MỆNH LỆNH TỪ TRÁI TIM (*): Thần tốc thu nhận ADN

Thực hiện chủ trương của Chính phủ về xây dựng ngân hàng dữ liệu ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin, Công an tỉnh Nghệ An đang triển khai chiến dịch thu nhận mẫu ADN quy mô lớn đối với thân nhân các liệt sĩ trên địa bàn.

Hơn nửa thế kỷ đi tìm người thân

Chiếc hộp gỗ nhỏ được bà Phạm Thị Vĩ, 87 tuổi, ở Nghệ An cẩn thận đặt trên bàn thờ. Bên trong là những kỷ vật còn lại của người em trai Phạm Văn Xuân, hy sinh năm 1970: một bức ảnh đã ngả màu thời gian và tờ giấy báo tử được giữ gìn suốt hơn 50 năm.

Mỗi lần mở chiếc hộp ấy, bà Vĩ lại nhớ đến người em khôi ngô, ngoan ngoãn của gia đình. Sau 3 năm nhập ngũ, giấy báo tử được gửi về gia đình với dòng thông tin ngắn ngủi: "Hy sinh trong khi làm nhiệm vụ chiến đấu tại mặt trận phía Nam".

Không địa điểm cụ thể, không thông tin phần mộ, không một dấu vết hay kỷ vật nào khác được gửi về cho gia đình. Từ ngày ấy, cha mẹ bà Vĩ bắt đầu hành trình đi tìm con. Họ dò hỏi đồng đội cũ, tìm đến các nghĩa trang liệt sĩ, gửi thư tới nhiều cơ quan chức năng. Năm này qua năm khác, mọi thông tin vẫn bặt vô âm tín.

Người mẹ mất đi trong nỗi nhớ con. Người cha trước lúc nhắm mắt vẫn dặn các con: "Nếu còn điều kiện thì cố tìm em về". Lời dặn ấy trở thành tâm nguyện của cả gia đình bà Vĩ. Hơn nửa thế kỷ qua, gia đình bà Vĩ đã lặn lội từ trong Nam, ra ngoài Bắc, thậm chí sang tận nước bạn ở Campuchia với hy vọng mong manh tìm được người em trai Phạm Văn Xuân để đón về.

Bà Phạm Thị Vĩ bày tỏ: "Dù thời gian đã trôi qua hàng chục năm, gia đình tôi vẫn luôn hy vọng và khao khát được thắp một nén hương cho em trai để an lòng cha mẹ nơi chín suối. Chỉ mong có một ngày gia đình được biết chính xác nơi em nằm lại, để sự hy sinh ấy được gọi đúng tên và người thân có thể vẹn tròn tâm nguyện sau bao năm mòn mỏi chờ đợi".

Lực lượng chức năng thực hiện khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại các phần mộ chưa xác định thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Cư Jút, tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: TTXVN

Không riêng gia đình bà Vĩ, hàng chục ngàn gia đình trên cả nước đang mang chung một nỗi niềm. Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm kiếm liệt sĩ chưa bao giờ dừng lại. Nhiều thân nhân đã bước sang tuổi 70, 80, thậm chí hơn 90. Có người đã dành cả cuộc đời đi khắp các tỉnh thành, lần theo từng thông tin nhỏ nhất. Có người chỉ mong một lần được biết nơi người thân yên nghỉ. Có người không còn hy vọng đưa liệt sĩ về quê, chỉ mong trên bia mộ có thể khắc đúng tên.

Đó là khát vọng giản dị nhưng thiêng liêng. Đó cũng là động lực để "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được triển khai với quyết tâm cao nhất.

"Chìa khóa" ADN

ADN được xem là "chìa khóa" quan trọng nhất để giải quyết bài toán còn dang dở suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, phía sau mỗi kết quả giám định chính xác là một quá trình bền bỉ, đòi hỏi thời gian, sự phối hợp của nhiều lực lượng và trên hết là sự kiên trì của những gia đình vẫn chưa nguôi hy vọng.

Nhiều cán bộ trực tiếp tiếp nhận hồ sơ cho biết có những gia đình đã gửi thông tin từ nhiều năm trước và vẫn lặng lẽ chờ đợi. Không ít trường hợp thân nhân trực hệ của liệt sĩ đã qua đời, việc thu nhận mẫu ADN phải thực hiện từ thế hệ cháu, chắt, khiến quá trình đối sánh gien trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Mỗi mẫu sinh phẩm vì thế đều mang theo niềm hy vọng của cả một gia đình, đồng thời đặt ra yêu cầu rất cao về tính chính xác trong công tác giám định.

Từ ngày 25-6 đến ngày 1-7, Công an tỉnh Nghệ An phối hợp với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an) triển khai đợt cao điểm thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ trên địa bàn 130 xã, phường của tỉnh Nghệ An.

Đại tá Lương Thế Lộc, Trưởng Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Nghệ An, cho biết qua rà soát, lực lượng công an xác định có hơn 21.000 thân nhân liệt sĩ ở Nghệ An đủ điều kiện tham gia lấy mẫu ADN. Song song đó, công an cấp xã đã cập nhật thông tin thân nhân vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đồng thời cấp căn cước công dân đối với các trường hợp đủ điều kiện để bảo đảm dữ liệu được đồng bộ, chính xác, phục vụ hiệu quả cho quá trình đối sánh sau này.

Lực lượng công an địa phương còn thường xuyên đối chiếu biến động nhân khẩu, tình trạng cư trú nhằm bảo đảm không bỏ sót bất kỳ trường hợp nào. Theo thống kê ban đầu, từ khoảng 26.000 trường hợp thân nhân liệt sĩ theo dòng họ ngoại, sau nhiều lần sàng lọc và làm sạch dữ liệu, hiện còn hơn 21.000 trường hợp đủ điều kiện lấy mẫu ADN.

Để hoàn thành khối lượng công việc rất lớn trong thời gian ngắn, Công an tỉnh Nghệ An đã huy động 372 cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ tại 7 điểm thu nhận mẫu trên toàn tỉnh, ở các phường Trường Vinh, phường Tân Mai và các xã Đại Đồng, Đô Lương, Diễn Châu, Tương Dương, Tam Hợp.

"Chúng tôi nhận thức đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Vì vậy, toàn lực lượng đều nêu cao tinh thần trách nhiệm, quyết tâm hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao" - đại tá Lương Thế Lộc nhấn mạnh.

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 22-6

NGUYỄN THỊ BÍCH HUỆ