Hoàn thiện pháp lý, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Đoàn chủ tọa tại phiên họp sáng 8/8

Đóng góp vào dự thảo Luật, 2 đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng là Dương Khắc Mai và Trịnh Tú Anh tập trung đề nghị làm rõ nhiều quy định, bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch, khả thi và thống nhất với pháp luật hiện hành.

Bảo đảm quy định rõ ràng, không chồng lấn pháp luật

Hội trường Diên Hồng sáng 8/8

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng khẳng định sự cần thiết ban hành Luật, đồng thời đề nghị trong quá trình hoàn thiện dự thảo cần tập trung vào các nhóm vấn đề mà cơ quan thẩm tra xác định là trọng tâm, gồm quản lý rủi ro và tiêu chí đánh giá rủi ro; biện pháp ngăn chặn, phản ứng khẩn cấp; kiểm soát tài trợ phổ biến; cảnh báo sớm; cơ chế quản lý nhà nước và phối hợp liên ngành.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu tại hội trường

Đại biểu Dương Khắc Mai cho biết: “Tôi thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các điều ước quốc tế và các nghĩa vụ quốc tế có liên quan mà Việt Nam thực hiện”.

Đối với Điều 2 về đối tượng áp dụng, đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc xử lý đối với hoạt động có yếu tố xuyên biên giới, nhất là chuyển giao phần mềm, dữ liệu kỹ thuật, dịch vụ kỹ thuật, giao dịch tài chính hoặc hoạt động trên không gian mạng có thể tác động đến Việt Nam.

Theo đại biểu, việc áp dụng đối với hành vi được thực hiện ngoài lãnh thổ cần căn cứ thẩm quyền tài phán, pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế có liên quan, tránh mở rộng cơ chế, chế tài ngoài lãnh thổ khi chưa có căn cứ pháp lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh điều hành phiên thảo luận

Về giải thích từ ngữ tại Điều 3, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị tiếp tục rà soát cụm từ “vũ khí khác có tính năng, tác dụng tương tự”. Theo đại biểu, đây là khái niệm có phạm vi rộng, có thể trở thành căn cứ áp dụng biện pháp hạn chế quyền, do đó cần có tiêu chí nhận diện, nguyên tắc xác định hoặc cơ chế xác định thẩm quyền rõ ràng để bảo đảm minh bạch và khả thi.

Liên quan nguyên tắc áp dụng pháp luật tại Điều 5, đại biểu đề nghị rà soát kỹ mối quan hệ giữa dự thảo Luật với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật Điều ước quốc tế và các luật chuyên ngành.

Việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và các nghĩa vụ quốc tế cũng cần được quy định theo hướng không tạo ra cách hiểu về thứ tự ưu tiên áp dụng pháp luật trái với các nguyên tắc chung của hệ thống pháp luật.

Đối với hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 7, đại biểu đề nghị đối chiếu chặt chẽ với Bộ luật Hình sự, pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, quản lý ngoại thương, hải quan, năng lượng nguyên tử, hóa chất, phòng, chống rửa tiền và các luật chuyên ngành nhằm tránh trùng lặp, mâu thuẫn hoặc hình thành cách hiểu khác nhau về cùng một hành vi. Đồng thời, cần phân định rõ các hoạt động nghiên cứu, sản xuất, quản lý, sử dụng hàng hóa, vật liệu, công nghệ lưỡng dụng được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoặc phục vụ mục đích hòa bình, hợp pháp với hành vi bị nghiêm cấm.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ quy định về “các biện pháp cần thiết khác” tại Điều 9. Theo đó, đây phải là những biện pháp được áp dụng khi đã có căn cứ, thẩm quyền và trình tự theo Luật hoặc pháp luật chuyên ngành, không được hiểu là căn cứ để cơ quan thực thi tự đặt ra biện pháp hạn chế quyền mới.

Các đại biểu tham dự

Một nội dung khác được đại biểu Dương Khắc Mai lưu ý là Danh mục kiểm soát tại Điều 12. Đại biểu đề nghị quy định rõ vị trí pháp lý của Danh mục kiểm soát theo hướng tích hợp, chuẩn hóa và dẫn chiếu các danh mục chuyên ngành hiện có; không hình thành thêm một hệ thống danh mục độc lập làm phát sinh điều kiện đầu tư, kinh doanh, giấy phép hoặc thủ tục hành chính trùng lặp.

Với việc kiểm soát người sử dụng cuối cùng và mục đích sử dụng cuối cùng tại Điều 16, đại biểu đề nghị chỉ yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp bổ sung, giải trình thông tin khi có căn cứ rủi ro cụ thể và thông tin, dữ liệu hiện có chưa đủ để đánh giá, xác minh. Cơ quan có thẩm quyền cần ưu tiên kế thừa các kết quả nhận biết khách hàng, xác định chủ sở hữu hưởng lợi, xác thực điện tử, định danh cá nhân, dữ liệu doanh nghiệp, hải quan và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, không yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có.

Đối với Điều 17 về biện pháp ngăn chặn và phản ứng khẩn cấp, đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa biện pháp khẩn cấp với các biện pháp theo pháp luật tố tụng hình sự, xử lý vi phạm hành chính, hải quan, phòng, chống rửa tiền và pháp luật chuyên ngành. Thời hạn không quá 24 giờ cần gắn với cơ chế chuyển tiếp rõ ràng khi hết thời hạn.

