Luật Thủ đô (sửa đổi): Định vị vai trò dẫn dắt phát triển của Thủ đô

Từ việc trao quyền mạnh mẽ, hoàn thiện thể chế đến định hình không gian phát triển và mô hình quản trị hiện đại, Hà Nội đang có đầy đủ điều kiện để bứt phá, lan tỏa và khẳng định vị thế đầu tàu của cả nước.

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được kỳ vọng sẽ làm thay đổi cả diện mạo và chất lượng cuộc sống ở Thủ đô. Ảnh: Phạm Hùng

Trao quyền mạnh, nâng tầm quản trị

Hà Nội đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử với những cơ sở pháp lý chưa từng có. Việc Quốc hội thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), cùng với Nghị quyết số 02-NQ/TW củ,a Bộ Chính trị đã mở ra một giai đoạn phát triển mới, trong đó Thủ đô không chỉ thực hiện chức năng quản lý, mà còn đóng vai trò kiến tạo phát triển.

Điểm nhấn lớn nhất của Luật Thủ đô (sửa đổi) là tư duy trao quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố theo tinh thần “Hà Nội quyết – Hà Nội làm – Hà Nội chịu trách nhiệm”. Theo đó, 199 nhóm thẩm quyền được phân cấp không chỉ là sự phân quyền đơn thuần, mà là chuyển từ cách tiếp cận thụ động sang chủ động thiết kế chính sách. Chính quyền thành phố, các sở, ngành sẽ phải chủ động xây dựng phương thức quản lý, điều hành phù hợp với thực tiễn, thay vì chỉ thực hiện theo khuôn mẫu sẵn có.

Hai khách mời tham gia chương trình thời sự tại trường quay S1 của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Ảnh: Viết Thành

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công nhận định, đây là một định vị “rất đúng và trúng” trong bối cảnh phát triển hiện nay. Một thủ đô hiện đại không chỉ là nơi quản lý sự phát triển, mà phải là nơi sản sinh ý tưởng mới, thử nghiệm cơ chế mới, xây dựng mô hình quản trị tiên tiến và tạo ra những bài học thể chế có sức lan tỏa cho cả nước.

Tuy nhiên, đi cùng với trao quyền là yêu cầu kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Yêu cầu đặt ra rất rõ là phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để nhưng phải rõ trách nhiệm, giải trình rõ ràng hơn. Cơ chế kiểm soát quyền lực phải chặt chẽ. Giao quyền nhưng phải có cơ chế kiểm soát, cần xác định cụ thể phạm vi phân quyền, đảm bảo "6 rõ". Đồng thời, phân quyền phải đi đôi năng lực thực thi và nguồn lực tương ứng.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cũng cho rằng, kiểm soát quyền lực phải gắn với trách nhiệm giải trình và năng lực thực thi. Hà Nội muốn dẫn dắt sự phát triển thì không chỉ cần tăng trưởng nhanh, mà còn phải nâng cao hiệu quả quản trị, tính minh bạch, chất lượng dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Ở góc độ thực tiễn, luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hà Nội nêu quan điểm: Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ mang lại “đặc quyền”, mà đi kèm với đó là trách nhiệm rất lớn. Ba trụ cột quan trọng được xác định gồm: Thẩm quyền kiến tạo phát triển, nguồn lực tài chính và phát huy giá trị văn hóa. Trong đó, cơ chế tài chính mới cho phép Hà Nội giữ lại phần tăng thu ngân sách, phát hành trái phiếu, tạo nguồn lực đầu tư hạ tầng, kết nối vùng và giảm áp lực nội đô.

Một điểm đột phá khác là việc chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị đô thị. Hà Nội không chỉ điều hành, mà phải thiết kế, thử nghiệm và dẫn dắt các mô hình phát triển mới, đặc biệt trong các lĩnh vực như chuyển đổi số, kinh tế số, đổi mới sáng tạo.

