Năng suất lao động thời AI: Cá nhân hưởng lợi còn doanh nghiệp đứng im

AI có thể giúp công việc mỗi người nhẹ bớt

Dù vậy, một tỷ lệ lớn các tổ chức hiện nay lại đang phải đối mặt trực diện với một rào cản vô hình mang tên nghịch lý năng suất lao động dưới ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo. Một báo cáo phân tích chuyên sâu từ Viện Tài chính Hana công bố vào hôm nay 3/5 vừa qua đã vạch trần một thực trạng đáng lo ngại về sự đứt gãy ngày càng sâu sắc giữa hiệu quả làm việc độc lập của từng nhân viên và hiệu suất kinh doanh thực tế trên quy mô toàn hệ thống. Sự đầu tư ồ ạt nhưng thiếu định hướng đang tạo ra một bài toán hóc búa cho các nhà quản trị doanh nghiệp trên toàn cầu.

Khoảng trống lớn giữa kỳ vọng và năng suất lao động thực tế

Ở cấp độ người lao động, công nghệ mới này đã chứng minh được những lợi ích tuyệt vời về mặt năng suất, đặc biệt là trong các lĩnh vực đòi hỏi chất xám cao như lập trình phần mềm, dịch vụ pháp lý và tiếp thị truyền thông. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chuyên môn của con người và tốc độ xử lý của máy móc có thể cải thiện đáng kể cả về thời gian hoàn thành lẫn chất lượng của kết quả đầu ra.

Một bước nhảy vọt xa hơn đang hình thành với sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo tác nhân. Công nghệ này vượt xa những tác vụ thông thường như soạn thảo văn bản hay thiết kế hình ảnh để hướng tới các hệ thống có khả năng tự động lập kế hoạch và độc lập thực thi những quy trình làm việc phức tạp. Quá trình tiến hóa này đã đẩy kỳ vọng về tác động kinh tế của công nghệ lên mức cao nhất từ trước đến nay. Hãng kiểm toán PwC thậm chí đã đưa ra dự báo rằng công nghệ này có thể thúc đẩy tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu tăng thêm tới 15% vào năm 2035.

Trái ngược với những viễn cảnh tươi sáng đó, bất chấp việc đổ những khoản tiền khổng lồ vào quá trình áp dụng công nghệ, vô số tổ chức vẫn đang chật vật trong nỗ lực chuyển hóa những khoản đầu tư này thành các thước đo tăng trưởng cụ thể về doanh thu, sức khỏe tài chính hay năng suất lao động tổng thể. Theo phân tích từ Viện Tài chính Hana, nghịch lý này phần lớn bắt nguồn từ việc các công ty vội vã đưa máy học vào sử dụng mà hoàn toàn bỏ qua bước tái thiết kế quy trình làm việc, phớt lờ việc cấu trúc lại hệ thống tổ chức và không xác định rõ các ưu tiên chiến lược dài hạn.

Nhiều nhà điều hành cấp cao đã lựa chọn ưu tiên cho các đợt triển khai mang tính bề nổi, dễ dàng nhìn thấy trong ngắn hạn để thuận tiện cho việc phô diễn thành tích với các cổ đông hay thu hút sự chú ý của giới truyền thông. Tư duy nóng vội này thường dẫn đến một quá trình thực thi cực kỳ hời hợt, thay vì tạo ra những sự thay đổi thực chất trong khâu vận hành. Hậu quả tất yếu là các công cụ thông minh vẫn không được tùy chỉnh phù hợp với quy trình làm việc thực tế tại văn phòng, từ đó hạn chế nghiêm trọng tỷ lệ áp dụng của nhân viên cũng như giá trị tiện ích trong thực tiễn.

Nguy cơ ngầm về trí tuệ nhân tạo bóng tối

Sự tích hợp yếu kém này còn tạo ra một mảnh đất màu mỡ cho sự trỗi dậy của hiện tượng "trí tuệ nhân tạo bóng tối". Trong tình trạng thiếu hụt các công cụ nội bộ hiệu quả, nhân viên thường tự ý tìm đến và sử dụng các phần mềm bên ngoài mà không được sự cho phép. Việc thiếu đi sự giám sát chính thức từ tổ chức tiềm ẩn những rủi ro an ninh mạng vô cùng lớn, đe dọa trực tiếp đến tính bảo mật dữ liệu cốt lõi của doanh nghiệp.

Báo cáo cũng nhấn mạnh thêm một thực tế phũ phàng rằng ngay cả khi công nghệ giúp cải thiện tốc độ xử lý công việc, các tổ chức vẫn có thể không chứng kiến bất kỳ sự gia tăng năng suất nào nếu quỹ thời gian rảnh rỗi của người lao động không được tái phân bổ cho những hoạt động mang lại giá trị gia tăng cao hơn. Nếu nhân viên hoàn thành việc sớm nhưng lại sử dụng thời gian đó cho những việc vô bổ, bài toán năng suất của công ty vẫn hoàn toàn bế tắc.

Để thực sự khai phóng trọn vẹn tiềm năng khổng lồ của công nghệ này, các chuyên gia từ Viện Tài chính Hana nhấn mạnh sự cần thiết của việc thay đổi tư duy quản trị. Các công ty cần nhìn nhận trí tuệ nhân tạo như một chủ thể chuyên trách đóng vai trò cốt lõi được gắn kết chặt chẽ vào mọi chức năng của doanh nghiệp, thay vì chỉ coi nó là một công cụ hỗ trợ thứ yếu.

Sự dịch chuyển mang tính nền tảng này đòi hỏi một loạt các hành động quyết liệt bao gồm tái thiết kế toàn diện quy trình làm việc, xây dựng cơ sở hạ tầng dữ liệu mạnh mẽ hơn, tái cấu trúc sơ đồ tổ chức, liên tục nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động và sự tham gia điều hành sát sao từ ban lãnh đạo.

Báo cáo đã đưa ra một kết luận đanh thép để thức tỉnh các nhà quản lý: "Ngay cả khi quá trình chuyển đổi trí tuệ nhân tạo làm tăng chi phí ngắn hạn, các công ty phải coi đó là một cuộc đại tu hệ thống vận hành dài hạn cần thiết cho khả năng cạnh tranh bền vững chứ hoàn toàn không phải một sáng kiến công nghệ thông tin dùng một lần". Bước lùi hiện tại chính là cơ hội để các doanh nghiệp nghiêm túc nhìn nhận lại chiến lược của mình trước khi tiếp tục rót tiền vào cuộc đua công nghệ khốc liệt này.

Bùi Tú