Mở đường cho văn hóa Việt Nam phát triển đột phá

Tháo gỡ “điểm nghẽn” cho phát triển văn hóa

Được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 24-4-2026, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, Nghị quyết số 28/2026/QH16 quy định các cơ chế, chính sách phát triển văn hóa Việt Nam, tập trung vào những lĩnh vực cần nguồn lực và cơ chế đột phá. Nghị quyết thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách: Từ việc chủ yếu hỗ trợ hoạt động văn hóa sang tạo lập những điều kiện cần thiết để văn hóa phát triển đồng bộ, phát huy giá trị di sản, thúc đẩy sáng tạo và hình thành các ngành kinh tế văn hóa.

Tout đêm Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: H.L

Một trong những điểm mới đáng chú ý là quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển. Cùng với đó, Nghị quyết khuyến khích huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao tính chủ động trong đầu tư, khắc phục tình trạng thiếu nguồn lực cho các nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị di sản, xây dựng thiết chế văn hóa và phát triển các hoạt động sáng tạo.

Trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, Nghị quyết đưa ra các cơ chế hỗ trợ về mặt bằng, thuế và phát triển những mô hình không gian sáng tạo. Các cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa và tổ hợp sáng tạo văn hóa được xác định là những mô hình cần thiết để tập hợp nguồn lực, kết nối hoạt động sản xuất, sáng tạo và phân phối sản phẩm văn hóa. Các tổ chức, cá nhân đầu tư vào những khu vực này được hưởng các chính sách ưu đãi theo quy định, trong đó có ưu đãi thuế đối với thu nhập từ hoạt động văn hóa và thu nhập của chuyên gia, nhà khoa học làm việc trong lĩnh vực văn hóa của doanh nghiệp.

Nghị quyết cũng quan tâm đến việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Đáng chú ý là cơ chế hỗ trợ đưa các bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có nguồn gốc Việt Nam ở nước ngoài trở về nước, điển hình như được miễn thuế nhập khẩu, phí hải quan và không thuộc đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng theo quy định.

Nghị quyết 28 của Quốc hội cũng quan tâm đến việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản. (Ảnh: Tour đêm Văn Miếu. H.L)

Một điểm nghẽn khác được đề cập là cơ chế phát triển nhân lực và đãi ngộ người làm nghề đặc thù. Nghị quyết đưa ra chính sách ưu tiên bồi dưỡng tài năng văn hóa, nghệ thuật, thể thao trong nước và nước ngoài; cơ chế tuyển dụng không qua thi tuyển đối với những trường hợp có thành tích đặc biệt xuất sắc hoặc đạt giải thưởng quốc tế cũng mở thêm hướng thu hút tài năng vào các đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam Vương Duy Biên, các quy định mới tại Nghị quyết 28 góp phần tạo điều kiện để người dân tiếp cận, thụ hưởng các giá trị văn hóa, đưa văn hóa trở thành một phần gần gũi hơn trong đời sống thường nhật. Đây cũng là cơ sở để các địa phương, cơ quan, đơn vị tổ chức hoạt động văn hóa gắn với cộng đồng, phát huy vai trò của người dân trong gìn giữ, thực hành và lan tỏa những giá trị truyền thống.

Còn nghệ sĩ liên ngành Nguyễn Quốc Hoàng Anh cho rằng, khi được triển khai đồng bộ, chính sách ưu đãi từ Nghị quyết 28 có thể tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp đầu tư dài hạn, phát triển sản phẩm có chất lượng và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái văn hóa.

Cơ hội cho phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới

Không chỉ tập trung tháo gỡ những khó khăn về cơ chế và nguồn lực, Nghị quyết số 28/2026/QH16 còn mở ra cơ hội để văn hóa Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, gắn kết chặt chẽ hơn với công nghệ, thị trường và hội nhập quốc tế.

Nghị quyết cũng dành nhiều cơ chế mới cho phát triển văn hoá cộng đồng. Ảnh: Hoàng Lân.

Trong đó, chuyển đổi số được xác định là một hướng đi quan trọng. Nghị quyết ưu tiên đầu tư xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về văn hóa, hạ tầng văn hóa số và các nền tảng số dùng chung; bảo đảm kinh phí để địa phương số hóa di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt.

Nghệ sĩ Nguyễn Quốc Hoàng Anh nhận định, đây là cơ sở để mở rộng cách thức bảo tồn, lưu trữ, giới thiệu và khai thác giá trị di sản. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, di sản không chỉ được bảo vệ tốt hơn mà còn có thể tiếp cận nhiều nhóm công chúng thông qua các nền tảng số. Các sản phẩm văn hóa được phát triển trên nền tảng công nghệ cũng có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, tạo ra phương thức trải nghiệm mới và mở rộng khả năng lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam.

Cùng với chuyển đổi số, việc thí điểm Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình đầu tư mạo hiểm, hoạt động theo nguyên tắc thị trường, tạo thêm hướng huy động nguồn lực cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và dự án văn hóa có tiềm năng. Cơ chế này mở ra khả năng hỗ trợ những ý tưởng mới, tạo điều kiện để các dự án có giá trị nghệ thuật và triển vọng thị trường được tiếp cận nguồn vốn, từng bước hình thành các sản phẩm có sức cạnh tranh.

Cơ hội phát triển còn đến từ chính sách quảng bá, xúc tiến và mở rộng thị trường công nghiệp văn hóa. Nghị quyết 28 quy định, Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các chương trình quảng bá, giới thiệu, xuất khẩu sản phẩm văn hóa tiêu biểu của Việt Nam ở nước ngoài; hỗ trợ trưng bày các sưu tập có giá trị tiêu biểu về di sản văn hóa Việt Nam tại những bảo tàng có uy tín trên thế giới phục vụ nhiệm vụ quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.

Nghị quyết số 28/2026/QH16 đang từng bước dì vào cuộc sống. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia văn hoá, các cơ chế, chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ, có hướng dẫn cụ thể và gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Việc phân bổ ngân sách cần đi đôi với nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực; ưu đãi đầu tư phải gắn với chất lượng sản phẩm, khả năng tạo việc làm và đóng góp cho xã hội; chuyển đổi số cần bảo đảm tính chính xác của dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ và khả năng tiếp cận của công chúng. Đối với bảo tồn di sản, yêu cầu đặt ra là hài hòa giữa phát huy giá trị và gìn giữ tính nguyên gốc, bản sắc văn hóa.

Với các cơ chế đặc thù về tài chính, thuế, nhân lực, di sản, công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, Nghị quyết số 28/2026/QH16 tạo nền tảng để huy động sức mạnh của Nhà nước, doanh nghiệp, đội ngũ sáng tạo và cộng đồng trong phát triển văn hóa. Khi những chính sách này đi vào thực tiễn, văn hóa có thêm điều kiện vừa được bảo tồn, phát huy, vừa trở thành nguồn lực thúc đẩy sáng tạo, tạo sinh kế và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia, góp phần đưa văn hóa Việt Nam phát triển tương xứng với tiềm năng, giá trị và yêu cầu của giai đoạn mới.

Hoàng Quyên