Quy hoạch dẫn dắt, phát triển bền vững

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn 100 năm được xây dựng bài bản, tích hợp đa ngành, liên kết vùng, tạo ra cấu trúc phát triển dài hạn.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hà Nội nhấn mạnh là tái cấu trúc đô thị. Thực trạng ùn tắc, ô nhiễm, ngập úng nếu không được giải quyết sẽ là rào cản lớn khiến Hà Nội khó đạt được vị thế xứng tầm. Do đó, quy hoạch phải đi trước một bước, rà soát từng khâu, từng bước để tổ chức lại không gian đô thị một cách khoa học, hiệu quả.

Luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hà Nội trao đổi tại chương trình. Ảnh: Viết Thành

Bên cạnh đó, phát triển kinh tế vẫn là trụ cột xuyên suốt. Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù như thử nghiệm có kiểm soát, tạo điều kiện cho những người “dám nghĩ, dám làm”. Các lĩnh vực như công nghệ cao, logistics, y tế, giáo dục chất lượng cao, khu công nghệ cao Hòa Lạc… được xác định là trọng tâm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh, một thủ đô mạnh không chỉ được đo bằng tăng trưởng kinh tế, mà còn bằng chất lượng con người, chất lượng môi trường sống và mức độ hạnh phúc của người dân. Hà Nội cần phát triển nhanh nhưng phải bền vững, hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc văn hóa.

Đối với cấp cơ sở, những định hướng lớn này đang dần được cụ thể hóa. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Thạch Thất Nguyễn Đăng Quân cho biết, địa phương xác định rõ trách nhiệm trong việc đưa các chủ trương lớn vào thực tiễn, từ công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức đến xây dựng chương trình hành động cụ thể.

Trưởng phòng Kinh tế xã Thạch Thất Nguyễn Tuấn Chinh chia sẻ. Ảnh: PV

Trong khi đó, Trưởng phòng Kinh tế xã Thạch Thất Nguyễn Tuấn Chinh phấn khởi cho rằng, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã tháo gỡ nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là về thủ tục hành chính. Việc đẩy mạnh nền tảng số, liên thông thủ tục, thuê chuyên gia và áp dụng các công cụ đánh giá công việc sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Ở góc độ người dân, Bí thư Chi bộ thôn Làng Kim 1, Đảng bộ xã Thạch Thất Cấn Thị Vân bày tỏ sự đồng thuận với các chính sách về an sinh xã hội, y tế số, khám, chữa bệnh từ xa… Những chính sách này không chỉ mang tính chiến lược, mà còn tác động trực tiếp, thiết thực đến đời sống người dân.

Một trong những vấn đề then chốt được đặt ra là tổ chức thực thi. Theo các chuyên gia, một đạo luật dù đúng và trúng đến đâu nhưng nếu không được triển khai đồng bộ thì khó tạo ra chuyển biến thực chất. Giá trị cuối cùng của luật phải được đo bằng sự thay đổi mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được.

Ba nhóm giải pháp đột phá được đề xuất gồm: Xây dựng kế hoạch triển khai rõ ràng; tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, bộ máy, nhân lực; tăng cường kiểm tra, giám sát. Đặc biệt, trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp với khối lượng nhiệm vụ lớn, việc sắp xếp bộ máy, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ là yêu cầu cấp thiết.

Sông Hồng đoạn chảy qua Hà Nội nằm trong quy hoạch trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Ảnh Phạm Hùng

Sự đồng bộ giữa Nghị quyết số 02-NQ/TW, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Quy hoạch Thủ đô tạo thành “thế kiềng ba chân” vững chắc: Nghị quyết định hướng tầm nhìn, Luật tạo cơ chế thực thi, còn Quy hoạch tổ chức không gian phát triển. Đây chính là nền tảng để Hà Nội chuyển từ phát triển chiều rộng sang chiều sâu, từ lợi thế vị trí sang lợi thế thể chế và tri thức.

Với nền tảng đó, Hà Nội có cơ hội bứt phá mạnh mẽ trong các lĩnh vực văn hóa, khoa học công nghệ, y tế, giáo dục, du lịch…, đồng thời giải quyết các điểm nghẽn tồn tại lâu nay. Quan trọng hơn, Thủ đô sẽ tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm, lan tỏa phát triển tới vùng và cả nước.

Hiền Chi