Đại biểu Quốc hội đề nghị cần phân biệt rõ 'dấu hiệu rủi ro' với 'căn cứ hạn chế quyền'

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Thẩm quyền càng mạnh, càng phải quy định rõ giới hạn

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu (Đoàn TP. Huế) dành phần lớn thời gian phát biểu để tập trung vào 5 nhóm vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để Luật vừa đủ mạnh trước những nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng, vừa đủ chính xác trong việc xác lập thẩm quyền và giới hạn can thiệp của Nhà nước.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Theo đó, cần làm rõ ranh giới giữa quản lý theo Danh mục và quản lý theo rủi ro (Điều 12, Điều 13 và Điều 15). Bà Sửu đề nghị phân biệt rõ đánh giá rủi ro là căn cứ của quản trị; còn Danh mục kiểm soát là căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý. Không phải cứ nhận diện có rủi ro thì nhất thiết phải đưa ngay vào Danh mục. Khi đưa một hàng hóa, công nghệ, phần mềm hoặc dịch vụ vào Danh mục, cần cân nhắc đồng thời mức độ rủi ro, khả năng bị lợi dụng, yêu cầu quản lý và tác động đến hoạt động nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

Bên cạnh đó, thẩm quyền càng mạnh, Luật càng phải quy định rõ giới hạn (khoản 3 đến khoản 7 Điều 17). Tuy đồng tình với các biện pháp ngăn chặn và phản ứng khẩn cấp tại khoản 3 Điều 17, gồm tạm dừng hoạt động, phong tỏa tiền, tài sản, nguồn lực tài chính, tài khoản; tạm giữ hàng hóa, tài liệu, phương tiện và yêu cầu cung cấp thông tin, bà Sửu đề nghị cân nhắc quy định rõ hơn ngay trong Luật cơ quan hoặc cấp có thẩm quyền đối với từng nhóm biện pháp, nhất là phong tỏa tài sản, tạm dừng hoạt động và những biện pháp tác động trực tiếp đến quyền tài sản, quyền kinh doanh.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Đồng thời, cần phân biệt “dấu hiệu rủi ro” với “căn cứ hạn chế quyền” (Điều 23, Điều 25 và Điều 26). “Tại Điều 23, tôi đồng tình với phương án để Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp nhận, xử lý thông tin giao dịch đáng ngờ và kịp thời chuyển giao, trao đổi với Cơ quan đầu mối quốc gia và cơ quan có thẩm quyền, thay vì yêu cầu đối tượng báo cáo cùng một thông tin đến nhiều đầu mối. Tuy nhiên, đề nghị rà soát quy định cho phép bổ sung dấu hiệu đáng ngờ theo từng thời kỳ và phân biệt hai cấp độ pháp lý: Dấu hiệu đáng ngờ là căn cứ để cảnh báo, theo dõi, xác minh; còn trì hoãn giao dịch, phong tỏa tài sản hoặc áp dụng biện pháp hạn chế quyền phải có căn cứ pháp lý ở ngưỡng cao hơn”, bà Sửu nói và cho rằng đây là ranh giới rất quan trọng. 

Cũng theo bà Sửu, nên nâng nguyên tắc “không yêu cầu cung cấp lại dữ liệu” thành nguyên tắc quản trị (khoản 3, khoản 4 Điều 29). Theo đó vị đại biểu là Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế đề nghị chỉnh theo hướng:” Cơ quan nhà nước không yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp lại thông tin, dữ liệu mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã thu thập, quản lý hoặc có thể khai thác, chia sẻ theo quy định của pháp luật”. Khác biệt ở đây là chuyển trách nhiệm từ người dân, doanh nghiệp sang cơ quan quản lý. Khi Nhà nước đã có dữ liệu thì kết nối dữ liệu là việc của Nhà nước, không nên để doanh nghiệp tiếp tục làm nhiệm vụ “vận chuyển hồ sơ” từ cơ quan này sang cơ quan khác. Đây là một nguyên tắc nhỏ nhưng thể hiện rất rõ chất lượng của quản trị hiện đại.

