Nắng nóng cực đoan đang viết lại luật chơi của thế giới việc làm

Người dân tránh nóng bên hệ thống phun sương ở Paris, Pháp. Ảnh: THX/TTXVN

Theo ông Vincent Mandinaud, phụ trách mảng chuyển đổi sinh thái của Cơ quan Quốc gia về Cải thiện điều kiện lao động (Anact) của Pháp, thế giới đang bước vào một “chế độ khí hậu mới”, đồng thời cũng phải đối mặt với một “chế độ lao động mới”.

Nhiệt độ tăng cao tác động trực tiếp đến năng suất làm việc. Báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2025 cho thấy, cứ mỗi độ C tăng thêm trên ngưỡng 20°C, năng suất lao động giảm từ 2-3%. Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cũng cảnh báo rằng khi chỉ số nhiệt độ ướt (WBGT) vượt mức 24-26°C, hiệu suất làm việc bắt đầu suy giảm. Ở ngưỡng 33-34°C, năng suất của các công việc có cường độ trung bình, kể cả công việc văn phòng, có thể giảm tới một nửa. Khi nhiệt độ vượt 38°C, việc lao động gần như không thể thực hiện.

Tác động của nắng nóng không chỉ dừng lại ở sự suy giảm thể chất và khả năng tập trung. Thời tiết oi bức khiến nhiều người mất ngủ, dẫn đến mệt mỏi, giảm sự tỉnh táo và dễ cáu gắt hơn vào ngày hôm sau. Những yếu tố như áp lực chăm sóc con cái, giao thông bị gián đoạn hay căng thẳng tâm lý cũng làm giảm hiệu quả làm việc và ảnh hưởng đến các mối quan hệ trong công việc.

Tuy nhiên, không phải ai cũng chịu tác động của nắng nóng như nhau. Những người làm việc ngoài trời hoặc sống trong các khu vực đô thị có hiệu ứng “đảo nhiệt” phải đối mặt với nguy cơ lớn hơn. Theo France Stratégie, sau bảy ngày liên tiếp có nhiệt độ trên 35°C, tỷ lệ nghỉ làm tăng khoảng 5%, gây xáo trộn hoạt động của doanh nghiệp và làm gia tăng áp lực cho những lao động còn lại.

Trước thực tế này, Pháp đã ban hành “Nghị định về nắng nóng” năm 2025, yêu cầu doanh nghiệp triển khai các biện pháp bảo vệ người lao động. Các giải pháp kỹ thuật bao gồm lắp đặt rèm chống nắng, cải thiện thông gió, bố trí trang phục phù hợp và tạo điều kiện để người lao động giảm tiếp xúc với nhiệt độ cao.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp được khuyến khích điều chỉnh tổ chức công việc bằng cách tăng thời gian nghỉ, giảm cường độ lao động hoặc thay đổi giờ làm, chẳng hạn bắt đầu sớm hơn vào buổi sáng và kết thúc muộn hơn để tránh thời điểm nóng nhất trong ngày. Tuy nhiên, việc áp dụng những biện pháp này không hề đơn giản do còn phụ thuộc vào yêu cầu sản xuất, nhu cầu của khách hàng và hoàn cảnh cá nhân của người lao động.

Làm việc từ xa cũng được xem là một giải pháp trong các đợt nắng nóng, nhưng không phải ai cũng có điều kiện làm việc hiệu quả tại nhà. Đối với nhiều người sống trong những căn hộ nóng bức, văn phòng có điều hòa lại là nơi duy nhất mang đến sự dễ chịu. Hơn nữa, nhiều ngành nghề như xây dựng, giao thông, sản xuất hay dịch vụ ngoài trời hoàn toàn không thể áp dụng hình thức làm việc từ xa.

Theo ông Vincent Mandinaud, nhận thức về rủi ro do nắng nóng đã có nhiều tiến bộ kể từ đợt nắng nóng lịch sử năm 2003. Các cơ chế cảnh báo và phòng ngừa đã được xây dựng bài bản hơn, và nhiệt độ cao ngày càng được xem là một rủi ro nghề nghiệp. Tuy nhiên, luật lao động Pháp hiện vẫn chưa quy định mức nhiệt tối đa buộc phải ngừng làm việc. Người lao động có quyền từ chối làm việc khi đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng, nhưng đây chỉ là giải pháp mang tính khẩn cấp và cá nhân.

Để ứng phó lâu dài, Chính phủ Pháp đang nghiên cứu mở rộng cơ chế hỗ trợ tài chính cho những ngành nghề phải tạm dừng hoạt động vì nắng nóng, tương tự cơ chế bồi thường do thời tiết khắc nghiệt mà ngành xây dựng đã áp dụng từ nhiều thập kỷ qua.

Theo giới chuyên gia, việc thích ứng với nắng nóng là cần thiết nhưng chưa đủ. Khi các đợt nắng nóng ngày càng thường xuyên, kéo dài và khắc nghiệt hơn, xã hội sẽ phải thay đổi sâu sắc cách làm việc, sản xuất, sinh sống và tiêu dùng để giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế sự nóng lên toàn cầu.
“Nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng bất thường mà đang trở thành trạng thái bình thường mới”, ông Mandinaud nhấn mạnh. Điều đó đồng nghĩa với việc thế giới lao động phải nhanh chóng thích nghi, bởi biến đổi khí hậu đang từng bước viết lại luật chơi của nền kinh tế và việc làm.

Đào Dũng (P/v TTXVN tại Paris)