Hiệp định CEPA: Mở rộng cửa cho hàng Việt vào UAE, Trung Đông và châu Phi

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) không chỉ là đòn bẩy gia tăng xuất khẩu vào UAE mà còn là cầu nối quan trọng giúp hàng Việt tiếp cận gần hơn với khu vực thị trường rộng lớn từ Trung Đông tới châu Phi.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC, phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Đây là nhận định của các chuyên gia tại Hội thảo “Hiệp định CEPA Việt Nam – UAE: Tiềm năng xuất khẩu vào thị trường Trung Đông – châu Phi cho doanh nghiệp Việt Nam” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương tổ chức ngày 23/10.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC thông tin: UAE giữ vai trò là thị trường giàu tiềm năng, đồng thời là trung tâm thương mại, logistics và trung chuyển chiến lược tại khu vực Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), Trung Đông và châu Phi.

Đặc biệt, từ ngày 03/02/2026, hiệp định CEPA chính thức có hiệu lực, trong đó UAE cam kết xóa bỏ ngay 74,2% số dòng thuế và nâng lên mức 89,2% sau 5 năm thực thi, mang lại lợi thế cạnh tranh đáng kể cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, hiệp định này cũng đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc bảo đảm và phát triển thị phần xuất khẩu.

Theo ông Lê Anh Hoàng, các ưu đãi thuế quan không tự động chuyển thành đơn hàng nếu doanh nghiệp chưa thực sự am hiểu và chủ động đáp ứng các quy định nghiêm ngặt về quy tắc xuất xứ, chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), tiêu chuẩn chất lượng thị trường, cũng như năng lực thiết lập kênh phân phối chuyên nghiệp. Do đó, doanh nghiệp phải nắm rõ các điều khoản cam kết về thương mại và điều kiện để hưởng ưu đãi cao nhất.

Ông Phạm Bình An, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh cho biết: UAE đang sở hữu quy mô kinh tế ấn tượng với GDP năm 2025 đạt 517,7 tỷ USD và duy trì đà tăng trưởng thực tế ở mức 6,2%. Điểm sáng mang tính chiến lược của quốc gia này là việc chuyển đổi thành công sang nền kinh tế phi dầu mỏ, hiện chiếm tới 77% GDP (khoảng 398 tỷ USD), xoay quanh các trụ cột tài chính, logistics, bán lẻ và công nghệ cao.

Bên cạnh đó, với đặc thù dân số có tới 88,5% là người nước ngoài nhập cư và điều kiện tự nhiên sa mạc khiến diện tích đất nông nghiệp chưa đầy 1%, UAE bắt buộc phải nhập khẩu từ 85% đến 90% nhu cầu lương thực, thực phẩm hằng ngày.

Mặc dù hiệp định CEPA mới có hiệu lực từ tháng 2/2026 nhưng Việt Nam - UAE đã có quan hệ hợp tác thương mại nhiều năm, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang UAE trong giai đoạn 2021 – 2025 liên tục tăng trưởng, cán mốc 5,91 tỷ USD vào năm 2025 với sự bứt phá của nhiều nhóm hàng trọng điểm như sắt thép, hạt điều, phương tiện vận tải và hàng rau quả.

“Việc hiệp định CEPA chính thức đi vào thực thi đang tạo ra một khuôn khổ pháp lý toàn diện, sâu rộng cho hợp tác song phương Việt Nam - UAE. Bên cạnh cam kết cắt giảm thuế quan, CEPA được kỳ vọng khơi thông mạnh mẽ dòng vốn đầu tư trực tiếp từ các quỹ tài chính lớn của UAE đổ vào các dự án hạ tầng, năng lượng sạch và chuyển đổi số tại Việt Nam”, ông Phạm Bình An phân tích thêm.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng khuyến cáo, doanh nghiệp không nên nhầm lẫn giữa việc hưởng ưu đãi giảm thuế với khả năng thông quan hàng hóa dễ dàng, bởi hệ thống hàng rào kỹ thuật (TBT), các biện pháp kiểm dịch và an toàn thực phẩm (SPS) của UAE vẫn được áp dụng vô cùng khắt khe.

