Mở rộng thẩm quyền, nâng cao khả năng thực thi chính sách

 Không chỉ là thay đổi tên gọi hành chính

Ngày 24/8, Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh, mở ra giai đoạn phát triển mới. Dù tỉnh hay thành phố đều là đơn vị hành chính cấp tỉnh, không tạo ra cấp chính quyền cao hơn về thứ bậc, nhưng sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính chất đô thị và khuôn khổ quản trị riêng do pháp luật quy định.

Đại biểu HĐND tỉnh biểu quyết thông qua các quyết sách quan trọng tại kỳ họp.

Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, chính quyền thành phố không chỉ thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của cấp tỉnh mà còn được bổ sung các thẩm quyền đặc thù về phát triển hạ tầng, quy hoạch không gian xanh, quản lý dân cư, kiểm soát ô nhiễm, đẩy mạnh liên kết vùng, phát triển công nghệ cao và thực hiện chuyển đổi số. Đây chính là căn cứ pháp lý quan trọng tạo nên nét khác biệt giữa mô hình chính quyền thành phố trực thuộc Trung ương và chính quyền tỉnh.

Mở rộng thẩm quyền cho HĐND

Theo Điều 18 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, HĐND thành phố thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND tỉnh, đồng thời có thêm 5 nhóm thẩm quyền riêng. Trước hết về chính sách phát triển đô thị, HĐND thành phố chủ động quyết định cơ chế, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, hạ tầng kỹ thuật và vệ sinh môi trường. Đối với công tác liên kết vùng, cơ quan quyết định các giải pháp phát huy vai trò trung tâm kinh tế; là cơ sở để Bắc Ninh đẩy mạnh hợp tác với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh trong kết nối giao thông, logistics, nhân lực, công nghệ và chuỗi cung ứng.

Về kế hoạch sử dụng đất, HĐND thành phố thông qua kế hoạch sử dụng đất cấp thành phố (trường hợp không phải lập quy hoạch cấp tỉnh) trước khi trình phê duyệt, bảo đảm công khai, tiết kiệm, phân bổ hài hòa nguồn lực đất đai và bảo vệ lợi ích người dân. Trong quản lý dân cư đô thị, HĐND thành phố được quyết định giải pháp quản lý cư trú gắn với bảo đảm khả năng cung ứng dịch vụ thiết yếu (trường học, y tế, nhà ở, an sinh) cho cả người dân địa phương và lao động nhập cư. Trong bảo vệ môi trường, cơ quan này được quyết định chính sách kiểm soát ô nhiễm tại các khu, cụm công nghiệp và làng nghề; bảo vệ không khí, nguồn nước; phát triển công viên, cây xanh và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Việc mở rộng thẩm quyền đòi hỏi các đại biểu HĐND nâng cao trách nhiệm. Nghị quyết ban hành phải sát thực tiễn, có nguồn lực khả thi, rõ tiến độ, chỉ số đánh giá và được giám sát chặt chẽ trong quá trình thực thi.

Tối ưu năng lực thi hành chính sách

Theo Điều 19 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, UBND thành phố có trách nhiệm trình HĐND các nội dung thuộc thẩm quyền, đồng thời quyết định phát triển không gian, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội bền vững. UBND thành phố phải cụ thể hóa các định hướng thành quy hoạch và dự án có ưu tiên rõ ràng. Sự phát triển đồng bộ đòi hỏi khu công nghiệp phải gắn với đô thị - dịch vụ; nhà ở phải đi liền với giao thông, y tế, giáo dục; mở rộng đô thị phải đi đôi với xử lý chất thải và bảo vệ môi trường.

Điều 20 của Luật giao Chủ tịch UBND thành phố các thẩm quyền riêng: Tổ chức thực hiện quy hoạch đô thị; quyết định dự án công nghiệp công nghệ cao; bảo vệ kiến trúc, cảnh quan; bảo đảm an toàn giao thông và triển khai đô thị thông minh, chuyển đổi số. Các quy định này là cơ sở pháp lý để thực hiện Kết luận số 52-KL/TW về “Xây dựng Bắc Ninh trở thành hình mẫu về thành phố xanh, thông minh, hiện đại, văn minh, giàu đẹp, mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc; phát triển công nghiệp hiện đại, công nghệ cao, nhất là điện tử, bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo”. Yếu tố quyết định hiệu quả chính là chất lượng cụ thể hóa và năng lực thi hành.

Hiện thực hóa lợi ích cho người dân

Vị thế thành phố trực thuộc Trung ương không tự động làm thay đổi điều kiện sống hay chính sách thuế, phí, tiền lương và bảo hiểm. Những thay đổi này phải dựa trên quy định pháp luật và quyết định cụ thể của cơ quan có thẩm quyền. Lợi ích thực chất chỉ phát huy khi thẩm quyền mới được chuyển hóa thành chính sách và hành động cụ thể: "Xanh" ở không khí, cây xanh, xử lý rác thải; "thông minh" ở thủ tục hành chính và hạ tầng dữ liệu; "hiện đại" ở hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục và nhà ở đồng bộ.

Một góc phường Bắc Giang. Ảnh: Quốc Trường.

Định hướng phát triển công nghiệp điện tử, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo phải tạo ra việc làm chất lượng, thúc đẩy đào tạo kỹ năng, gắn kết nhà nước - trường học - doanh nghiệp, đồng thời tạo nguồn lực tái đầu tư cho an sinh xã hội. Phát triển đô thị phải cân bằng giữa các địa bàn, tránh tập trung nguồn lực ở khu vực lõi. Người dân ở trung tâm, khu công nghiệp hay vùng nông thôn đều phải được hưởng chuẩn mực dịch vụ công như nhau.

Hiện đại hóa phải gắn liền với bảo tồn bản sắc văn hóa Kinh Bắc. Việc bảo tồn cần đưa ngay vào quy hoạch phát triển, kết hợp với du lịch và kinh tế sáng tạo để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại.

Phát huy hiệu quả quyền giám sát

Quyền hạn rộng hơn đòi hỏi trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn. HĐND thành phố không chỉ ban hành nghị quyết mà phải giám sát toàn diện UBND và các cơ quan thuộc UBND, tập trung vào những vấn đề cử tri quan tâm. Mọi chương trình lớn (đô thị, giao thông, chuyển đổi số...) phải được đo lường bằng hiệu quả thực tế như thời gian di chuyển, diện tích cây xanh, mức độ hài lòng với dịch vụ công hay khả năng tiếp cận y tế - giáo dục, thay vì chỉ dựa vào tổng vốn hay số dự án. Người dân là chủ thể quản trị địa phương. Việc công khai quy hoạch, kế hoạch đầu tư và tiêu chuẩn môi trường là điều kiện để Nhân dân, MTTQ, báo chí và doanh nghiệp tham gia giám sát, phản biện, giúp hoàn thiện chính sách.

Nghị quyết của HĐND chỉ thực sự gắn với quyền làm chủ của Nhân dân khi bảo đảm tính hợp pháp, sát thực tiễn, có nguồn lực khả thi và đo lường được kết quả.

Luật sư Trần Văn An, Đại biểu HĐND tỉnh, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Bắc Ninh