Nhịp làng sinh sôi

Làng ta sau sắp xếp (Bài 3):

Hoạt động hè tại xã Hoằng Lộc nhận được sự ủng hộ của đông đảo người dân trên địa bàn. Ảnh: Đỗ Đức

Nhập thôn, không xóa làng

Chiều xuống, trên thềm nhà văn hóa làng Cẩm Vinh, xã Hoằng Lộc những cụ già vẫn ngồi bên nhau râm ran chuyện giá thuốc lào lên xuống, chuyện cháu nhà này nhà kia chuẩn bị ra Hà Nội nhập học. Phía ngoài xa, những đứa trẻ vẫn vui đùa trong kỳ nghỉ hè... Sau sắp xếp, thôn Cẩm Vinh và thôn Đồng Lòng cũng là 2 làng thuộc xã Hoằng Tân cũ được nhập thành thôn mới, mang tên Đồng Lòng.

Dẫu biết nhập thôn sẽ có thêm cơ hội phát triển, được phục vụ tốt hơn, nhưng ban đầu vẫn có không ít người làng tâm tư. Đất lề, quê thói, trọng cái danh cái tiếng, nhiều người nghĩ không còn tên thôn, làng không còn sắc thái. Nhưng được tuyên truyền, vận động, bà con đều hiểu và đồng thuận. Như Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Hoằng Lộc, ông Trần Đức Tuấn lý giải: “Chủ trương của Đảng là sáp nhập thôn, không sáp nhập, xóa bỏ hay làm mới tên làng. Trong các phương án lấy ý kiến Nhân dân, xã đã cố gắng giữ gìn tối đa những tên gọi cũ để bảo tồn phát huy giá trị văn hóa của mỗi làng quê”.

Sau sắp xếp, cấp ủy chi bộ thôn Đồng Lòng được thành lập, đi vào hoạt động, nhân sự bao gồm người của 2 làng. Việc quan trọng đầu tiên được xác định là tổ chức các hoạt động phong trào để gắn kết người dân ở 2 thôn cũ thành một cộng đồng thống nhất. Một giải bóng đá nội bộ ở các làng thuộc xã Hoằng Tân cũ được tổ chức, thu hút đông đảo thanh niên trai tráng, con em xa quê về tham gia, cùng hàng nghìn lượt người dân đến xem cổ vũ. Tiếp đến là thành lập đội nghi thức thiếu nhi, đội văn nghệ của thôn mới, tổ chức tập luyện và tham gia hoạt động hè do Đoàn TNCS Hồ CHí Minh xã Hoằng Lộc tổ chức chào mừng kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Gần 100 triệu đồng đã được người dân ở cả 2 làng tự nguyện quyên góp ủng hộ cho các cháu được vui hè.

Bí thư Chi bộ thôn Đồng Lòng Nguyễn Văn Thanh, anh cũng là giám đốc doanh nghiệp thành đạt ở địa phương, chia sẻ: “Công việc ở thôn sau sáp nhập rất nhiều, cũng nhiều khó khăn. Điều thành công nhất là người dân ở 2 làng cộng đồng trách nhiệm, chung tay trong các hoạt động phong trào để thôn mới ngày càng phát triển”.

Cũng ở xã Hoằng Lộc, sau sắp xếp, thôn Anh Vinh được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích, quy mô dân số của 2 thôn cũ: Anh Vinh 1 và Anh Vinh 2, vốn là làng Anh Vinh, thuộc xã Hoằng Thịnh cũ. Cuộc sắp xếp vì thế đã trở thành cuộc trở về của tên làng, vậy nên người dân rất đồng thuận, hào hứng.

Mới đây, sau ngày tổ chức thành công hoạt động hè cho các cháu thiếu nhi, toàn thể thanh niên thôn Anh Vinh đã được tổ chức liên hoan tại nhà văn hóa. Anh Lê Xuân Hùng (SN 1982) người dân ở thôn Anh Vinh bộc bạch: “Thế hệ chúng tôi lớn lên dưới tên làng Anh Vinh. Nay nhập thôn, làng xưa trở lại. Tôi tin phong trào của thôn mới sẽ ngày càng phát triển hơn trước”.

Thực tiễn tại xã Hoằng Lộc, sau sắp xếp thôn, tên làng được giữ tối đa, gắn với bảo tồn, phát huy giá trị của đình, đền, chùa, nhà thờ họ, lễ hội truyền thống và các thiết chế văn hóa ở cơ sở. Dẫu còn hay không trên tấm biển tên hành chính, văn hóa làng quê chưa từng chỉ được tạo nên bởi ranh giới địa lý hay con dấu. Phần nhiều giá trị thiêng liêng ấy nằm trong sâu thẳm ký ức cộng đồng, trong lễ tục, quan hệ họ hàng, trong cả lời ăn tiếng nói hàng ngày... Cuộc sắp xếp thôn, tổ dân phố vì thế không phải là sáp nhập hay xóa bỏ tên làng, mà đang tạo điều kiện tập trung nguồn lực để bảo tồn di sản văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội nông thôn bền vững.

