Mẹ vẫn đợi con về

Không biết chính xác ngày anh hy sinh, gia đình chọn 27.7 làm ngày giỗ vọng. Mỗi mùa tháng Bảy, người thân lại thắp hương tưởng nhớ chàng trai lên đường khi mới tròn 17 tuổi, rồi mãi mãi nằm lại chiến trường. Ngôi mộ gió được lập ở quê nhà để gia đình có nơi gửi niềm thương nhớ, còn phần mộ thực sự của liệt sĩ đến nay chưa được xác định.

Mẹ Lang xúc động trước bức chân dung phục dựng của liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ

Giấu mẹ lên đường

Mẹ Ngô Thị Lang là thân nhân của hai liệt sĩ, một thương binh. Chồng và con trai Mẹ lần lượt hy sinh trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Chồng Mẹ, liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi, sinh năm 1918, quê Hội An. Trong những năm thực dân Pháp đánh phá quê hương, gia đình chuyển vào xã Bình Dương, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam sinh sống và tham gia hoạt động cách mạng.

Căn nhà của gia đình khi ấy trở thành nơi nuôi giấu cán bộ. Dưới khu bếp có một hầm bí mật để mọi người trú ẩn mỗi khi địch càn quét. Lấy việc buôn bán, thường xuyên đi lại giữa Thăng Bình và Hội An làm vỏ bọc, Mẹ Lang tiếp tế lương thực, thuốc men cho bộ đội. Nhiều lần bị địch nghi ngờ, tra tấn, Mẹ vẫn kiên quyết không khai báo.

Năm 1950, ông Huỳnh Kinh Nhi hy sinh. Mẹ Lang một mình gồng gánh nuôi ba con nhỏ, vừa làm lụng, vừa tiếp tục hoạt động cách mạng. Liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ, sinh năm 1946, là người con trai thứ của Mẹ. Trong ký ức của người mẹ già, anh là chàng trai hiền lành, có làn da trắng và đôi mắt đen tròn. Khi còn nhỏ, Thợ vừa chăm lo việc học, vừa phụ Mẹ việc đồng áng.

Năm 17 tuổi, anh giấu Mẹ viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Chỉ đến khi đơn vị báo tin, Mẹ biết thì con đã lặng lẽ lên đường. “Tôi sợ mất con lắm chứ, nhưng giữ con lại thì mất nước. Nó đã quyết đi, tôi cũng không ngăn được…”, Mẹ Lang nhớ lại.

Từ ngày Thợ nhập ngũ, tin tức về anh gần như bặt vô âm tín. Mẹ từng hình dung ngày đất nước hòa bình, con sẽ trở về, lại ngồi bên mâm cơm gia đình, rồi lấy vợ để Mẹ có thêm cháu bế bồng. Nhưng ngày đoàn tụ ấy không bao giờ đến. Năm 1965, Huỳnh Quang Thợ hy sinh tại chiến trường Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cũ, khi mới 19 tuổi. “Hồi đó loạn lạc, biết tìm con nơi mô. Nghe tin con mất, tôi đau đớn quá, nhưng vẫn phải cố kìm nén để tiếp tục hoạt động cách mạng”, Mẹ kể.

Sau ngày đất nước hòa bình, hài cốt liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi được tìm thấy và đưa về quê hương an táng. Riêng người con trai của Mẹ vẫn nằm lại đâu đó trên vùng đất Núi Thành.

Hy vọng từđối chiếu ADN

Suốt nhiều năm, ông Huỳnh Quang Thuyền, sinh năm 1948, thương binh hạng 3/4, em trai liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ, cùng người thân lần theo những thông tin ít ỏi về nơi an táng anh trai. Từ các nguồn tin thu thập được, gia đình cho rằng liệt sĩ có thể đang yên nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Tam Nghĩa, xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa thể xác định phần mộ cụ thể. “Nghĩa trang có nhiều phần mộ chưa đầy đủ thông tin, trong khi gia đình thiếu hồ sơ và những dữ liệu cần thiết để đối chiếu”, ông Thuyền chia sẻ.

Mỗi lần đến đây, Mẹ Lang lại chậm rãi đi giữa những hàng bia. Gặp phần mộ nào chưa xác định được danh tính, Mẹ đều dừng lại thắp hương, khấn tên con. “Mẹ tôi đi qua từng hàng mộ, gọi anh. Mẹ cứ mong trong số những phần mộ ấy có con mình. Đi được một lúc, Mẹ lại khóc…”, ông Thuyền nghẹn giọng.

Năm 2024, Mẹ Lang được lấy mẫu ADN để chờ đối chiếu với dữ liệu hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Hy vọng của gia đình được nối dài khi “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin” được triển khai.

Giữa tháng Bảy vừa qua, Mẹ được trao bức chân dung phục dựng của liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ. Trước đó, gia đình không còn bất kỳ tấm ảnh nào của liệt sĩ; trên bàn thờ chỉ có Bằng “Tổ quốc ghi công”. Mẹ đưa bức ảnh lại gần, lặng nhìn gương chàng trai có làn da trắng, đôi mắt đen tròn rồi nghẹn ngào: “Thằng Thợ đây rồi! Con trai mẹ còn sống năm nay đã 80 tuổi…”.

Bức chân dung là niềm an ủi muộn màng, giúp Mẹ được nhìn lại gương mặt người con trai đã xa mình hơn 60 năm. Song điều Mẹ mong mỏi nhất vẫn là có đủ căn cứ xác định chính xác phần mộ của anh.

Bà Nguyễn Thị Hoa Phượng, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hội An Tây cho biết, Mẹ Ngô Thị Lang là niềm tự hào của địa phương. Dù đã 105 tuổi, Mẹ vẫn minh mẫn và thường xuyên tham dự các hoạt động tri ân, gặp mặt người có công. Vào các dịp lễ, Tết, cấp ủy, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể địa phương đều đến thăm hỏi, động viên Mẹ. Theo bà Phượng, cuộc đời Mẹ Lang là tấm gương về lòng yêu nước, sự hy sinh và tinh thần kiên cường để thế hệ trẻ noi theo.

Đã bước qua tuổi bách niên, tâm nguyện lớn nhất của Mẹ Lang là sớm tìm được phần mộ người con trai, đưa anh về an táng tại quê nhà, bên người cha đã khuất. “Gia đình vẫn hy vọng việc đối chiếu ADN sẽ giúp tìm thêm manh mối về phần mộ anh Thợ. Chúng tôi chỉ mong tìm được anh khi Mẹ còn sống, đưa anh về an táng tại quê nhà, để Mẹ được an lòng”, ông Thuyền chia sẻ.

ĐỨC HOÀNG