Muốn chinh phục Trung Đông, doanh nghiệp Việt không thể chỉ trông vào ưu đãi thuế

Ngày 23/10, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC) phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức hội thảo “Hiệp định CEPA Việt Nam - UAE: Tiềm năng xuất khẩu vào thị trường Trung Đông - châu Phi cho doanh nghiệp Việt Nam”.

Tại hội thảo, các chuyên gia nhận định Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường lân cận thông qua UAE. Dù vậy, ưu đãi thuế quan chỉ là một phần trong bài toán xuất khẩu, bởi doanh nghiệp còn phải đáp ứng các điều kiện về xuất xứ hàng hóa, chất lượng, chứng nhận chuyên ngành và khả năng tổ chức phân phối.

UAE có thể trở thành cửa ngõ đưa hàng Việt ra khu vực

Theo ITPC, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - UAE đạt khoảng 6,55 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt hơn 5,9 tỷ USD. Tuy nhiên, trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang UAE giảm 16,4% so với cùng kỳ, dù tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 3,157 tỷ USD, tăng 0,2%.

Những con số này cho thấy UAE đã trở thành đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam tại khu vực Tây Á, nhưng việc duy trì và mở rộng thị phần vẫn đòi hỏi doanh nghiệp chủ động thích ứng với nhu cầu thị trường.

Hiệp định CEPA chính thức có hiệu lực từ ngày 3/2/2026. Theo các cam kết được trình bày tại hội thảo, UAE xóa bỏ ngay thuế quan đối với 74,2% số dòng thuế và nâng tỷ lệ này lên 89,2% sau 5 năm thực thi. Xét theo kim ngạch xuất khẩu, mức độ mở cửa thị trường của UAE đối với hàng hóa Việt Nam có thể tiến tới khoảng 99% theo lộ trình cam kết.

Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng Quản lý Xuất Nhập khẩu Khu vực III, Cục Xuất Nhập khẩu - Bộ Công Thương.

Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng Quản lý xuất nhập khẩu khu vực III thuộc Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, cho rằng CEPA không chỉ mở thêm một thị trường xuất khẩu mà còn tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tiếp cận không gian kinh tế rộng lớn hơn.

Theo ông Bình, UAE có đặc điểm là trung tâm thương mại và trung chuyển hàng hóa của khu vực. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam khi thâm nhập được thị trường này có thể tìm kiếm cơ hội mở rộng sang các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), Trung Đông và châu Phi.

“Đây là một dịp rất lớn để doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Bước đầu là UAE, bước thứ hai là các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, sau đó có thể mở rộng sang các nước Trung Đông và châu Phi”, ông Bình nhận định.

Tuy nhiên, ông lưu ý doanh nghiệp cần phân biệt giữa cơ hội tiếp cận thị trường UAE và khả năng đưa hàng hóa vào các quốc gia khác. Việc hàng Việt được nhập khẩu vào UAE không đồng nghĩa khi tái xuất sang nước thứ ba sẽ tự động được hưởng ưu đãi thuế quan theo CEPA. Mỗi thị trường vẫn có quy định riêng về nhập khẩu, xuất xứ và tiêu chuẩn hàng hóa.

Một trong những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tận dụng CEPA là đáp ứng quy tắc xuất xứ hàng hóa. Đây là căn cứ xác định sản phẩm có đủ điều kiện hưởng mức thuế ưu đãi theo hiệp định hay không.

Ông Bình cho biết, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 24/2026/TT-BCT ngày 5/5/2026, quy định cụ thể về quy tắc xuất xứ hàng hóa trong CEPA Việt Nam - UAE. Văn bản này hướng dẫn các tiêu chí xác định xuất xứ, chứng từ liên quan và những điều kiện doanh nghiệp phải đáp ứng khi đề nghị hưởng ưu đãi thuế quan.

Toàn cảnh hội thảo.

Theo ông Bình, với các mặt hàng nông sản có nguồn gốc thuần túy từ Việt Nam, doanh nghiệp có lợi thế khi chứng minh xuất xứ. Chẳng hạn, nông sản được trồng và thu hoạch tại Việt Nam hoặc sản phẩm có nguồn gốc động vật đáp ứng các điều kiện tương ứng có thể được xem xét theo tiêu chí hàng hóa có xuất xứ thuần túy.

Đối với dệt may và giày dép, doanh nghiệp cần căn cứ quy tắc cụ thể của từng mặt hàng để xác định nguyên liệu, công đoạn sản xuất và tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa có đáp ứng yêu cầu hay không. Không phải mọi sản phẩm chỉ cần gia công tại Việt Nam đều mặc nhiên được công nhận xuất xứ Việt Nam.

Ông cũng lưu ý doanh nghiệp cần rà soát chính xác mã hàng, đối chiếu biểu thuế và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh xuất xứ trước khi xuất khẩu. Việc xác định sai tiêu chí hoặc thiếu chứng từ có thể khiến doanh nghiệp không được hưởng ưu đãi như dự kiến.

Doanh nghiệp cần hiểu thị trường trước khi mở rộng

Chia sẻ với Người Đưa Tin từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Hoàng Đăng Khoa, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nhân khởi sự và Hỗ trợ doanh nghiệp, cho biết UAE và khu vực Trung Đông đang nhận được sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Hoàng Đăng Khoa, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nhân khởi sự và Hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo ông Khoa, các hoạt động kết nối thương mại giữa Việt Nam với các thị trường quốc tế đang tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thông tin, tìm kiếm đối tác và mở rộng hoạt động kinh doanh. Trong đó, UAE là một trong những hành lang thương mại mà cộng đồng doanh nghiệp đang chú ý.

Ông Khoa dẫn ví dụ về mặt hàng chanh dây Việt Nam có sự hiện diện đáng chú ý tại thị trường UAE, cho thấy hàng hóa trong nước có cơ hội tìm được chỗ đứng nếu doanh nghiệp xác định đúng nhu cầu và tổ chức hoạt động xúc tiến phù hợp.

Tuy nhiên, ông cho rằng doanh nghiệp cần được cung cấp nhiều thông tin thực tiễn hơn về các hiệp định thương mại, quy định xuất khẩu và điều kiện tiếp cận từng thị trường.

“Các doanh nghiệp Việt Nam rất quan tâm đến thị trường UAE và Trung Đông. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần hiểu rõ hơn về các hiệp định thương mại cũng như những quy định trong hoạt động xuất khẩu, đặc biệt là các điều kiện đối với hàng hóa khi đưa vào UAE”, ông Khoa chia sẻ.

Theo ông Khoa, việc cập nhật chính sách, tiếp cận công nghệ và kết nối với đối tác quốc tế cần được triển khai đồng bộ để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Nếu chỉ dựa vào ưu đãi thuế quan mà chưa hiểu rõ nhu cầu, tiêu chuẩn và phương thức phân phối tại thị trường sở tại, doanh nghiệp sẽ khó xây dựng được hoạt động xuất khẩu ổn định.

Đây cũng là lý do các hoạt động xúc tiến thương mại cần hướng đến kết nối thực chất giữa doanh nghiệp Việt Nam với nhà nhập khẩu, hệ thống bán lẻ và các đối tác phân phối tại UAE, thay vì chỉ dừng ở việc giới thiệu sản phẩm.

Phạm Thị Mỹ Hậu