Mùa Vu Lan báo hiếu 2026: Gìn giữ đạo hiếu, lan tỏa lòng biết ơn

Vì vậy, những hoạt động tri ân, tưởng niệm trong mùa Vu Lan năm nay càng thêm ý nghĩa, gợi nhắc mỗi người về cội nguồn, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, vun đắp, lan tỏa những giá trị tốt đẹp từ gia đình đến cộng đồng.

Các em nhỏ biểu diễn tiết mục “Mục Kiền Liên cứu mẹ” trong Lễ Vu Lan báo hiếu tại chùa Ngòi (Hà Đông, Hà Nội). Ảnh: Hữu Tiệp

Mùa báo hiếu và tri ân

Lễ Vu Lan bắt nguồn câu chuyện về tấm lòng hiếu hạnh của Bồ tát Mục Kiền Liên cứu mẹ khỏi địa ngục. Sau này, câu chuyện trở thành điển mẫu cho vấn đề hiếu đạo. Tâm hiếu thuận cũng là tâm Phật, hiếu thuận với bố mẹ cũng là Phật đạo.

Việc lễ Vu Lan được tổ chức vào Rằm tháng Bảy âm lịch cũng gắn với quá trình giao thoa giữa Phật giáo với những tín ngưỡng, tập tục đã tồn tại trong đời sống văn hóa Á Đông.

TS Phạm Văn Tuấn, nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa Phật giáo, hiện công tác tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) cho biết, đạo hiếu, từ xa xưa đã là truyền thống trong văn hóa người Việt. Đạo hiếu trong Nho giáo, đạo hiếu trong Phật giáo và thậm chí cả Đạo giáo, cũng như ảnh hưởng chung tín ngưỡng và văn hóa dân gian.

Đến nay, trải qua thời gian, lễ Vu Lan cũng được hiểu là lễ của đạo hiếu. Lễ Vu Lan từ lâu đã hòa quyện với đạo lý và truyền thống văn hóa hiếu nghĩa, “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc Việt Nam và tục thờ cúng ngày Rằm tháng Bảy âm lịch hình thành mùa lễ hội Vu Lan báo hiếu.

Theo TS Phạm Văn Tuấn, tinh thần thực hành lễ Vu Lan có thể bắt đầu từ những việc giản dị của mỗi người. Đó cũng có thể là thắp một nén nhang cho những người đã khuất, mua một bông hoa tặng mẹ, gọi điện hỏi thăm cha mẹ ở xa… Từ tình cảm của mỗi người, lòng biết ơn có thể lan tỏa tới người thân, đồng nghiệp và cộng đồng, góp phần tạo nên những giá trị tích cực trong đời sống.

Năm nay, ý nghĩa ấy càng trở nên sâu sắc và thiêng liêng hơn khi mùa Vu Lan diễn ra trong dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9, đồng thời cả nước triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.

Hòa thượng Thích Gia Quang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho biết, nhiều năm qua, các hòa thượng đã đồng hành với Hội hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam trong các chương trình Đại lễ Vu Lan báo hiếu, trực tiếp thắp hương, dâng hoa tri ân tại Nghĩa trang Trường Sơn, sông Thạch Hãn, Côn Đảo...

Hòa thượng Thích Gia Quang chia sẻ: “Tại các chùa tôi trụ trì, khi tôn tạo, chúng tôi đều chủ động thiết kế không gian trang nghiêm thờ tự các Anh hùng liệt sĩ để chăm lo hương khói hằng ngày cho hương hồn liệt sĩ, xoa dịu nỗi đau của các gia đình, đồng thời thực hiện trọn vẹn tinh thần nhập thế cứu khổ của đạo Phật”.

Gìn giữ giá trị nhân văn

Trong đời sống hiện đại, lễ Vu Lan cần được đổi mới cách thực hành hiếu đạo. Giữ gìn gia phong, sống tử tế, chăm sóc người thân, làm việc có ích cho cộng đồng chính là một cách tiếp nối những giá trị mà thế hệ trước trao truyền.

Tinh thần ấy phù hợp với yêu cầu vun đắp hệ giá trị gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Văn bản số 4272/BVHTTDL-VHCSGĐTV của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 13-7-2026 về tổ chức triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam đặt gia đình trong mối quan hệ với việc xây dựng con người và đời sống văn hóa. Từ đó, đạo hiếu cần được nuôi dưỡng thường xuyên trong mỗi gia đình, trở thành cách ứng xử hằng ngày.

Để lan tỏa tinh thần hiếu nghĩa, tri ân, hướng về gia đình của lễ Vu Lan, ngày 20-7, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đề nghị, các ban, viện trung ương, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam các tỉnh, thành phố, tăng ni, Phật tử tích cực tham gia hoạt động “đền ơn đáp nghĩa”; thăm, tặng quà người có công, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, thương bệnh binh, gia đình liệt sĩ; tổ chức đại lễ cầu siêu, thắp nến tưởng niệm, tri ân Anh hùng liệt sĩ. Các cơ sở tự viện thuyết giảng ý nghĩa Vu Lan tại chùa, nghĩa trang liệt sĩ, địa điểm văn hóa, nơi sinh hoạt cộng đồng khi được chính quyền chấp thuận.

Qua ghi nhận tại một số cơ sở tự viện trên địa bàn Hà Nội, việc thực hành làm lễ Vu Lan năm nay hướng tới sự trang nghiêm, tiết kiệm, văn minh, gắn với tri ân các thế hệ đi trước. Là thân nhân gia đình có 3 liệt sĩ, ông Nguyễn Bình (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) chia sẻ, mùa Vu Lan hằng năm gia đình ông thường làm lễ tại chùa Vĩnh Hưng (dốc Đoàn Kết) để tưởng nhớ người thân đã hy sinh.

Vào mùa Vu Lan, bà Vũ Thị Hoan (phường Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết, bà thường đến chùa gần nơi ở để hành lễ, nghe giảng đạo; đồng thời sửa soạn mâm cơm đơn giản, thắp nén hương dâng lên tổ tiên và cùng gia đình quây quần, sum họp.

Theo bà Hoan, điều quan trọng là mỗi người cần hiểu đúng ý nghĩa của lễ Vu Lan để lựa chọn cách thực hành phù hợp. Thay vì đốt nhiều vàng mã, mỗi người có thể dành khoản tiền ấy giúp người nghèo, chăm sóc người già neo đơn, trao học bổng hoặc trồng cây… Quan trọng là mỗi người thành tâm làm và lan tỏa những nghĩa cử tốt đẹp.

Việc tổ chức mùa Vu Lan báo hiếu văn minh, ý nghĩa góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp của đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, để mỗi người thêm trân trọng cha mẹ, ông bà, tổ tiên và tưởng nhớ những người đã hy sinh vì đất nước.

Từ sự tri ân ấy, lễ Vu Lan trở thành lời nhắc mỗi người sống nhân ái, có trách nhiệm hơn với gia đình, cộng đồng và xã hội, góp phần gìn giữ mạch nguồn tình thân, đạo lý và những giá trị nhân văn trong đời sống người Việt.

An Nhi