Báo chí và sứ mệnh kiến tạo niềm tin trong kỷ nguyên công nghệ

Sáng 16/6, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Nhà báo Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức Hội nghị Giao ban báo chí nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026).

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cho rằng môi trường thông tin hiện nay đang trải qua một sự dịch chuyển căn bản. Công nghệ số tạo ra lượng thông tin khổng lồ với tốc độ chưa từng có, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán ngày càng lớn về niềm tin và chất lượng thông tin.

Trong nhiều năm, áp lực đối với các cơ quan báo chí chủ yếu là làm sao đưa tin nhanh hơn, nhiều hơn và rộng hơn. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, yêu cầu đó đang dần thay đổi. Điều xã hội cần không chỉ là thông tin tức thời mà còn là thông tin chính xác, đáng tin cậy, có trách nhiệm và tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng.

Người đọc ngày nay có trong tay vô số lựa chọn. Chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh, họ có thể tiếp cận hàng nghìn nguồn tin khác nhau. Điều này khiến báo chí chuyên nghiệp không còn cạnh tranh đơn thuần về tốc độ mà phải cạnh tranh bằng chất lượng, độ tin cậy và khả năng dẫn dắt dư luận.

Sự xuất hiện của AI đang mở ra nhiều công cụ hỗ trợ đắc lực cho hoạt động báo chí. (Ảnh: Internet)

Những giá trị công nghệ không thể thay thế

Sự xuất hiện của AI đang mở ra nhiều công cụ hỗ trợ đắc lực cho hoạt động báo chí, từ thu thập dữ liệu, phân tích thông tin đến sản xuất nội dung. Tuy nhiên, công nghệ dù phát triển đến đâu vẫn khó có thể thay thế những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc của nghề báo.

Đó là khả năng kiểm chứng sự thật bằng sự hiện diện, trải nghiệm và trách nhiệm của con người. Đó là bản lĩnh nghề nghiệp trong việc lựa chọn, đánh giá và xử lý thông tin. Đó còn là đạo đức báo chí, tinh thần trách nhiệm xã hội và sự dấn thân vì lợi ích của đất nước, của nhân dân.

Trong một không gian thông tin ngày càng nhiễu loạn bởi tin giả, thông tin sai lệch và những nội dung được tạo ra hàng loạt bằng công nghệ, các giá trị này trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất của báo chí chuyên nghiệp.

Nói cách khác, nếu công nghệ giúp gia tăng tốc độ và quy mô sản xuất nội dung, thì niềm tin mới là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển lâu dài của các cơ quan báo chí.

Tạo hành lang pháp lý cho báo chí số

Song hành với quá trình chuyển đổi của môi trường truyền thông, công tác hoàn thiện thể chế cũng đang được đẩy mạnh nhằm tạo điều kiện cho báo chí phát triển trong giai đoạn mới.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hai Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí 2025 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 cùng thời điểm luật có hiệu lực, bảo đảm không xuất hiện khoảng trống pháp lý.

Nhiều quy định mới được đánh giá sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động báo chí. Đáng chú ý là việc tăng cường bảo vệ quyền tiếp cận thông tin của báo chí khi quy định rõ trách nhiệm phản hồi của các cơ quan, tổ chức; tạo điều kiện linh hoạt hơn trong việc cấp đổi thẻ nhà báo; đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế báo chí thông qua việc cho phép báo điện tử tích hợp nhiều dịch vụ số trên nền tảng của mình.

Đặc biệt, lần đầu tiên việc ứng dụng AI trong hoạt động báo chí được khuyến khích một cách chính thức trong văn bản quy phạm pháp luật. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để các tòa soạn đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số, từng bước hình thành các mô hình tòa soạn hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Phóng viên Tạp chí Năng lượng Mới - PetroTimes tác nghiệp trên giàn khoan.

Từ quản lý đến kiến tạo phát triển

Không chỉ dừng ở việc hoàn thiện khung pháp lý, cơ quan quản lý nhà nước đang hướng tới xây dựng một chiến lược phát triển báo chí theo tư duy mới, lấy phát triển làm trọng tâm bên cạnh nhiệm vụ quản lý.

Theo đó, các vấn đề về nguồn lực tài chính, hạ tầng công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao, phát triển kinh tế báo chí và nâng cao năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trong môi trường thông tin toàn cầu sẽ được đặt ở vị trí trung tâm.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý báo chí, từ "quản lý để kiểm soát" sang "quản lý để kiến tạo phát triển", giúp các cơ quan báo chí có thêm điều kiện thích ứng với những biến đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông số.

Giữ vững giá trị cốt lõi trong kỷ nguyên mới

Lịch sử 101 năm của Báo chí Cách mạng Việt Nam là hành trình của bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần dấn thân. Trong kỷ nguyên công nghệ, những giá trị ấy không mất đi mà càng trở nên quan trọng hơn.

AI có thể hỗ trợ sản xuất nội dung, thuật toán có thể phân phối thông tin với tốc độ chưa từng có, nhưng niềm tin xã hội vẫn được xây dựng từ trách nhiệm nghề nghiệp, đạo đức báo chí và sự trung thực với sự thật.

Bởi vậy, trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thời đại số, lợi thế lớn nhất của báo chí không nằm ở công nghệ hay tốc độ, mà nằm ở khả năng giữ vững niềm tin của công chúng. Đó cũng chính là nền tảng để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục phát triển, khẳng định vai trò dẫn dắt và đồng hành cùng đất nước trong giai đoạn mới.

Gia Minh