Luồng gió mới trong khởi nghiệp ở vùng cao

Chị Vi Thị Ánh, hạnh phúc trên cánh đồng nghệ đỏ do mình tạo dựng.

Ngày nay, phong trào khởi nghiệp trong thanh niên vùng cao cho thấy sự chuyển biến rõ nét về tư duy phát triển kinh tế. Thay vì chỉ bán những gì sẵn có, nhiều người trẻ đã nhìn ra tiềm năng từ chính lợi thế bản địa, xây dựng những sản phẩm mang thương hiệu riêng. Sự chuyển mình ấy không chỉ mở ra các mô hình kinh tế mới, hiệu quả hơn, mà còn từng bước khẳng định giá trị của sản phẩm vùng cao trên thị trường.

Một trong những mô hình tiêu biểu cho sự đổi mới ấy là câu chuyện khởi nghiệp của chị Phạm Thị Hậu, người dân tộc Mường. Sinh ra và lớn lên trong môi trường gắn bó với các loại cây thuốc nam, chị sớm nhận ra nguồn dược liệu bản địa không chỉ là kinh nghiệm dân gian, mà còn có thể trở thành hướng phát triển kinh tế bền vững. Năm 2024, với sự hỗ trợ từ tổ chức đoàn địa phương, chị cùng một số thanh niên thành lập HTX nông dược Sống Hạnh Phúc, lựa chọn phát triển dược liệu gắn với cộng đồng người dân tộc thiểu số. Thành viên HTX chủ yếu là người dân tộc Mường, Dao.

Khởi đầu với nguồn vốn ít ỏi, thiếu kinh nghiệm thị trường... HTX đối mặt không ít khó khăn. Có thời điểm sản phẩm chưa đạt yêu cầu, phải điều chỉnh nhiều lần, nhưng thay vì chấp nhận làm nhỏ lẻ, chị Hậu lựa chọn đi theo hướng bài bản hơn, từng bước hoàn thiện chất lượng, hướng tới phát triển bền vững. Đáng chú ý, chị không phụ thuộc vào thị trường truyền thống mà mở rộng sang nhiều kênh phân phối trên nền tảng số. Các nền tảng như tiktok, facebook hay sàn thương mại điện tử được tận dụng để HTX giới thiệu sản phẩm, chia sẻ quy trình sản xuất, vùng trồng và câu chuyện về dược liệu bản địa. Cách làm này đã trở thành cầu nối hiệu quả, giúp sản phẩm vượt khỏi phạm vi địa phương, tiếp cận người tiêu dùng ở nhiều nơi.

Đến nay, HTX từng bước mở rộng vùng trồng theo hướng an toàn, hữu cơ, gắn với bảo tồn nguồn dược liệu địa phương. Hiện, HTX có 7 hộ thành viên, 5 hộ liên kết trực tiếp tham gia trồng dược liệu, mỗi năm đưa ra thị trường khoảng 30.000 sản phẩm với 10 dòng trà dược liệu, trong đó trà xạ đen và cà gai leo đạt chuẩn OCOP 3 sao vào năm 2024. Chị Phạm Thị Hậu chia sẻ “Vùng núi có nhiều khó khăn, nhưng cũng có những lợi thế rất riêng mà nếu biết khai thác đúng cách thì hoàn toàn có thể trở thành cơ hội phát triển. Với tôi, cây thuốc nam bản địa không chỉ là sản vật quen thuộc, mà còn là nguồn giá trị lớn nếu biết làm bài bản, chú trọng chất lượng và xây dựng được niềm tin với người tiêu dùng. Khởi nghiệp ở vùng cao có thể bắt đầu từ những điều gần gũi nhất, quan trọng là người trẻ dám nghĩ khác, làm khác để đưa chính sản vật quê hương đi xa hơn”.

Còn với Vi Thị Ánh, ở xã Thọ Bình, hành trình khởi nghiệp của cô cho thấy một bước chuyển rõ nét từ cách làm nông nghiệp truyền thống sang tư duy đầu tư quy mô, chủ động tạo dựng giá trị dài lâu.

