Nắng nóng trở thành vấn đề y tế công cộng

Nhiệt độ cao ghi nhận ở nhiều khu vực.

Mối đe dọa sức khỏe cộng đồng

Theo WHO, "stress nhiệt" là tình trạng cơ thể không thể tự điều hòa thân nhiệt khi tiếp xúc với môi trường quá nóng, đặc biệt trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm đều ở mức cao. Đây là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu liên quan đến biến đổi khí hậu tại châu Âu, trong khi tỷ lệ tử vong do nắng nóng tại khu vực đã tăng khoảng 30% trong 20 năm qua.

Các số liệu cho thấy quy mô của vấn đề ngày càng đáng báo động. WHO ước tính giai đoạn 2000-2019, thế giới ghi nhận khoảng 489.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng mỗi năm, trong đó 45% xảy ra ở châu Á và 36% ở châu Âu. Riêng trong 4 năm gần đây, hơn 200.000 người châu Âu đã tử vong do nắng nóng. Những thảm họa nhiệt độ cực đoan từng cướp đi khoảng 70.000 sinh mạng tại châu Âu vào mùa hè năm 2003 và khoảng 56.000 người tại Nga trong đợt nắng nóng kéo dài năm 2010.

Ông Hans Henri P. Kluge - Giám đốc WHO châu Âu, nhận định: "Nắng nóng là một kẻ giết người thầm lặng, nhưng đó không phải là điều không thể ngăn chặn. Hơn 200.000 người châu Âu đã chết vì nắng nóng chỉ trong 4 năm qua. Điều này phải chấm dứt".

Những cảnh báo này đang được phản ánh rõ qua thực tế. Cuối tháng 6/2026, một đợt nắng nóng diện rộng bao trùm châu Âu khiến nhiều nơi ghi nhận nhiệt độ trên 40°C. Ít nhất 18 người đã thiệt mạng tại Pháp, trong đó có 2 trẻ em tử vong sau khi bị bỏ quên trong ôtô giữa thời tiết nắng nóng. Thành phố Bordeaux ghi nhận mức nhiệt kỷ lục 41,9°C, Poitiers đạt 41,2°C, mức cao nhất trong gần 80 năm. Tại Tây Ban Nha, nhiệt độ một số khu vực được dự báo lên tới 44°C, trong khi Anh đối mặt với đợt nóng hiếm gặp khi nhiệt độ có thể chạm ngưỡng 39-40°C.

Không chỉ gây tử vong trực tiếp, nắng nóng còn làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ, suy thận, bệnh hô hấp và các ca cấp cứu do sốc nhiệt. Sốc nhiệt xảy ra khi nhiệt độ cơ thể vượt 40,6°C và có thể dẫn đến tổn thương đa cơ quan hoặc tử vong nếu không được xử lý kịp thời. Người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh nền, lao động ngoài trời và người vô gia cư là những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các đợt nắng nóng.

Tại nhiều quốc gia châu Âu, trường học phải đóng cửa hoặc rút ngắn giờ học, bệnh viện hủy lịch khám để tập trung cho các ca cấp cứu, trong khi hệ thống giao thông, điện và nước chịu áp lực lớn. Tại Anh, cơ quan khí tượng đã ban hành cảnh báo sức khỏe mức cao nhất, cho rằng nhiệt độ cực đoan có thể đe dọa tính mạng ngay cả với những người khỏe mạnh.

Theo Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC), các đợt nắng nóng thường được gọi là "kẻ giết người thầm lặng" bởi hậu quả không xuất hiện tức thời như bão hay lũ lụt nhưng lại âm thầm cướp đi sinh mạng của hàng trăm nghìn người mỗi năm.

Thích ứng với nắng nóng

Trước các đợt nắng nóng ngày càng cực đoan, nhiều quốc gia đang coi đây là một rủi ro y tế công cộng. Trong tháng 6, Tổ chức Y tế thế giới khu vực châu Âu công bố Hướng dẫn Kế hoạch hành động nhiệt độ - Sức khỏe, khuyến nghị các nước xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường truyền thông rủi ro, bảo vệ nhóm dễ tổn thương và nâng cao năng lực ứng phó của hệ thống y tế trước các đợt nắng nóng cực đoan.

Nhiều quốc gia đã bắt đầu triển khai các biện pháp cụ thể. Tại Pháp, chính quyền Paris mở cửa công viên và vườn công cộng 24 giờ mỗi ngày để người dân có nơi tránh nóng. Thành phố cũng cho phép người dân bơi tại kênh Saint-Martin và mở thêm các điểm giải nhiệt công cộng khi nhiệt độ vượt ngưỡng nguy hiểm.

Tại Đức, thành phố Berlin đã ban hành Kế hoạch hành động chống nắng nóng từ năm 2025 với 72 biện pháp, bao gồm hệ thống cảnh báo cộng đồng, bản đồ các địa điểm tránh nóng, cổng thông tin nhiệt độ và mạng lưới hỗ trợ người cao tuổi. Theo chính quyền Berlin, bảo vệ người dân trước nắng nóng là nhiệm vụ liên ngành, đòi hỏi sự tham gia của cơ quan y tế, chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư.

Nhiều nước cũng đang đưa yếu tố sức khỏe vào các hoạt động xã hội thường ngày. Trong đợt nắng nóng cuối tháng 6, Luxembourg đã tăng số điểm cấp nước miễn phí và triển khai các biện pháp bảo vệ người dễ tổn thương trong dịp Quốc khánh. Tại Italy, Bộ Y tế trực tiếp phát cảnh báo nhiệt độ cấp cao nhất cho nhiều thành phố lớn như Rome, Milan, Florence và Venice, phản ánh cách tiếp cận coi nắng nóng là một nguy cơ sức khỏe cộng đồng.

Ngoài các giải pháp ứng phó khẩn cấp, giới chuyên gia cho rằng các quốc gia cần đầu tư mạnh hơn cho các biện pháp thích ứng dài hạn. Theo TS Modi Mwatsama (Quỹ Wellcome, Anh), mở rộng không gian xanh, tăng bóng mát và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm là những giải pháp quan trọng để giảm rủi ro sức khỏe do nắng nóng.

Từ góc độ chính sách, Bộ trưởng Môi trường Đức Carsten Schneider cho rằng, bảo vệ người dân trước nắng nóng cũng là vấn đề công bằng xã hội. Những người sống trong các khu dân cư bê tông hóa, căn hộ chật hẹp hoặc không có điều hòa thường chịu ảnh hưởng nặng nề hơn và cần được ưu tiên trong các kế hoạch ứng phó.

Nắng nóng không còn là hiện tượng thời tiết đơn thuần mà đang trở thành một thách thức y tế công cộng toàn cầu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, các quốc gia buộc phải chuẩn bị cho những đợt nhiệt độ cực đoan với mức độ ưu tiên tương tự các loại hình thiên tai và dịch bệnh.

Hồng Nhung