Giữ hồn làng

Dẫu có mối quan hệ khăng khít giữa 2 khái niệm, nhưng thôn là đơn vị quản lý hành chính, còn làng là một thực thể văn hóa được hình thành qua lịch sử, kết tinh trong tên đất, tên làng, di tích, lễ hội, hương ước, nghề truyền thống... và ký ức cộng đồng. Vậy nên tên thôn mới đã không phải là vấn đề quá lớn với người làng.

Ở xã biên giới Tam Thanh, trước đây có 8 bản, gồm: Pa, Cha Lung, Phe, Na Ấu, Bôn, Kham, Mò, Ngàm. Sau sắp xếp, 4 thôn mới được thành lập với 4 cái tên mới gồm tên xã và đặc thù ở mỗi khu vực dân cư: Thanh Thủy, Thanh Lâm, Thanh Sơn, Thanh Bình. Không phải xã không cố gắng giữ lại tên bản cũ, chỉ là nếu lấy tên mới từ tên 2 bản cũ thường vô nghĩa trong cách gọi của đồng bào dân tộc Thái nơi đây, như: Ngàm Mò, hay Phe Na Ấu... Tên mới được đông đảo người dân trong bản đồng tình.

Sau sắp xếp, cấp ủy chi bộ các bản đã nhanh chóng hợp nhất hương ước của 2 bản cũ để thành một bộ quy tắc xử xự chung cho bản mới. Cùng là người Thái, phong tục tập quán tương đồng, cùng sinh sống 2 bên con sông Lò, nên hương ước ấy cũng chẳng có nhiều thay đổi. Người dân cũng không mất nhiều thời gian tìm hiểu, thích ứng.

Anh Lò Văn Piên, Bí thư Chi bộ thôn Thanh Thủy bộc bạch: “Tên mới, nhưng bản vẫn ở đây, dòng sông Lò vẫn chảy qua, thửa ruộng vẫn còn đó, lễ tục vẫn như trước, con em đi xa đều trở về đây. Điều quan trọng là mọi người trong bản vẫn quý mến và đoàn kết, hỗ trợ nhau vươn lên trong cuộc sống. Đó mới là linh hồn của cả bản".

Làng quê xứ Thanh đã trải qua biết bao lần thay đổi về địa giới, tên gọi và cách thức tổ chức hành chính, mà mới đây nhất là cuộc sắp xếp năm 2018. Để thấy điều làm nên sức sống của một ngôi làng chưa bao giờ nằm trên tấm biển tên thôn đặt ở đầu ngõ. Nó nằm trong tiếng gọi nhau mỗi buổi sớm, trong mái đình còn khói hương ngày hội, trong sự tin cậy giữa người dân với người cán bộ và trong niềm tin rằng cuộc sống hôm nay sẽ tốt hơn hôm qua.

Và lần này cũng vậy, cuộc sắp xếp để tạo tiền đề hình thành những cộng đồng nông thôn hiện đại, có khả năng thích ứng với quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và yêu cầu phát triển bền vững. Trong đó có việc nâng cao chất lượng công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, những điều cốt lõi làm nên bản sắc của nông thôn xứ Thanh.

Như khẳng định của ông Đỗ Quang Trọng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa,Thể thao và Du lịch: “Việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước ở cơ sở mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là tập trung nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư hạ tầng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân. Đặc biệt, việc sắp xếp không làm mất đi lịch sử, văn hóa và bản sắc của làng quê xứ Thanh. Những giá trị ấy sẽ tiếp tục được gìn giữ, trao truyền thông qua các hoạt động cộng đồng, các thiết chế văn hóa và truyền thống đoàn kết đã được vun đắp qua nhiều thế hệ”.

Trong bối cảnh nông thôn xứ Thanh đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tổ chức lại không gian quản trị, điều cần gìn giữ không chỉ là tên gọi của một làng hay một địa danh, mà còn là ký ức cộng đồng. Chỉ khi “hồn làng” tiếp tục được gìn giữ trong không gian phát triển mới, quá trình sáp nhập thôn mới thực sự trở thành động lực để xây dựng những miền quê văn minh, hiện đại, đáng sống, nhưng vẫn đậm đà sắc thái văn hóa xứ Thanh.

Cuộc sắp xếp thôn, tổ dân phố hôm nay là yêu cầu tất yếu của thời đại. Việc giữ gìn hồn cốt làng quê là trách nhiệm không chỉ của những người cán bộ cơ sở đang ngày đêm giữ nhịp cộng đồng, mà còn là nghĩa vụ, quyền lợi của mỗi người làng, mỗi thế hệ. Mà hồn cốt ấy, trước hết ở truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái, cộng đồng trách nhiệm để tiến xa hơn...

Đỗ Đức

(Còn nữa)