Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, kiến tạo không gian phát triển mới cho báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số

Tại hội nghị, ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, điểm đổi mới quan trọng nhất của Luật Báo chí năm 2025 và những quan điểm mới về phát triển báo chí không chỉ nằm ở việc bổ sung các quy định quản lý, mà là đổi mới tư duy quản lý nhà nước. Nếu trước đây trọng tâm là quản lý hoạt động báo chí, thì trong giai đoạn mới, Nhà nước phải chuyển mạnh sang quản trị phát triển, kiến tạo môi trường để báo chí phát triển hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững.

Ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Với tinh thần đó, lãnh đạo Bộ đã chỉ đạo rất quyết liệt, nhấn mạnh việc thay đổi tư duy quản lý, bảm đảm mục tiêu kiến tạo phát triển lĩnh vực báo chí. Bám sát quan điểm chỉ đạo của lãnh đạo Bộ, trong 6 tháng đầu năm 2026, Cục Báo chí đã hoàn thành nhiệm vụ lãnh đạo Bộ giao, thành công xây dựng 2 Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí, 4 Thông tư và đang trình 1 Chiến lược phát triển hệ thống báo chí toàn quốc, tham gia xây dựng 2 Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí. Từ thực tiễn xây dựng pháp luật, chúng tôi đúc kết một số quan điểm lớn về kiến tạo phát triển trong công tác quản lý.

Theo Cục trưởng Lưu Đình Phúc, cần chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển. Trước yêu cầu của kỷ nguyên số, nếu chỉ quản lý bằng cấp phép, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm thì chưa đủ. Quản lý nhà nước cần chuyển từ tư duy “quản lý để kiểm soát” sang “quản trị để phát triển”. Điều đó có nghĩa là Nhà nước không chỉ là cơ quan ban hành quy định và xử lý vi phạm, mà còn là chủ thể kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển thị trường và tạo điều kiện để báo chí nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho 4 tập thể và 5 cá nhân thuộc Bộ có thành tích xuất sắc, đột xuất trong quá trình công tác.

Một nền báo chí mạnh không thể chỉ được tạo nên bằng các quy định chặt chẽ, mà còn cần một môi trường phát triển thuận lợi. Vì vậy, quản lý nhà nước trong giai đoạn mới phải hướng tới ba yêu cầu:

Thứ nhất, quản lý bằng dữ liệu, cần xây dựng hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia, công cụ giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng, Bộ chỉ số phát triển báo chí Việt Nam và hệ thống đánh giá chất lượng nội dung. Khi đó, các quyết định quản lý sẽ dựa trên dữ liệu, minh bạch và kịp thời hơn, thay vì chủ yếu dựa trên báo cáo hành chính.

Thứ hai, quản lý theo vòng đời phát triển của báo chí. Cơ quan quản lý không chỉ tham gia ở khâu cấp phép hay xử lý vi phạm, mà cần đồng hành từ xây dựng thể chế, phát triển nguồn lực, chuyển đổi số, phát triển kinh tế báo chí đến bảo vệ bản quyền và hỗ trợ mở rộng thị trường.

Thứ ba, quản trị hệ sinh thái thông tin. Trong môi trường số, quản lý báo chí không thể tách rời quản lý nền tảng số, dữ liệu, bản quyền, truyền thông chính sách và chủ quyền thông tin quốc gia. Báo chí cần được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái thông tin số, phát huy vai trò dẫn dắt dòng thông tin chính thống.

Kết quả công tác 6 tháng đầu năm 2026 trong lĩnh vực báo chí, truyền thông và xuất bản.

Cùng với đó, ông Lưu Đình Phúc cho rằng, cần kiến tạo không gian phát triển mới cho báo chí. Đây là điểm mang tính chiến lược của Luật Báo chí năm 2025 và dự thảo chiến lược. Nếu trước đây, nhiệm vụ của quản lý nhà nước chủ yếu là tạo khuôn khổ để báo chí hoạt động đúng pháp luật, thì nay cần chủ động mở ra những không gian phát triển mới để báo chí phát huy tiềm năng trong kỷ nguyên số.

