Mỹ âm thầm mở đường qua eo biển Hormuz

ác tàu thuyền tại eo biển Hormuz , nhìn từ Musandam (Oman) ngày 1/6. Ảnh: Reuters.

Một tháng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố rồi nhanh chóng từ bỏ kế hoạch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz, quân đội Mỹ đang triển khai một cách tiếp cận kín đáo hơn nhằm bảo vệ hoạt động hàng hải tại tuyến đường huyết mạch này.

Thay vì công khai đối đầu với Iran, Washington đang âm thầm phối hợp với các hãng vận tải sẵn sàng áp dụng những phương thức di chuyển khác để giảm thiểu rủi ro, theo Bloomberg.

Chiến dịch không tên

Các dữ liệu từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), thông tin theo dõi hàng hải cùng các nguồn thạo tin cho thấy nhiều tàu đang tắt thiết bị phát tín hiệu nhận dạng tự động (AIS), bám sát bờ biển Oman ở phía nam eo Hormuz để tránh thủy lôi của Iran, trong khi quân đội Mỹ sẵn sàng hỗ trợ khi cần thiết.

Dấu hiệu mới nhất xuất hiện trong đêm 2/6, giữa lúc căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục leo thang.

CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ đã bắn hạ các máy bay không người lái tấn công của Iran nhằm vào “những thủy thủ dân sự đang thực hiện quyền quá cảnh hợp pháp trong vùng biển khu vực”.

Quân đội Mỹ đồng thời tiến hành các cuộc không kích mang tính “tự vệ” nhằm vào một trạm điều khiển mặt đất quân sự của Iran.

Động thái này cho thấy Washington đã thay đổi chiến thuật so với kế hoạch trước đó mang tên “Dự án Tự do” (Project Freedom), được ông Trump công bố hồi đầu tháng 5.

Sáng kiến này từng được giới thiệu rầm rộ trên mạng xã hội và trong các cuộc họp báo chính thức của Nhà Trắng. Tuy nhiên, nó nhanh chóng vấp phải phản ứng quyết liệt từ Iran và bị đánh giá có nguy cơ làm đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa hai đối thủ.

Sau đó, ông Trump tuyên bố hủy bỏ kế hoạch này theo đề nghị của các đồng minh trong khu vực.

Khác với “Dự án Tự do”, chiến dịch mới của Mỹ không có tên gọi chính thức và chính quyền Washington hầu như không công khai giải thích về các hoạt động đang diễn ra.

Tuy nhiên, hàng loạt tín hiệu gần đây cho thấy Mỹ đang phối hợp với các hãng vận tải theo những cách thức mà giới chức từ chối tiết lộ chi tiết.

CENTCOM, cơ quan phụ trách các lực lượng quân sự Mỹ tại và xung quanh Vịnh Ba Tư, cũng đã thay đổi đáng kể giọng điệu trong các tuyên bố công khai.

Cuối tháng 5, bộ chỉ huy này từng bác bỏ là “sai sự thật” các thông tin cho rằng Hải quân Mỹ đã nối lại hoạt động hộ tống hoặc hỗ trợ tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, sau khi xuất hiện thêm bằng chứng cho thấy một số tàu đã vượt qua khu vực an toàn trong những ngày gần đây, thông điệp từ CENTCOM trở nên mềm dẻo hơn.

“Dù lực lượng Mỹ không trực tiếp hộ tống tàu, chúng tôi vẫn duy trì liên lạc và phối hợp với các tàu thương mại muốn quá cảnh eo biển Hormuz một cách tự do và an toàn. Đây là tuyến hàng hải quốc tế có ý nghĩa sống còn đối với kinh tế khu vực và toàn cầu”, Giám đốc phụ trách truyền thông của CENTCOM, Đại tá Hải quân Tim Hawkins, cho biết trong tuyên bố ngày 1/6.

'Tàu hàng Mỹ - Israel' thủng lỗ lớn vì trúng tên lửa Iran Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 1/6 thông báo phóng tên lửa vào tàu hàng "do Mỹ - Israel sở hữu", khiến con tàu bị thủng lỗ lớn ở mạn phải.

Thay đổi chiến thuật

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cũng úp mở đề cập đến nỗ lực này cuối tuần qua khi nói rằng lưu lượng hàng hải sẽ sớm được khôi phục nhờ “những gì chúng tôi có thể làm và đang làm, dù được biết đến hay không, tại eo biển”.

Trước đó, Bloomberg dẫn lời hai công ty vận tải cho biết họ đã liên lạc với quân đội Mỹ và nhận được hướng dẫn về cách thức di chuyển an toàn nhất qua vùng biển này.

Theo một nguồn tin am hiểu sự việc, trong một chuyến hải trình gần đây, khi một tàu thương mại bị các xuồng tấn công tốc độ cao nghi là của Iran áp sát, trực thăng Mỹ đã xuất hiện và buộc các phương tiện này phải rút lui.

Ông Bryan Clark, chuyên gia cao cấp tại Viện Hudson, nhận định nếu các tàu thương mại bám sát bờ biển đối diện Iran và tắt hệ thống AIS, lực lượng Iran sẽ phải sử dụng radar hoặc các điểm quan sát để phát hiện mục tiêu trước khi triển khai máy bay không người lái hoặc tên lửa tấn công.

“Trong trường hợp đó, Hải quân Mỹ có thể phát hiện những hoạt động này và tiến hành phản công nhằm vào các đơn vị của Iran”, ông nói.

Dù một số hãng vận tải ngày càng lạc quan về khả năng lưu thông hàng hải được cải thiện, dữ liệu theo dõi tàu thuyền do Bloomberg tổng hợp cho thấy hoạt động qua eo biển Hormuz vẫn còn rất hạn chế.

Trong sáng 2/6, chỉ ghi nhận hai chuyến tàu thương mại đi vào khu vực, sau khi có hai tàu rời eo biển trong ngày 1/6.

Ông Steve Wills, chuyên gia hải quân thuộc Trung tâm Chiến lược Hàng hải của Navy League, cho rằng quân đội Mỹ hoàn toàn có khả năng điều phối hoạt động bảo vệ tàu thuyền thông qua các chiến hạm được trang bị hệ thống chỉ huy - kiểm soát AEGIS hiện đại.

Hệ thống này tích hợp năng lực phòng thủ tên lửa, phòng không cùng máy bay cảnh báo sớm E-2D, cho phép quân đội Mỹ xây dựng bức tranh tác chiến toàn diện về khu vực.

Theo ông Wills, điều đó tạo ra khả năng “giám sát và bảo vệ từ xa nhưng vẫn trực tiếp” đối với toàn bộ eo biển Hormuz.

Phương Linh