Báo chí cùng doanh nghiệp kiến tạo 'hạ tầng niềm tin'

Báo chí với vai trò vai trò định hướng, dẫn dắt. Ảnh: Hội Nhà báo

Báo chí chuyên nghiệp quay về với giá trị lõi

Trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo ra hàng nghìn bài viết chỉ trong vài giây và mạng xã hội khiến mỗi người đều có thể trở thành một "nhà xuất bản", cuộc cạnh tranh của báo chí chuyên nghiệp càng trở nên khốc liệt.

Là một chuyên gia trong giới truyền thông tiếp thị, ông Vũ Trung Hiệp, Phó Chủ tịch điều hành câu lạc bộ Truyền thông tiếp thị Việt Nam (VMCC) nhận thấy, mạng xã hội và đặc biệt là AI đã khiến việc tạo và truyền tin ngày càng trở nên thuận tiện, dễ dàng hơn bao giờ hết.

Đặc biệt, thế hệ công chúng trẻ ngày nay hầu như không truy cập các trang báo điện từ, thậm chí cũng không sử dụng các công cụ tìm kiếm của những năm 2000s, 2010s. Như vậy có nghĩa là các tờ báo chuyên nghiệp hiện có rất ít điểm chạm trực tiếp với công chúng. Kéo theo đó, mức độ cạnh tranh về tiếp cận, hiển thị, tương tác, thảo luận cũng sụt giảm nghiêm trọng.

Đáng mừng là, điểm mạnh về sự tiện lợi của mạng xã hội và AI cũng chính là điểm khiến những nền tảng này chưa thể trở nên hoàn hảo.

Tin tức, nội dung càng nhiều, càng nhanh, càng dễ tiếp cận thì nỗi lo sợ về tin giả, tin thiếu kiểm chứng, thiếu khách quan càng tăng lên. Mặt trái của sự tiện lợi là nỗi bất an ngày càng lan rộng và trở nên sâu sắc.

“Chính trong bối cảnh này, thế mạnh của báo chí chính thống có cơ hội lớn và cần phải thể hiện được vai trò định hướng, dẫn dắt của mình. Đó chính là việc bám sát thực tiễn, phản ánh chân thực, khách quan, đầy đủ và thể hiện rõ tư tưởng, quan điểm của tòa soạn trước các vấn đề, sự kiện của cuộc sống”, ông Hiệp nói.

Ông Vũ Trung Hiệp, Phó Chủ tịch điều hành CLB Truyền thông tiếp thị Việt Nam (VMCC)

Trước khi bắt đầu một ngày làm việc, doanh nhân Phạm Hà, Chủ tịch LuxGroup, vẫn giữ cho mình thói quen đọc báo. Giữa dòng chảy thông tin dày đặc, ông đặc biệt tìm đến những ấn phẩm chuyên sâu về quản trị và lãnh đạo, những bài viết đòi hỏi thời gian để đọc và suy ngẫm.

Qua các bài phân tích về thị trường, chiến lược hay những cuộc đối thoại với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, ông tìm thấy nhiều kinh nghiệm có thể vận dụng vào thực tiễn điều hành. Theo ông, giá trị của những nội dung này nằm ở chiều sâu, dữ liệu và những góc nhìn đủ sức mở rộng tư duy của người đọc.

Với vị doanh nhân này, mối quan hệ giữa báo chí và doanh nghiệp giống như một xa lộ hai chiều. Doanh nghiệp cần báo chí để lan tỏa tầm nhìn, những giá trị tốt đẹp và các sáng kiến mới tới khách hàng và cộng đồng. Ngược lại, báo chí cũng cần doanh nghiệp như một phần của đời sống kinh tế, để phản ánh những mô hình quản trị hiệu quả, những câu chuyện lãnh đạo và các thực hành đáng tham khảo cho cộng đồng doanh nhân.

Chia sẻ với TheLEADER, ông Hà cho rằng, trong khi mạng xã hội có thể đáp ứng nhu cầu cập nhật nhanh, những nội dung giàu chiều sâu và đáng tin cậy vẫn sẽ có chỗ đứng riêng.

“Thông tin càng nhiều, nhu cầu về những nội dung đắt giá và đáng tin cậy càng lớn”, Chủ tịch LuxGroup nói.

Sức ép từ sự bùng nổ của công nghệ vì thế còn mở ra cơ hội để báo chí chuyên nghiệp quay trở về với những giá trị cốt lõi của mình.

“Không chỉ phải sản xuất đủ thông tin, đủ nhanh và đủ rộng, báo chí ngày càng phải cung cấp thông tin đáng tin cậy, có giá trị, có trách nhiệm và tạo ra ảnh hưởng tích cực hơn đối với xã hội”, ông Phan Tâm, Thứ trưởng Bộ Thể thao, văn hóa và du lịch nhấn mạnh trong Hội nghị giao ban báo chí nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026).

Ông Phạm Hà, Chủ tịch LuxGroup

Thực tế, những giá trị làm nên sự khác biệt của báo chí chuyên nghiệp chưa bao giờ nằm ở tốc độ đơn thuần.

Đó là khả năng kiểm chứng sự thật thông qua sự hiện diện, phán đoán và trách nhiệm của con người. Đó là tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp gắn với những cam kết, nghĩa vụ pháp lý và đạo đức cụ thể. Đó là đạo đức nghề báo được thể hiện qua nguyên tắc trong mỗi quyết định đưa tin. Đó là bản lĩnh chính trị giúp báo chí giữ vững định hướng để không bị cuốn theo những xu hướng nhất thời hay áp lực đám đông trên không gian mạng. Và sâu xa hơn, đó còn là sự dấn thân vì lợi ích của đất nước và nhân dân.

Công nghệ có thể xử lý dữ liệu với tốc độ chưa từng có, mạng xã hội có thể lan truyền thông tin chỉ trong vài giây, nhưng vẫn có những giá trị mà chỉ báo chí chuyên nghiệp mới có thể mang lại.

Trong đại dịch Covid 19, nhiều phóng viên đã không quản gian nan, trực tiếp có mặt tại các bệnh viện dã chiến, khu cách ly và điểm nóng chống dịch để xác minh thông tin và ghi lại những câu chuyện chân thực từ tuyến đầu khi cả nước đều nóng lòng hướng về tâm dịch. Mỗi mùa bão lũ, các nhà báo vẫn lội nước, băng rừng để tiếp cận hiện trường, đưa đến công chúng những thông tin cập nhật và được kiểm chứng.

Và mới đây, loạt phóng sự điều tra của VTV về "bẫy hợp đồng kỳ nghỉ” đã góp phần phơi bày những thủ đoạn tinh vi núp bóng du lịch nghỉ dưỡng, mở ra những diễn biến điều tra dẫn tới việc hàng loạt doanh nghiệp và bị can bị khởi tố. Giá trị của báo chí chuyên nghiệp nằm ở khả năng hiện diện, sự kiên trì theo đuổi sự thật trong suốt nhiều năm trời và tinh thần trách nhiệm trước lợi ích của người dân.

Chính những giá trị ấy tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số.

Trong khi mạng xã hội có thể đáp ứng nhu cầu cập nhật nhanh, những nội dung giàu chiều sâu và đáng tin cậy vẫn sẽ có chỗ đứng riêng. Ảnh: Hội Nhà báo

Kiến tạo phát triển

Bước vào giai đoạn phát triển mới, bên cạnh câu chuyện quản lý, định hướng kiến tạo phát triển được Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch đặc biệt chú trọng thông qua chiến lược quản lý và phát triển báo chí trong kỷ nguyên số mà Bộ đang xây dựng.

Ông Tâm cho biết, chiến lược đặt trọng tâm vào những vấn đề mà cơ quan quản lý nhà nước phải đồng hành cùng các cơ quan báo chí giải quyết. Một là phát triển nguồn lực cho báo chí, bao gồm cơ chế tài chính, đầu tư cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật, để các cơ quan báo chí có điều kiện hoạt động thực sự chuyên nghiệp.

Hai là phát triển năng lực công nghệ, giúp báo chí không chỉ theo kịp mà còn chủ động làm chủ những công cụ số mới, từ dữ liệu lớn đến trí tuệ nhân tạo.

Ba là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với những nhà báo không chỉ giỏi nghề mà còn có năng lực công nghệ, tư duy phân tích và bản lĩnh chính trị vững vàng.

Bốn là phát triển các mô hình kinh tế báo chí phù hợp với môi trường số, trong đó Nhà nước có trách nhiệm tạo ra khung pháp lý và chính sách hỗ trợ để báo chí có thể tự tạo nguồn lực bền vững.

Năm là phát triển năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trong không gian thông tin khu vực và quốc tế, trong bối cảnh ranh giới thông tin xuyên biên giới ngày càng mờ nhạt.

Sáu là phát triển một hệ sinh thái báo chí số và rộng hơn, là năng động, hiện đại, sáng tạo và bền vững, trong đó các cơ quan báo chí, nhà báo, cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo báo chí - truyền thông, các doanh nghiệp công nghệ số, công ty truyền thông và sản xuất nội dung, các nền tảng phân phối, nhà quảng cáo và công chúng cùng tham gia, tương tác và chia sẻ trách nhiệm.

