Tiếp nối hành trình đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình

Trả lại tên cho liệt sĩ từ chứng cứ ADN

Trong không gian trang nghiêm của chương trình cầu truyền hình trực tiếp “Sao sáng dẫn đường” tối 26-7, nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026), tại điểm cầu Đài tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ trên đường Bắc Sơn (Hà Nội), khán giả đã lặng đi khi chứng kiến nội dung công bố kết quả giám định ADN đối với thân nhân của 7 liệt sĩ.

Trong đó, câu chuyện của gia đình liệt sĩ Lê Bá Loan khiến nhiều người cảm động. Liệt sĩ Lê Bá Loan hy sinh tại mặt trận biên giới phía Bắc vào năm 1979. Trên hàng ghế khán giả, người mẹ 95 tuổi của liệt sĩ lặng lẽ chờ đợi. Dù tuổi cao, sức khỏe yếu và vừa trải qua quãng đường dài từ Thái Nguyên về Hà Nội trong tình trạng say xe, cụ vẫn quyết tâm có mặt tại chương trình để trực tiếp đón nhận thông tin về người con trai của mình đã nằm lại chiến trường.

Ông Lê Bá Xuân (em trai liệt sĩ Lê Bá Loan) cho biết, hành trình xác định danh tính người anh đã diễn ra nhiều năm, chất chứa biết bao trăn trở. Sau khi nhận giấy báo tử, gia đình ông vẫn đều đặn đến Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh (Cao Bằng) thắp hương theo thông tin trong hồ sơ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao chứng nhận giám định ADN hồ sơ xác lập danh tính liệt sĩ tới thân nhân của các liệt sĩ trong khuôn khổ chương trình cầu truyền hình "Sao sáng dẫn đường". Ảnh: Viết Thành

Sau đó gia đình lại phát hiện tại một nghĩa trang khác của tỉnh Cao Bằng cũng có một ngôi mộ mang tên Lê Bá Loan với nhiều thông tin tương đồng. Hai ngôi mộ cùng mang một tên người liệt sĩ khiến gia đình không biết đâu mới là nơi người thân yên nghỉ, nỗi day dứt ấy cứ kéo dài qua từng năm tháng.

Để làm rõ sự việc, các cơ quan chức năng đã lấy mẫu sinh phẩm của thân nhân, đối chiếu ADN với hài cốt liệt sĩ. Kết quả được công bố tại chương trình xác nhận hài cốt an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh chính là liệt sĩ Lê Bá Loan. Sau nhiều năm kiếm tìm, gia đình cuối cùng cũng nhận được câu trả lời bằng chứng cứ khoa học.

Không chỉ nghĩ đến gia đình mình, ông Lê Bá Xuân còn mong các cơ quan chức năng tiếp tục xác minh ngôi mộ còn lại cũng mang tên Lê Bá Loan. Ông Lê Bá Xuân bày tỏ: “Tôi mong Đảng, Nhà nước và các cấp, các ngành xác định lại danh tính liệt sĩ trong ngôi mộ đó, để một gia đình nào đó cũng sẽ nhận được thông tin tốt đẹp như gia đình tôi”.

Lời chia sẻ mộc mạc ấy đã thực sự chạm đến trái tim, đồng thời phản ánh những khó khăn trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sau chiến tranh. Theo đó, ngay sau ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước, Đảng, Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm, có nhiều chủ trương, chính sách bảo đảm cho việc cất bốc, quy tập mộ liệt sĩ. Qua hơn 50 năm thực hiện nhiệm vụ đã có hơn 1 triệu hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập và an táng trang trọng tại các nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước.

Thế nhưng, số lượng hài cốt liệt sĩ cần tiếp tục tìm kiếm, quy tập vẫn còn khoảng hơn 175.000. Cùng với đó là gần 300.000 mộ liệt sĩ đang an táng trong các nghĩa trang chưa xác định được thông tin. Trên khắp cả nước, hàng trăm nghìn gia đình vẫn đau đáu nỗi niềm tìm lại danh tính người thân đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã trao kết quả xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thông qua giám định ADN cho 7 gia đình thân nhân liệt sĩ. Ảnh: Viết Thành

Trước sự khắc nghiệt của thời gian khi nhân chứng ngày càng ít, nhiều dấu tích, địa hình chiến trường cũ bị xóa mờ và thay đổi, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai như một lời hiệu triệu, một mệnh lệnh từ trái tim, chạy đua với thời gian để đưa nhiều nhất, nhanh nhất các anh hùng liệt sĩ trở về.

Hành trình tri ân vẫn đang được tiếp nối

Nội dung xuyên suốt của chương trình cầu truyền hình “Sao sáng dẫn đường” diễn ra tối 26/7 là hành trình “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”; đồng thời xây dựng như một dòng chảy cảm xúc xuyên suốt, kết nối quá khứ với hiện tại bằng âm nhạc, những kỷ vật và đặc biệt là những câu chuyện có thật, những cuộc “gặp gỡ”, “đoàn tụ” sau hàng chục năm ngay trên sân khấu.