Điển hình, đối với tiêu chuẩn Halal (tiêu chuẩn sản phẩm dành cho người theo đạo Hồi) của UAE, yêu cầu phải tuân thủ khép kín toàn bộ chuỗi cung ứng từ nguồn gốc nguyên liệu, dây chuyền sản xuất chống nhiễm chéo cho đến khâu lưu kho và vận chuyển. Hơn nữa, chứng nhận Halal của doanh nghiệp bắt buộc phải được cơ quan có thẩm quyền của UAE chính thức công nhận (National Halal Mark) thì hàng hóa mới đủ điều kiện lưu thông.

Ở góc độ thị trường, ông Trương Xuân Trung, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại UAE nhận định các ưu đãi thuế quan từ CEPA không chỉ mang lại lợi ích cắt giảm thuế quan thuần túy mà còn là đòn bẩy chiến lược mở ra cơ hội để doanh nghiệp định vị vai trò của thị trường UAE. Theo đó, UAE ngoài là một thị trường tiêu thụ trực tiếp đầy tiềm năng còn là một trung tâm logistics phân phối hiện đại và là đầu mối trung chuyển quan trọng sang các khu vực lân cận ở Trung Đông và châu Phi.

Doanh nghiệp chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Theo ông Trương Xuân Trung, thị trường nội địa UAE cần được xem là địa bàn ưu tiên hàng đầu để thử nghiệm, kiểm chứng độ thích ứng và định vị thương hiệu cho các nhóm hàng thế mạnh của Việt Nam như nông sản tươi, thực phẩm chế biến, dệt may, da giày và đồ nội thất.

Tiếp đó, doanh nghiệp có thể khai thác sâu rộng các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) thông qua việc tận dụng tối đa cơ chế liên minh thuế quan và quy định hải quan nội khối thống nhất. Ở không gian lớn hơn là khu vực Trung Đông mở rộng và châu Phi, nơi có sự phân hóa cao, doanh nghiệp cần áp dụng chiến lược thâm nhập theo từng cụm địa lý và ngành hàng chuyên biệt gắn với các đầu mối uy tín nhằm tránh tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm.

Đại diện Thương vụ khuyến nghị cộng đồng doanh nghiệp cần linh hoạt vận dụng các mô hình kênh phân phối, bao gồm xuất khẩu trực tiếp, thông qua hệ thống trung gian tại UAE, hoặc từng bước xây dựng cơ sở hạ tầng kho vận tại nước sở tại.

Song song đó, tư duy kinh doanh cần có sự chuyển dịch căn bản từ việc tìm kiếm những khách hàng đơn lẻ sang thiết lập quan hệ với các đối tác đồng hành phát triển thị trường. Trọng tâm hướng tới là các nhà nhập khẩu chuyên ngành, hệ thống bán lẻ mang tầm vóc khu vực, các doanh nghiệp kho bãi tại khu thương mại tự do và những nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng Quản lý Xuất nhập khẩu Khu vực III (Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương) thì nhấn mạnh, doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu các quy tắc xuất xứ hàng hóa và rà soát nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, hồ sơ chứng minh xuất xứ, tránh nhầm lẫn giữa thay đổi mã số hàng hóa với việc đáp ứng quy tắc xuất xứ thực chất.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, cần lưu ý các công đoạn gia công, chế biến đơn giản không được công nhận xuất xứ và chủ động hoàn thiện chứng từ C/O theo quy định. Bên cạnh đó, việc nắm rõ cơ chế cộng gộp, ngưỡng linh hoạt đối với nguyên liệu không có xuất xứ và các hình thức chứng nhận đa dạng sẽ tạo thêm điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp khai thác ưu đãi, mở rộng xuất khẩu sang thị trường UAE.

Xuân Anh/vnanet.vn