Trước hết là không gian số, báo chí cần được phát triển theo mô hình đa nền tảng, lấy công nghệ và dữ liệu làm nền tảng, lấy nội dung chính thống làm giá trị cốt lõi và lấy công chúng làm trung tâm. Việc hình thành nền tảng số báo chí quốc gia và hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia sẽ tạo điều kiện để các cơ quan báo chí nâng cao năng lực sản xuất, phân phối và đo lường hiệu quả nội dung.

Thứ hai là không gian dữ liệu, dữ liệu báo chí cần được coi là tài nguyên chiến lược, phục vụ quản trị, phân tích nhu cầu công chúng, phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo và hình thành các dịch vụ báo chí mới. Làm chủ dữ liệu cũng chính là làm chủ năng lực cạnh tranh của báo chí trong tương lai.

Thứ ba là không gian kinh tế báo chí. Chuyển đổi số không chỉ thay đổi cách làm báo mà còn thay đổi mô hình kinh doanh báo chí, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặt hàng theo chất lượng, phát triển thuê bao số, nội dung trả phí, dịch vụ trực tuyến và các mô hình tạo nguồn thu hợp pháp khác, giúp các cơ quan báo chí nâng cao mức độ tự chủ tài chính nhưng vẫn giữ vững tôn chỉ, mục đích.

Thứ tư là không gian đổi mới sáng tạo. Trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ người làm báo trong thu thập, xử lý dữ liệu, sản xuất nội dung và cá nhân hóa thông tin. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ, cần đầu tư cho con người và xây dựng khung pháp lý phù hợp đối với việc ứng dụng AI trong báo chí.

Ông Lưu Đình Phúc cho rằng, quản lý nhà nước trong giai đoạn mới phải hướng tới ba yêu cầu:Quản lý bằng dữ liệu, quản lý theo vòng đời phát triển của báo chí và quản trị hệ sinh thái thông tin.

“Vừa qua hơn 20 cơ quan báo chí có bài viết đăng theo thông cáo báo chí, ca ngợi cuốn sách của Nguyễn Thành Nam, sau đó cuốn sách bị thu hồi. Cục Báo chí dự kiến xử lý vi phạm hành chính các cơ quan báo chí ở các mức nghiêm trọng. Qua vụ việc cho thấy báo chí muốn thông tin nhanh nhưng không tuân thủ quy trình xử lý nguồn tin… thì thông tin đưa ra có thể gây hậu quả khó lường. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ, cần đầu tư cho con người và xây dựng khung pháp lý phù hợp với việc ứng dụng AI trong báo chí, bảo đảm vai trò của người biên tập trong chương trình thẩm định nguồn tin thay vì phụ thuộc vào AI", ông Lưu Đình Phúc chia sẻ.

Để hiện thực hóa những định hướng trên, ông Lưu Đình Phúc đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm như: Tiếp tục hoàn thiện thể chế, khẩn trương cụ thể hóa Luật Báo chí năm 2025 bằng các văn bản hướng dẫn đồng bộ về dữ liệu báo chí, trí tuệ nhân tạo, bản quyền số và cơ chế phát triển kinh tế báo chí. Đồng thời đầu tư xây dựng nền quản trị số ngành báo chí, bao gồm: Hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia, nền tảng số báo chí quốc gia và các công cụ quản lý dựa trên dữ liệu, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Cùng với đó đổi mới cơ chế hỗ trợ phát triển báo chí theo hướng Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, thúc đẩy chuyển đổi số, bảo vệ bản quyền, phát triển thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trên không gian số.

Trong kỷ nguyên số, hiệu quả quản lý nhà nước được đánh giá bằng khả năng tạo dựng một môi trường thể chế thuận lợi, một hạ tầng số hiện đại và một hệ sinh thái phát triển để báo chí đổi mới, sáng tạo và phát triển bền vững. Đó cũng chính là tinh thần của Luật Báo chí năm 2025: quản lý để phát triển, quản trị để kiến tạo và đồng hành cùng báo chí trong kỷ nguyên số.

Hồng Phượng/ Báo Tin tức và Dân tộc