Sinh ra giữa vùng núi đá, lớn lên cùng nỗi trăn trở khi chứng kiến bà con quanh năm vất vả nhưng thu nhập vẫn thấp, Ánh luôn tự hỏi “làm sao để chính những vùng đất tưởng chừng như kém màu mỡ ấy có thể tạo ra giá trị kinh tế cao?”. Sau quá trình tìm hiểu thực tế tại nhiều vùng trồng trên cả nước, Vi Thị Ánh nhận thấy cây nghệ nếp đỏ, giống nghệ có hàm lượng curcumin cao, dược tính tốt, dễ trồng và phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương có thể trở thành hướng đi mới. Năm 2016, Ánh mạnh dạn đầu tư 120 triệu đồng mua 3 tấn giống nghệ nếp đỏ, trồng thử nghiệm trên những diện tích đất đồi bỏ hoang. Nhờ đầu tư bài bản, khoa học ngay từ đầu nên ngay từ vụ thu hoạch đầu tiên, nghệ nếp đỏ cho chất lượng tốt, sản lượng cao, đặc biệt là có đầu ra ổn định.

Chị Phạm Thị Hậu, Giám đốc HTX nông dược Sống Hạnh Phúc (Happy Life).

Tuy nhiên, với chị Vi Thị Ánh, khởi nghiệp không dừng ở việc bán nông sản thô. Từng gặp rủi ro khi đối tác không thu mua như cam kết, chị nhận ra muốn phát triển lâu dài phải chủ động xây dựng chuỗi giá trị. Năm 2023, HTX nông sản dược liệu Ánh Mai được thành lập, đánh dấu bước chuyển từ trồng nguyên liệu sang chế biến sâu. Các sản phẩm như tinh bột nghệ nếp đỏ, nghệ khô sấy lát ra đời, giúp nâng giá trị củ nghệ lên nhiều lần so với bán tươi.

Đến nay, vùng nguyên liệu của HTX đã mở rộng hơn 8ha, doanh thu đạt trên 260 triệu đồng/ha/năm, tạo việc làm cho 15 lao động địa phương. Đặc biệt, với các vùng trồng liên kết, bà con được hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn chăm sóc, cung cấp giống linh hoạt và được bao tiêu sản phẩm. Cách làm ấy giúp người dân yên tâm sản xuất, thay vì lo lắng với bài toán đầu ra như trước. Từ đó, cây nghệ nếp đỏ không chỉ là một mùa vụ mới, mà dần trở thành sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân địa phương.

Hiện, sản phẩm không chỉ tiêu thụ tốt trong nước mà còn từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Quan trọng hơn, mô hình này đang góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân, từ chỗ “có gì bán nấy” sang làm nông nghiệp hàng hóa, từ bán sản vật thô sang phát triển thương hiệu gắn với giá trị bản địa.

Từ những vùng đồi cằn cỗi, chị Vi Thị Ánh đang cho thấy một diện mạo mới của khởi nghiệp vùng cao, nơi người trẻ không chỉ tìm cách làm giàu cho bản thân, mà còn mở hướng phát triển bền vững cho cộng đồng bằng chính tư duy đổi mới trên mảnh đất quê hương.

Không chỉ chị Vi Thị Ánh hay chị Phạm Thị Hậu... mà ngày càng nhiều thanh niên vùng cao đã chủ động tìm hướng đi mới, bền vững từ chính lợi thế quê hương. Từ những sản vật quen thuộc, họ đang học cách tạo ra giá trị lớn hơn bằng tư duy thị trường, xây dựng thương hiệu và kết nối với nhu cầu hiện đại. Sự đổi thay ấy không chỉ mở thêm cơ hội phát triển kinh tế, mà còn góp phần viết lại câu chuyện khởi nghiệp hôm nay bằng khát vọng vươn lên trên chính mảnh đất của mình.

Bài và ảnh: Vân Anh