Ông Phan Tâm, Thứ trưởng Bộ Thể thao, văn hóa và du lịch. Ảnh: Bộ Khoa học và công nghệ.

Cùng doanh nghiệp xây 'hạ tầng niềm tin'

Nhận định về vấn đề phát triển các mô hình kinh tế báo chí, theo ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Tập đoàn Truyền thông Lê, điều đầu tiên mà một tổ chức cần, dù là doanh nghiệp hay báo chí, là mô hình kinh doanh. Một ý tưởng hấp dẫn hay một sản phẩm tốt chưa bao giờ là bảo chứng cho sự tồn tại lâu dài. Điều quan trọng hơn cả là tổ chức đó sẽ sống bằng gì, nguồn thu nào sẽ giúp nó tiếp tục vận hành, tái tạo và phát triển. Nếu không thể tự tạo ra dòng tiền, sẽ không ai có thể liên tục bơm vốn để duy trì mãi một hoạt động không có khả năng tự nuôi sống mình.

Báo chí cũng không nằm ngoài quy luật ấy. Trong nhiều thập niên, mô hình kinh doanh của báo chí chủ yếu đến từ thu tiền từ bạn đọc và quảng cáo sản phẩm, thương hiệu cho doanh nghiệp. Khi lượng độc giả càng lớn, doanh thu quảng cáo càng cao. Đó là một mô hình đã từng vận hành hiệu quả trong thời gian dài.

Nhưng theo ông Vinh, nền tảng của mô hình cũ đang dần suy yếu. Báo in vẫn còn nguồn thu nhưng ngày càng thu hẹp trong khi thói quen trả tiền cho nội dung số ở Việt Nam chưa thực sự hình thành. Ở chiều ngược lại, ngân sách quảng cáo cũng dịch chuyển sang những nền tảng có khả năng chuyển đổi đơn hàng trực tiếp tốt hơn. Nếu mục tiêu của doanh nghiệp là bán hàng thì Facebook, TikTok hay các sàn thương mại điện tử đều mang lại hiệu quả rõ rệt hơn.

Điều đó đồng nghĩa với việc báo chí không còn là kênh trung gian không thể thay thế trong hành trình đưa sản phẩm từ doanh nghiệp đến tay người tiêu dùng. Báo chí buộc phải đi tìm một mô hình kinh doanh mới.

Ông Vinh nhận định, giá trị mới ấy nằm ở niềm tin. Nếu mạng xã hội giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng, báo chí lại có khả năng giúp doanh nghiệp xây dựng sự tin cậy. Trong một thị trường mà sản phẩm ngày càng khó tạo khác biệt, người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn những thương hiệu họ tin tưởng, những doanh nghiệp mà họ cảm thấy có trách nhiệm và tạo ra giá trị tích cực cho xã hội.

“Vai trò mới của báo chí là cùng doanh nghiệp kiến tạo một ‘hạ tầng niềm tin’”, ông Vinh nói.

Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Tập đoàn Truyền thông Lê.

Nhưng để làm được điều đó, báo chí trước hết phải trở thành một nền tảng đáng tin cậy đối với chính độc giả của mình. Theo ông, được đọc nhiều chưa chắc đã đồng nghĩa với được tin tưởng. Điều làm nên giá trị của báo chí là sự tin tưởng vào những thông tin, nhận định và giá trị mà tờ báo theo đuổi.

Chỉ khi sở hữu niềm tin của xã hội, báo chí mới có thể trở thành cầu nối giúp doanh nghiệp xây dựng niềm tin với khách hàng. Và khi ấy, mối quan hệ giữa báo chí và doanh nghiệp không còn đơn thuần là mua bán quảng cáo mà trở thành sự đồng hành trong việc tạo ra những giá trị tích cực và được xã hội ghi nhận.

Ông Vinh ví báo chí như một KOL của xã hội. Doanh nghiệp tìm đến những người có ảnh hưởng bởi họ đang sở hữu uy tín. Khi uy tín mất đi, giá trị hợp tác cũng biến mất. Báo chí cũng vậy, tài sản lớn nhất mà báo chí nắm giữ là sự tin cậy mà xã hội dành cho mình.

Và trong một thế giới dư thừa thông tin nhưng khan hiếm niềm tin, chính niềm tin mới là mô hình kinh doanh quan trọng nhất của báo chí trong tương lai.

Quỳnh Chi