạt động cấp tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, khách hàng và nhóm khách hàng có dư nợ lớn. Các TCTD phải chú trọng nhận diện rủi ro tập trung tín dụng ở những nhóm khách hàng, người có liên quan và dự án quy mô lớn; lưu ý các trường hợp có chung người quản lý, người đại diện theo pháp luật, chủ sở hữu tài sản bảo đảm, nguồn trả nợ hoặc cùng tập trung vốn vào một dự án.

Việc đánh giá rủi ro cần kết hợp theo dõi diễn biến giá bất động sản, thanh khoản thị trường, tồn kho dự án và tình hình phát hành trái phiếu doanh nghiệp để kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm, tồn tại và rủi ro tiềm ẩn.

Đáng chú ý, NHNN yêu cầu kiểm soát chặt việc cấp tín dụng phục vụ các nhu cầu góp vốn, mua hoặc nhận chuyển nhượng phần vốn góp, cổ phần chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch trên hệ thống UPCoM; góp vốn theo hợp đồng hợp tác đầu tư, hợp tác kinh doanh để thực hiện dự án chưa đủ điều kiện đưa vào kinh doanh; cũng như các khoản vay nhằm bù đắp tài chính, trừ những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.

NHNN nghiêm cấm việc lập hồ sơ cấp tín dụng đối với các nhu cầu vốn này nhằm rút vốn vay sử dụng sai mục đích, lách quy định về cho vay một khách hàng hoặc nhóm khách hàng liên quan, né tránh giới hạn cấp tín dụng hay sự kiểm soát dòng tiền của cơ quan quản lý. Trong thời gian tới, NHNN sẽ áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm đối với hành vi vi phạm.

Bên cạnh đó, hoạt động mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ theo thư tín dụng do chính TCTD phát hành phải được kiểm soát rủi ro tương tự hoạt động cấp tín dụng khác. Các TCTD phải đánh giá đầy đủ bản chất giao dịch, đối tác, nguồn thanh toán và dòng tiền; đồng thời kiểm soát tăng trưởng tín dụng không vượt quá mức dư nợ tín dụng tối đa năm 2026 đã được NHNN thông báo sau khi trừ số dư các khoản mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ phát sinh trong năm.

Nâng cao chất lượng tài sản, xử lý kịp thời nợ xấu

Một nội dung quan trọng khác là tăng cường kiểm soát chất lượng thẩm định, phê duyệt tín dụng và quản lý tài sản bảo đảm. NHNN yêu cầu các ngân hàng đặc biệt chú ý việc thẩm định, đánh giá lại làm tăng giá trị tài sản bảo đảm; thực hiện định giá sát giá trị thị trường, thường xuyên cập nhật giá trị tài sản và xác định tỷ lệ cấp tín dụng phù hợp với mức độ rủi ro, khả năng thanh khoản của từng loại tài sản.

Các TCTD phải theo dõi sát diễn biến các nhóm nợ, nhất là nợ nhóm 2 và nợ xấu; tăng cường quản lý các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro, nợ ngoại bảng và nợ đã cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Việc đánh giá khả năng phục hồi của khách hàng cần được thực hiện thường xuyên để kịp thời có biện pháp kiểm soát, thu hồi nợ đến hạn, nợ quá hạn và ngăn ngừa nguy cơ chuyển thành nợ xấu.

Đối với các TCTD có quy mô và tốc độ gia tăng nợ xấu ở mức cao, NHNN yêu cầu quản lý chặt các khoản cấp tín dụng, chủ động rà soát nguyên nhân và triển khai giải pháp xử lý phù hợp. Các ngân hàng phải tuân thủ quy định về phân loại nợ, trích lập dự phòng, phản ánh trung thực chất lượng tín dụng, không che giấu nợ xấu hoặc chậm ghi nhận rủi ro; đồng thời nâng cao năng lực tài chính, tăng tỷ lệ bao phủ nợ xấu và đa dạng hóa biện pháp xử lý nợ.

NHNN cũng yêu cầu kiểm soát chặt các khoản lãi dự thu có giá trị lớn, kéo dài hoặc tiềm ẩn khó thu hồi; thực hiện hạch toán, thoái lãi dự thu đúng quy định và kiểm soát việc chia cổ tức, phân chia lợi nhuận để bảo đảm kết quả kinh doanh phản ánh thực chất tình hình hoạt động. Các ngân hàng cần kiểm soát hợp lý chi phí lãi phải trả, đa dạng hóa nguồn thu, phát triển dịch vụ và hoạt động phi tín dụng, giảm dần sự phụ thuộc vào thu nhập lãi thuần.

Gắn trách nhiệm người đứng đầu với an toàn hệ thống

Để tăng cường kỷ cương trong hoạt động ngân hàng, NHNN yêu cầu các TCTD nâng cao năng lực quản lý, điều hành, quản trị rủi ro, kiểm soát và kiểm toán nội bộ; tuân thủ các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động, đặc biệt trong cấp tín dụng, phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng. Việc kiểm soát giao dịch với cổ đông và người có liên quan của cổ đông cũng phải được tăng cường.

Các TCTD phải ban hành tiêu chí xác định người có liên quan của khách hàng phù hợp quy định pháp luật, trong đó có tiêu chí nhận diện pháp nhân, cá nhân khác có mối quan hệ tiềm ẩn rủi ro theo Luật Các tổ chức tín dụng. Trên cơ sở đó, các ngân hàng cần rà soát danh mục khách hàng có dư nợ lớn, các nhóm pháp nhân, cá nhân có mối quan hệ tiềm ẩn rủi ro để chủ động phòng ngừa và xử lý.

Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên và Tổng Giám đốc (Giám đốc) các TCTD có trách nhiệm quán triệt chỉ đạo đến cổ đông, các cấp quản lý, điều hành và cán bộ, nhân viên liên quan; chủ động rà soát, điều chỉnh và xây dựng lộ trình khắc phục phù hợp quy định pháp luật. Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc (Giám đốc), Trưởng Ban Kiểm soát cùng các bộ phận kiểm tra, kiểm toán, kiểm soát, giám sát và tuân thủ chịu trách nhiệm về việc thực hiện chỉ đạo của NHNN, đồng thời chịu trách nhiệm về an toàn, hiệu quả hoạt động của TCTD./.

THÀNH ĐỨC