Mỹ cân nhắc dừng thu thập dữ liệu chủng tộc và giới tính của người lao động

Hình minh họa người dân Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba)

Ủy ban Cơ hội Việc làm Bình đẳng Mỹ (EEOC) vừa thông qua đề xuất bãi bỏ quy định yêu cầu doanh nghiệp nộp báo cáo hằng năm về cơ cấu chủng tộc và giới tính của lực lượng lao động. Quyết định được thông qua với tỷ lệ 2-1, phản ánh thế đa số của các thành viên thuộc đảng Cộng hòa trong cơ quan này.

Đề xuất hiện bước vào giai đoạn lấy ý kiến công chúng kéo dài 30 ngày trước khi được đưa ra phiên điều trần vào ngày 11/8 để xem xét phê duyệt cuối cùng. Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những thay đổi lớn nhất đối với cơ chế giám sát chống phân biệt đối xử trong tuyển dụng và lao động tại Mỹ trong hơn sáu thập kỷ.

Báo cáo EEO-1 đóng vai trò gì?

Được thành lập từ năm 1965, EEOC là cơ quan liên bang chịu trách nhiệm thực thi các luật chống phân biệt đối xử tại nơi làm việc ở Mỹ. Mỗi năm, cơ quan này tiếp nhận và điều tra khoảng 88.000 đơn khiếu nại liên quan đến phân biệt đối xử vì chủng tộc, màu da, tôn giáo, giới tính, nguồn gốc quốc gia, tuổi tác hoặc tình trạng khuyết tật.

Bên cạnh hoạt động điều tra, EEOC còn yêu cầu các doanh nghiệp nộp báo cáo EEO-1, trong đó thống kê tổng hợp cơ cấu chủng tộc và giới tính của người lao động. Dữ liệu không nêu tên từng cá nhân mà chỉ phản ánh bức tranh nhân khẩu học của lực lượng lao động, hiện bao phủ khoảng 50 triệu người trên toàn nước Mỹ.

Theo Chủ tịch quyền EEOC Andrea Lucas, quy định này mâu thuẫn với nguyên tắc tuyển dụng "không phân biệt màu da" trong Đạo luật Dân quyền và có thể làm phát sinh những vấn đề về mặt hiến pháp. Bà cũng cho rằng việc lập báo cáo khiến doanh nghiệp tốn khoảng 275 triệu USD mỗi năm, trong khi EEOC phải chi khoảng 4 triệu USD để vận hành chương trình.

Lucas, người được bổ nhiệm làm quyền chủ tịch EEOC sau khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức, từ lâu đã chỉ trích các chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI), cho rằng một số chính sách này có thể đi ngược các quy định chống phân biệt đối xử.

Công cụ phát hiện bất bình đẳng

Đề xuất trên vấp phải sự phản đối của nhiều chuyên gia và cựu quan chức lao động. Theo họ, báo cáo EEO-1 không buộc doanh nghiệp phải tuyển dụng theo bất kỳ tiêu chí nào mà chỉ cung cấp dữ liệu để theo dõi xu hướng việc làm và phát hiện những dấu hiệu bất bình đẳng mang tính hệ thống.

Trao đổi với kênh Al Jazeera, bà Sharon Block, Giám đốc điều hành Trung tâm Lao động và Nền kinh tế Công bằng thuộc Trường Luật Harvard, nhấn mạnh các báo cáo EEO-1 chỉ mang đến bức ảnh toàn cảnh về lực lượng lao động và không ép doanh nghiệp tuyển hay từ chối tuyển bất kỳ ai. Theo bà, cả doanh nghiệp lẫn chính phủ đều không nên e ngại việc chia sẻ những dữ liệu này.

Liên minh EEO Leaders, tập hợp các cựu quan chức EEOC, cũng cảnh báo việc hủy bỏ cơ chế thu thập dữ liệu sẽ làm suy giảm khả năng điều tra các vụ việc phân biệt đối xử cũng như hạn chế năng lực xác định những ngành nghề hoặc khu vực còn tồn tại rào cản đối với người lao động.

Trong nhiều năm qua, dữ liệu EEO-1 đã phản ánh những thay đổi đáng chú ý về bình đẳng giới và chủng tộc tại doanh nghiệp Mỹ. Tỷ lệ phụ nữ giữ các vị trí điều hành cấp cao đã tăng từ 29,2% năm 2013 lên 34,5% vào năm 2023. Tuy nhiên, nam giới da đen và gốc Mỹ Latinh vẫn chiếm tỷ lệ thấp trong ban lãnh đạo doanh nghiệp, trong khi nam giới da trắng chỉ chiếm khoảng một phần ba lực lượng lao động nhưng nắm hơn một nửa số vị trí điều hành cấp cao.

Dữ liệu cũng chỉ ra những khoảng cách giới tính rõ rệt ở nhiều lĩnh vực. Trong ngành công nghệ, phụ nữ chiếm chưa đến 23% lực lượng lao động giai đoạn 2014-2022. Còn trong lĩnh vực tài chính và bảo hiểm, dù phụ nữ chiếm gần 60% nhân sự, họ chỉ đảm nhiệm khoảng một phần ba vị trí điều hành. Những thống kê này giúp doanh nghiệp nhận diện sớm nguy cơ phân biệt đối xử ngay trong nội bộ và điều chỉnh chính sách nhân sự trước khi phát sinh tranh chấp pháp lý.

Liệu các cuộc điều tra có bị ảnh hưởng?

EEOC khẳng định việc bãi bỏ báo cáo EEO-1 sẽ không làm suy giảm năng lực điều tra vì cơ quan này vẫn có quyền yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dữ liệu nhân khẩu học trong từng vụ việc cụ thể.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng trên thực tế quá trình điều tra có thể gặp khó khăn nếu doanh nghiệp không còn duy trì việc lưu trữ dữ liệu thường xuyên. Dù vậy, theo quy định của Đạo luật Dân quyền, người sử dụng lao động vẫn phải bảo quản hồ sơ lao động để phục vụ điều tra khi có cáo buộc phân biệt đối xử.

Hiện EEOC không được phép công bố dữ liệu EEO-1 của từng doanh nghiệp riêng lẻ mà chỉ được phát hành dưới dạng thống kê tổng hợp. Ngoài hệ thống báo cáo này, một số doanh nghiệp lớn tại Mỹ vẫn tự nguyện công khai cơ cấu nhân sự nhằm thể hiện cam kết về minh bạch và bình đẳng.

Đề xuất hủy bỏ báo cáo EEO-1 được xem là bước đi mới nhất trong loạt thay đổi chính sách lao động dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Song song với đó, Nhà Trắng đã đảo ngược một số quy định về tiền lương được ban hành dưới thời Tổng thống Joe Biden, bao gồm việc hủy yêu cầu nhiều nhà thầu liên bang phải trả mức lương tối thiểu 17,75 USD/giờ. Bộ Lao động Mỹ cũng thúc đẩy việc thu hẹp quyền thương lượng tập thể của nhân viên liên bang, trong khi Hội đồng Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRB) hiện chưa đủ số lượng thành viên để đưa ra các quyết định quan trọng, làm hạn chế khả năng thực thi và phát triển các tiền lệ mới trong luật lao động.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc