Hoàn thiện hành lang pháp lý để giữ trọn sự thiêng liêng của Quốc ca

Tự hào giai điệu Tổ quốc

Quốc ca Việt Nam là “Tiến quân ca”, do nhạc sĩ Văn Cao sáng tác năm 1944. Ngày 13/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chính thức duyệt ca khúc “Tiến quân ca” làm Quốc ca của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 17/8/1945, ca khúc “Tiến quân ca” lần đầu tiên được cất lên trước đông đảo dân chúng trong cuộc mít tinh của Nhân dân trước Nhà hát Lớn Hà Nội.

Ngày 19/8/1945, cũng tại Nhà hát Lớn Hà Nội, trước hàng ngàn quần chúng Nhân dân, giữa một rừng cờ đỏ sao vàng, nhạc sĩ Văn Cao đã chỉ huy đội đồng ca thiếu niên tiền phong hát vang ca khúc “Tiến quân ca”.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ca khúc “Tiến quân ca” được cử hành chính thức bởi Ban nhạc Giải phóng quân do nhạc sĩ Đinh Ngọc Liên chỉ huy.

Từ đó đến nay, hơn 80 năm, ca khúc “Tiến quân ca” đã đồng hành cùng dân tộc Việt Nam, trải qua bao bước thăng trầm của lịch sử và trở thành một phần thiêng liêng không thể thay thế trong tâm hồn, máu thịt mỗi người dân Việt Nam. Quốc ca được sử dụng thường xuyên trong các nghi lễ Nhà nước, hoạt động đối ngoại, quốc phòng, an ninh, giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao và nhiều sự kiện quan trọng khác.

Cách đây hơn chục năm, ngày 5/7/2016, thể theo tâm nguyện của cố nhạc sĩ Văn Cao và mong muốn của gia đình về việc hiến tặng ca khúc “Tiến quân ca” cho Nhân dân và Tổ quốc Việt Nam, Văn phòng Quốc hội phối hợp với Bộ VH,TT&DL, Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương đã tổ chức Lễ tiếp nhận ca khúc “Tiến quân ca” do gia đình hiến tặng và truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh cho cố nhạc sĩ Văn Cao.

Bảo đảm tính trang nghiêm, toàn vẹn của một biểu tượng quốc gia

Tuy nhiên, thực tiễn sử dụng Quốc ca cũng cho thấy còn có sự khác nhau về bản nhạc, hòa âm, phối khí, tốc độ, trường độ, chất lượng âm thanh và cách thức thể hiện.

Đặc biệt, sự phát triển của mạng xã hội, nền tảng số và công nghệ trí tuệ nhân tạo đang mở ra những vấn đề mới, từ đó đặt ra những yêu cầu mới trong quản lý như một bản Quốc ca có thể được đăng tải, chia sẻ, lưu trữ, khai thác trên nhiều nền tảng; công nghệ cũng cho phép thay đổi tốc độ, cao độ, phối khí, chuyển đổi định dạng hoặc tạo ra những phiên bản mới…

Nếu không có những nguyên tắc rõ ràng, việc sáng tạo công nghệ có thể vô tình làm sai lệch hoặc ảnh hưởng đến tính trang nghiêm, toàn vẹn của một biểu tượng quốc gia.

Đó là một trong những lý do Bộ VH,TT&DL quyết định xây dựng dự thảo Nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam để hướng tới việc tạo lập cơ sở pháp lý thống nhất về sử dụng, bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca; chuẩn hóa các trường hợp, hình thức thể hiện, nghi thức hát Quốc ca, qua đó bảo đảm tính trang nghiêm, chính xác và thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Đáng chú ý, dự thảo dành nhóm quy định về phạm vi sử dụng và các trường hợp không được sử dụng Quốc ca. Theo đó, quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân được sử dụng Quốc ca trong các sự kiện, hoạt động khác phù hợp với tính chất trang trọng và nguyên tắc của Nghị định; đồng thời xác định cụ thể các trường hợp không được sử dụng Quốc ca như quảng cáo thương mại, làm nhạc chuông hoặc nhạc nền thường xuyên tại cơ sở kinh doanh, hoạt động vui chơi, giải trí không phù hợp, tang lễ cá nhân, sử dụng làm dấu hiệu phân biệt hàng hóa, dịch vụ hoặc các hình thức làm sai lệch, xúc phạm, làm mất sự trang nghiêm của Quốc ca.

Đặc biệt, dự thảo dành nhóm quy định về sử dụng Quốc ca trên môi trường mạng, nền tảng số và trong sản phẩm truyền thông. Cụ thể, dự thảo Nghị định quy định quyền đăng tải, lưu trữ, chia sẻ, khai thác và phổ biến Quốc ca trên môi trường mạng, nền tảng số và phương tiện truyền thông theo quy định của pháp luật; yêu cầu bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn, sự trang nghiêm của Quốc ca; ngăn ngừa việc sử dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) để xuyên tạc, làm biến dạng, giả mạo bản chính thức hoặc gây nhầm lẫn; đồng thời quy định trách nhiệm phối hợp xử lý nội dung vi phạm…

Một nội dung có ý nghĩa khác là đề xuất xây dựng, quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu số quốc gia về Quốc ca. Đây có thể trở thành địa chỉ chuẩn để các cơ quan, tổ chức, trường học, đơn vị tổ chức sự kiện, cơ quan truyền thông và người dân tiếp cận thống nhất các bản Quốc ca chính thức, tài liệu hướng dẫn cũng như thông tin về lịch sử, ý nghĩa và việc sử dụng Quốc ca. Nếu được triển khai hiệu quả, cơ sở dữ liệu này sẽ góp phần giải quyết một vấn đề tưởng nhỏ nhưng rất quan trọng: làm thế nào để mọi người sử dụng cùng một nguồn chính thống. Khi có một bản chuẩn dễ tiếp cận, việc tổ chức nghi lễ, biểu diễn, giáo dục, truyền thông hay khai thác Quốc ca trên môi trường số sẽ thuận lợi hơn, đồng thời hạn chế những phiên bản sai lệch hoặc thiếu thống nhất.

Dự thảo Nghị định cũng quy định trách nhiệm của Bộ VH,TT&DL với vai trò cơ quan đầu mối quản lý nhà nước; trách nhiệm của Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và các Bộ, cơ quan có liên quan; trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp, cơ quan, tổ chức và cá nhân trong sử dụng, bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca; đồng thời quy định việc kiểm tra, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

Có lẽ, ý nghĩa sâu xa nhất của việc chuẩn hóa sử dụng Quốc ca không chỉ là để một nghi lễ được thực hiện đúng quy định. Đó còn là cách chúng ta thể hiện sự trân trọng đối với lịch sử, với những thế hệ đã hy sinh cho độc lập, tự do và với chính biểu tượng thiêng liêng của quốc gia.

Thùy Dương