Tại điểm cầu Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9 (Quảng Trị), câu chuyện tìm tên cho liệt sĩ Hoàng Trọng Huynh sau 55 năm cũng khiến mọi người rưng rưng. Từ những thông tin ít ỏi còn lưu lại, gia đình nhiều năm hương khói cho một ngôi mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Cam Lộ vì tin rằng đó là nơi an nghỉ của người thân. Trên bia mộ chỉ còn dòng thông tin về quê quán: “Vạn Ninh, Quảng Ninh, Quảng Bình”.

Theo giấy báo tử, liệt sĩ Hoàng Trọng Huynh thuộc Đại đội 7, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 3, Sư đoàn 304, hy sinh ngày 15-6-1971. Thông tin từ Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị cho biết, bằng phương pháp thực chứng, cơ quan chức năng đã sàng lọc toàn bộ 137 hồ sơ liệt sĩ có quê tại xã Vạn Ninh cũ. Kết quả cho thấy chỉ có một trường hợp duy nhất có họ tên phù hợp với những ký tự còn sót lại trên bia mộ (chữ H và chữ O), đó là liệt sĩ Hoàng Trọng Huynh.

Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa đủ căn cứ để khẳng định ngôi mộ là của liệt sĩ. Mẫu ADN sau hơn nửa thế kỷ không còn đủ điều kiện giám định. Bên cạnh đó, theo lời kể của đồng đội, liệt sĩ hy sinh tại Cao điểm 826, trong khi phần mộ được xác định ở Trạm phẫu Cam Thành, cách nơi hy sinh hàng chục ki-lô-mét. Hành trình tìm lời giải cho câu chuyện ấy vẫn đang được tiếp tục.

Tại điểm cầu Nhà bia tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ xã Thanh Thủy (Tuyên Quang), câu chuyện của gia đình liệt sĩ Hoàng Văn Địch đã cho thấy hành trình tìm kiếm chưa bao giờ dừng lại khi vẫn còn những gia đình khắc khoải chờ tin người thân.

Bà Hoàng Thị Nhớ (con gái liệt sĩ Hoàng Văn Địch) kể rằng mình là bé gái đầu tiên của đại gia đình nên được cha hết mực yêu thương. Trước ngày lên đường nhập ngũ, cha đã đặt tên con gái là “Nhớ” như một lời gửi gắm tình cảm.

“Từ nhỏ đến lớn, anh em tôi chưa từng được gọi “bố ơi”. Bố hy sinh khi chúng tôi còn quá nhỏ”, bà Nhớ nghẹn ngào chia sẻ.

Nỗi khát khao được biết cha nằm ở đâu luôn thôi thúc cả gia đình đi tìm suốt nhiều năm. Do đó, hơn nửa cuộc đời, bà Nhớ cùng các anh em lặn lội khắp nhiều địa phương miền Trung như: Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng...; tìm kiếm qua các hội nhóm trên mạng xã hội và lần theo mọi manh mối, dù nhỏ nhất, nhưng vẫn chưa có kết quả.

Điều đặc biệt là trong quá trình đi tìm cha, bà Nhớ đã hỗ trợ bốn gia đình liệt sĩ khác xác định được nơi an nghỉ của người thân. Với bà Nhớ, mong muốn lớn nhất vẫn là đưa hài cốt cha trở về với gia đình, quê hương, thực hiện tâm nguyện mà người mẹ quá cố luôn đau đáu trước khi qua đời.

Trao ảnh liệt sĩ được phục chế cho các Mẹ Việt Nam Anh hùng. Ảnh: Viết Thành

Bước ngoặt của hành trình tìm kiếm đến từ sự phối hợp giữa Cục Chính sách - Xã hội (Tổng cục Chính trị) và Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Qua quá trình tra cứu, các đơn vị đã tiếp cận được một bộ hồ sơ đặc biệt. Bộ hồ sơ được lưu giữ trong hàng triệu trang tài liệu của Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), chụp lại những lá thư, nhật ký và nhiều giấy tờ của chiến sĩ được thu giữ trên chiến trường.

Hồ sơ bao gồm chứng minh quân nhân ghi nguyên quán xã Năng Khả, huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang; quyết định cử ra Bắc học; giấy gọi nhập ngũ cùng nhật ký ghi chép quá trình hành quân của liệt sĩ. Đặc biệt, trên quyết định cử ra Bắc học vẫn còn những vết loang được cho là máu của liệt sĩ. Và tất cả thông tin trên bộ hồ sơ mang tên liệt sĩ Hoàng Văn Địch.

Trong giây phút những người con của liệt sĩ Hoàng Văn Địch xúc động bước lên sân khấu nhận lại bộ hồ sơ vô giá mà gia đình mong ngóng suốt nhiều năm, nhiều khán giả không cầm được nước mắt. Không chỉ trao lại những kỷ vật, bộ hồ sơ còn cung cấp căn cứ quan trọng giúp khoanh vùng nơi an táng liệt sĩ tại khu vực Nhuận Đức, Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh ngày nay.

Từng câu chuyện trên là một lát cắt của hành trình tri ân vẫn đang được tiếp nối, với khát vọng đưa những người đã ngã xuống trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình. Đó cũng là niềm hy vọng được thắp lên đối với hàng nghìn gia đình vẫn chưa biết nơi người thân yên nghỉ.

Mỗi Anh hùng liệt sĩ được ví như một vì sao sáng, soi đường cho “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Với quyết tâm lớn, chiến dịch đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành lấy mẫu đối với khoảng 230.000 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; xây dựng và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ...

Phương Ngân