Đại biểu Dương Khắc Mai đồng thời đề nghị phân định nghĩa vụ nhận diện, cập nhật, xác minh, báo cáo và áp dụng biện pháp phòng ngừa theo từng nhóm đối tượng, mức độ rủi ro; tránh trùng lặp với pháp luật về phòng, chống rửa tiền và pháp luật chuyên ngành.

Đối với kiểm soát tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, cần rà soát theo hướng bao quát rủi ro từ tài sản số, tài sản mã hóa và các phương thức chuyển giao giá trị mới nhưng bảo đảm thống nhất với pháp luật hiện hành.

Về cơ quan đầu mối quốc gia, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo Luật không thành lập cơ quan mới mà giao Bộ Quốc phòng thực hiện chức năng Cơ quan đầu mối quốc gia. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ chế hoạt động, nguồn lực và chế độ báo cáo không làm phát sinh biên chế, tổ chức trung gian hoặc trùng lặp với cơ quan quản lý chuyên ngành.

Làm rõ khái niệm, mở rộng phạm vi kiểm soát phù hợp

Cùng tham gia góp ý dự thảo Luật, đại biểu Trịnh Tú Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật và đánh giá nhiều nội dung quan trọng đã được Ban soạn thảo chuẩn bị công phu.

Đại biểu tập trung vào một số vấn đề nhằm bảo đảm dự thảo Luật đồng bộ, chặt chẽ về kỹ thuật lập pháp và tương thích với pháp luật quốc tế. Đáng chú ý, tại Điều 3 về giải thích từ ngữ, đại biểu Trịnh Tú Anh đề nghị chỉnh sửa khái niệm “vũ khí hạt nhân”. Theo đại biểu, việc sử dụng cụm từ “không điều khiển” trong dự thảo là chưa chính xác, thuật ngữ khoa học được sử dụng rộng rãi là “không kiểm soát”.

Các đại biểu tham dự

Đại biểu phân tích, việc đặt cụm từ “không điều khiển” ngay sau “phản ứng tổng hợp hạt nhân” dễ dẫn đến cách hiểu rằng chỉ phản ứng tổng hợp hạt nhân là phản ứng không kiểm soát. Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa theo hướng: “Vũ khí hạt nhân là vũ khí sử dụng năng lượng giải phóng từ các phản ứng hạt nhân không kiểm soát (phản ứng phân hạch hạt nhân, phản ứng tổng hợp hạt nhân hoặc dạng phản ứng hạt nhân khác)...”.

Đối với khái niệm “vũ khí phóng xạ”, đại biểu cho rằng nếu chỉ dựa trên tiêu chí “làm nhiễm xạ” có thể dẫn đến nguy cơ chồng lấn với khái niệm vũ khí hạt nhân. Theo đại biểu, điểm khác biệt căn bản nằm ở cơ chế tạo ra tác động. Từ đó, đại biểu đề nghị xác định vũ khí phóng xạ là loại vũ khí sử dụng chất phóng xạ để gây tác động mà không thông qua phản ứng hạt nhân.

Về Danh mục kiểm soát tại Điều 12, đại biểu Trịnh Tú Anh lưu ý dự thảo hiện mới xác định Danh mục kiểm soát đối với hàng hóa lưỡng dụng, trong khi các quy định tại Điều 13, Điều 15 và Điều 16 có phạm vi rộng hơn, bao gồm hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ và dịch vụ.

Theo đại biểu, sự chưa thống nhất này có thể gây khó khăn trong xác định đối tượng áp dụng, xây dựng Danh mục kiểm soát và triển khai các biện pháp quản lý trên thực tế, nhất là đối với chuyển giao công nghệ, phần mềm, dịch vụ kỹ thuật hoặc hỗ trợ chuyên môn không gắn với hàng hóa hữu hình. Do đó, đại biểu đề nghị rà soát Điều 12 theo hướng bảo đảm thống nhất với các quy định liên quan.

Đối với Điều 13 về hoạt động thuộc diện quản lý, kiểm soát, đại biểu Trịnh Tú Anh đề nghị bổ sung hoạt động môi giới và các dịch vụ trung gian liên quan. Đại biểu dẫn Nghị quyết 1540 năm 2004 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và cho rằng cơ chế kiểm soát hoạt động môi giới đã được một số quốc gia, khu vực nội luật hóa. Từ đó, đại biểu kiến nghị bổ sung quy định: “Hoạt động môi giới, tư vấn, đại diện, ủy thác, xúc tiến thương mại hoặc các hoạt động trung gian khác có liên quan đến hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ, dịch vụ thuộc diện kiểm soát”.

Đại biểu Trịnh Tú Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu

Một trong những đề xuất đáng chú ý khác của đại biểu Trịnh Tú Anh liên quan Điều 17 về biện pháp ngăn chặn và phản ứng khẩn cấp. Đại biểu cho rằng thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn khẩn cấp tối đa không quá 24 giờ là quá ngắn và thiếu tính thực tiễn đối với những vụ việc phức tạp.

Theo đại biểu, trong các vụ việc liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt, việc giám định kỹ thuật độc tính hóa học, nồng độ phóng xạ, phân tích mã nguồn công nghệ hoặc xác minh mạng lưới đối tác qua các kênh ngoại giao, tình báo quốc tế có thể không hoàn thành trong thời gian 24 giờ.

“Do đó, tôi đề nghị chỉnh sửa Khoản 5 Điều 17 theo hướng nâng thời hạn áp dụng lên không quá 48 giờ, đồng thời cho phép gia hạn một lần không quá 48 giờ đối với các vụ việc phức tạp cần thời gian kiểm định chuyên sâu”, đại biểu Trịnh Tú Anh đề nghị.

Ngọc Diệp