Xác định rõ hành vi tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Đại biểu Quốc hội Phạm Hùng Hưng (Đoàn Phú Thọ) cho rằng, trong dự thảo Luật đã nêu rõ hành vi tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. “Quy định bao quát việc cung cấp, huy động, chuyển giao, quản lý hoặc sử dụng tiền, tài sản, nguồn lực tài chính, dịch vụ tài chính, lợi ích kinh tế, tài sản số, tài sản mã hóa và các phương thức chuyển giao giá trị khác để thực hiện, hỗ trợ hoặc nhằm thực hiện cho hoạt động phổ biến, hoặc cho tổ chức, cá nhân bị chỉ định”, ông Hưng nói và cho rằng, cách quy định này vừa đáp ứng yêu cầu xử lý các phương thức mới phát sinh, vừa gắn với việc áp dụng đúng mục đích, căn cứ vào đối tượng cụ thể, hạn chế nguy cơ áp dụng tùy tiện.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Ông Hưng cũng đánh giá cao việc dự thảo Luật đã luật hóa các nội dung về danh sách tổ chức, cá nhân bị chỉ định; phong tỏa tiền, tài sản; trì hoãn hoặc từ chối giao dịch; ngăn chặn việc cung cấp tiền, tài sản, dịch vụ tài chính và lợi ích kinh tế cho đối tượng bị chỉ định. Đây là một trong những nội dung nền tảng để Việt Nam thực hiện tốt Khuyến nghị số 7 của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF) về trừng phạt tài chính đối với mục tiêu liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đại biểu Phạm Hùng Hưng phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật và giảm thiểu chi phí tuân thủ, ông Hưng đề nghị tiếp tục quán triệt nguyên tắc không hình thành cơ chế báo cáo, kiểm soát song song, trùng lặp với pháp luật về phòng, chống rửa tiền. Cơ chế tiếp nhận, xử lý và chia sẻ thông tin cần được tổ chức liên thông và đảm bảo thông tin được cung cấp một lần, khai thác nhiều mục đích, đúng thẩm quyền và được bảo vệ theo quy định của pháp luật. Theo đó, Bộ Quốc phòng với vai trò là cơ quan đầu mối quốc gia thực hiện chức năng tham mưu, điều phối, tổng hợp và báo cáo. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các cơ quan quản lý chuyên ngành và cơ quan thực thi trực tiếp áp dụng các biện pháp theo thẩm quyền.

Toàn cảnh phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cũng kiến nghị, không chỉ chống kiểm tra trùng lặp mà phải thiết kế cơ chế sử dụng chung kết quả (khoản 2, khoản 5 và khoản 6 Điều 33). Theo đó, đề nghị giao Chính phủ quy định cơ quan chủ trì, cơ chế phối hợp, chia sẻ và sử dụng kết quả kiểm tra, xử lý trường hợp giao thoa thẩm quyền và nguyên tắc không yêu cầu cung cấp lại hồ sơ đã có. “Một nội dung chỉ có một đầu mối kiểm tra; kết quả đã có phải được các cơ quan khác sử dụng, trừ khi xuất hiện căn cứ mới. Như vậy chúng ta mới thực sự chuyển từ nhiều cơ quan cùng quản lý sang quản lý nhà nước thống nhất”, bà Sửu nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang phát biểu giải trình tại phiên họp (Ảnh: Quang Vinh)

Bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự

Phát biểu giải trình tại phiên họp, Đại tướng Phan Văn Giang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nhấn mạnh, trên cơ sở ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ, Bộ Quốc phòng, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình, đồng thời rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo Luật. Những ý kiến tại hội trường hôm nay tiếp tục là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chặt chẽ, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng khẳng định, quá trình tiếp thu, chỉnh lý sẽ quán triệt nhất quán ba yêu cầu: Một là, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp. Hai là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp. Áp dụng chuyển đổi số trong các chương trình chung cả nước để kết nối các dữ liệu.

Ba là, quy định rõ ngay trong Luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp; không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi của Luật định.

Anh Vũ - Việt Thắng - Quang Vinh