Quốc hội thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi): Trao 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội tăng tự chủ cho Hà Nội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều ngày 23/4/2026, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các đại biểu Quốc hội đã tiến hành biểu quyết thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi).

Có 492 đại biểu tham gia biểu quyết, tương ứng 98,40% tổng số đại biểu Quốc hội; trong đó, 488 đại biểu tán thành, chiếm 97,60%, 2 đại biểu không tán thành (0,40%) và 2 đại biểu không biểu quyết (0,40%). Với kết quả này, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã chính thức được Quốc hội thông qua.

Với 97,60% đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi).

Luật Thủ đô (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026, trừ một số nội dung sẽ có hiệu lực thi hành ngay sau khi được thông qua.

Theo đó, Luật gồm 9 chương, 36 điều, chỉnh lý 26/36 điều, đồng thời, giao chính quyền Thành phố 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, toàn diện để Thành phố phát huy tối đa tiềm năng, vị thế và tính chủ động, sáng tạo trong xây dựng, phát triển Thủ đô theo phương châm: Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thí điểm cơ chế, chính sách, kiểm soát quyền lực, quy định của luật theo hướng khẳng định vai trò chủ động của chính quyền Thủ đô trong thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm chính sách.

Đồng thời, bổ sung quy định nhằm bảo đảm chặt chẽ như: Không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, làm rõ quyền ban hành văn bản của Chủ tịch UBND, bổ sung yêu cầu về xác định cơ chế kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình khi ban hành văn bản và trách nhiệm đánh giá hiệu quả văn bản sau khi ban hành, tổng kết thực tiễn… Bên cạnh đó, giới hạn thời gian thí điểm chính sách mới không quá 5 năm và cơ chế tạm dừng khi phát sinh rủi ro vượt quá mức độ đã được dự báo.

Các đại biểu Đoàn ĐBQH Hà Nội tham dự Phiên họp chiều 23/4

Về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô, các quy định về cơ chế, chính sách đặc thù được rà soát, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, khả thi, bảo đảm kiểm soát và phù hợp thực tiễn, tập trung vào: Làm rõ thẩm quyền của chính quyền Thành phố trong quy hoạch, quản lý không gian phát triển và yêu cầu phối hợp với các Bộ liên quan để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, nhất là đối với không gian tầm cao; trao quyền cho HĐND Thành phố quyết định chính sách, tiêu chí cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm xử lý vấn đề mật độ dân cư, môi trường và phát triển đô thị.

Luật cũng kế thừa Luật Thủ đô năm 2024, giữ quy định cụ thể về các trường hợp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trong bảo đảm an ninh, trật tự; chỉnh lý quy định cho phép UBND Thành phố được bổ sung chương trình giáo dục địa phương mà không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia; hoàn thiện chính sách đặc thù trong lĩnh vực y tế theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc tham gia hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.

Dự thảo trao quyền cho HĐND thành phố quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng trên cơ sở được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các bộ, ngành có liên quan, quyết định gia hạn thời gian không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện về khởi công xây dựng công trình đối với các dự án thực hiện theo Nghị quyết số 258 của Quốc hội.

Về quản lý tài chính, ngân sách, ưu đãi thuế, dự luật được chỉnh lý theo hướng kế thừa quy định hiện hành, không ban hành chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật chung, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.

Liên quan tới “vùng thủ đô”, liên kết vùng, dự chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò trung tâm, dẫn dắt của Thủ đô; tạo cơ chế để các địa phương chủ động tham gia liên kết, được áp dụng quy định của Luật Thủ đô khi thực hiện dự án chung; cho phép sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư liên vùng nhằm giải quyết các vấn đề hạ tầng, môi trường, dịch vụ thiết yếu phục vụ lợi ích chung.

Đáng lưu ý, dự thảo luật quy định rõ nguyên tắc loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại. Đây không phải điều kiện duy nhất mà đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Phan Nho