Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt: Thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Toàn cảnh phiên họp - Nguồn: Quốc hội

Phát biểu mở đầu Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cho biết, tại Phiên thảo luận ở Tổ về dự án Luật, đã có 73 lượt ý kiến phát biểu. Qua tổng hợp, các ý kiến đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Ngay sau phiên thảo luận tại Tổ, Bộ Quốc phòng đã tổ chức nghiên cứu nghiêm túc và có Báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình ý kiến thảo luận tại Tổ, gửi đến các vị đại biểu Quốc hội.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, trên cơ sở Báo cáo tổng hợp ý kiến Đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ và những nội dung gợi ý thảo luận được nêu trong Báo cáo thẩm tra, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu Quốc hội tiếp tục thảo luận, trong đó tập trung vào các nhóm vấn đề như: nguyên tắc áp dụng pháp luật và các hành vi bị nghiêm cấm; quản lý rủi ro quốc gia trong phòng chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tiêu chí đánh giá rủi ro; các biện pháp ngăn chặn và phản ứng khẩn cấp; chương trình tuân thủ nội bộ của các tổ chức, doanh nghiệp và kiểm soát tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; quản lý nhà nước trong phòng chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh phát biểu tại Phiên thảo luận - Nguồn: Quốc hội

Thiết lập cơ chế để doanh nghiệp tự nhận diện, tự kiểm soát và phòng ngừa rủi ro

Đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận, đại biểu Bế Xuân Trường - Đoàn ĐBQH Cao Bằng nhấn mạnh, việc xây dựng và ban hành luật sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, có ý nghĩa chính trị hết sức sâu sắc, không chỉ đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong tình hình mới, đó là bảo vệ hòa bình, giữ vững ổn định chính trị, tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để đất nước phát triển nhanh, bền vững, mà còn khẳng định sự cam kết của Việt Nam trong thực hiện các điều ước quốc tế. Qua quá trình tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện, dự thảo luật bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất cao trong hệ thống pháp luật, đặc biệt là tính khả thi và hiệu quả khi luật được ban hành.

Đại biểu tham gia phiên thảo luận - Nguồn: Quốc hội

Góp ý cụ thể cho dự án Luật, đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, trên thực tế, nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng, mà có thể ẩn trong các hoạt động hoàn toàn hợp pháp như: mua bán hàng hóa, thanh toán, môi giới, chuyển giao công nghệ hay các dịch vụ kỹ thuật. Trong khi đó, cơ quan nhà nước không thể kiểm tra tất cả các giao dịch. Chính doanh nghiệp là chủ thể tiếp xúc đầu tiên với khách hàng, đối tác, hàng hóa công nghệ và mục đích sử dụng. Vì vậy, cần thiết thiết lập cơ chế để doanh nghiệp tự nhận diện, tự kiểm soát và phòng ngừa rủi ro ngay từ bên trong.

Điều 18 của dự thảo luật xác định chương trình tuân thủ nội bộ là hệ thống chính sách, quy trình, phân công trách nhiệm, nguồn lực, công cụ và biện pháp kiểm soát phù hợp với quy mô, lĩnh vực hoạt động và rủi ro. “Cách thiết kế này là phù hợp vì không áp đặt một mô hình tổ chức cứng, mà xác định các thành tố cần thiết để mỗi doanh nghiệp lựa chọn phương thức thực hiện phù hợp với hoạt động và năng lực quản trị của mình”, đại biểu nêu quan điểm.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm hơn đến cơ chế hỗ trợ. Có thể xây dựng các biểu mẫu đơn giản, công cụ tra cứu điện tử, tài liệu hướng dẫn và tổ chức tập huấn, không nên đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải thuê tư vấn, mua phần mềm hay thuê tổ chức bên ngoài chứng nhận mới được coi là đáp ứng yêu cầu.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng  phát biểu - Nguồn: Quốc hội

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng lại cho rằng, có những hàng hóa, thiết bị, phần mềm hoặc công nghệ bản thân hoàn toàn hợp pháp và được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu, sản xuất, y tế, công nghiệp, nhưng trong những điều kiện nhất định lại có thể trở thành đối tượng bị lợi dụng. Vì vậy, một doanh nghiệp hay cơ sở nghiên cứu nhiều khi không thiếu ý thức tuân thủ mà không đủ khả năng tự xác định chính xác ranh giới pháp lý của một giao dịch hoặc một công nghệ cụ thể. Vì vậy, đại biểu cho rằng, cần thiết kế cơ chế hỗ trợ tuân thủ theo hướng phòng ngừa vi phạm, chứ không chỉ phát hiện và xử lý vi phạm.

Góp ý về nguyên tắc kiểm soát và phạm vi lưỡng dụng, đại biểu Lý Anh Thư, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang cho rằng, nhiều vật liệu, thiết bị, công nghệ có tính lưỡng dụng, vừa phục vụ sản xuất y tế, nông nghiệp, năng lượng, nghiên cứu khoa học, vừa có thể bị lợi dụng cho mục đích nguy hiểm. Vì vậy, đại biểu đồng tình với cách tiếp cận kiểm soát dựa trên rủi ro, đồng thời đề nghị quy định rõ biện pháp kiểm soát chỉ được áp dụng khi có căn cứ, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng đối tượng cần thiết và tương xứng với mức độ rủi ro. Đồng thời cần phân định cụ thể với quản lý nhà nước theo pháp luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực hạt nhân, hóa chất, sinh học, xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, hải quan, ngân hàng và chuyển giao công nghệ. Không đặt thêm giấy phép, chế độ báo cáo, kiểm tra trùng lặp làm phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết.

Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt không cản trở sáng tạo hợp pháp

Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu - Nguồn: Quốc hội

Thay mặt Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã dành thời gian nghiên cứu kỹ hồ sơ dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, sâu sắc, trách nhiệm tại tổ và hội trường.

Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho biết, qua thảo luận tại tổ và hội trường, các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ một số nội dung cốt lõi của dự án Luật, trong đó tập trung vào: giải thích từ ngữ, khái niệm, phạm vi điều chỉnh, biện pháp quản lý, kiểm soát, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, trách nhiệm của cơ quan đầu mối quốc gia và các bộ, ngành có liên quan.

Trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ, Bộ Quốc phòng - cơ quan chủ trì soạn thảo - đã phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình, đồng thời rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo luật.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cũng cho biết, quá trình tiếp thu, chỉnh lý sẽ quán triệt nhất quán 3 yêu cầu:

Một là, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Hai là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp.

Ba là, quy định rõ ngay trong luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp, không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi của luật định.

Phát biểu kết luận Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội khẩn trương chỉ đạo tổng hợp ý kiến của các đại biểu Quốc hội để gửi đến các cơ quan nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật. Đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại và các Bộ, ngành có liên quan nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật; giải trình đầy đủ, thấu đáo ý kiến của các đại biểu tại Phiên thảo luận ở tổ và Phiên họp này; hoàn chỉnh dự thảo Luật và Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý để báo cáo xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội. 

Trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ chỉ đạo Bộ Quốc phòng phối hợp với Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn chỉnh dự thảo Luật. Đồng thời, hoàn thiện Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật bảo đảm chất lượng, với tinh thần tiếp thu đầy đủ, giải trình thuyết phục, tạo được sự đồng thuận cao, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Đợt 2 theo đúng Chương trình kỳ họp.

Nam Sơn